Το επικαιροποιημένο ελληνοϊσραηλινό δούναι και λαβείν

Ελλάδα και Ισραήλ έπιασαν το νήμα των διμερών τους σχέσεων. Ετσι θα μπορούσε να συνοψιστεί η πρόσφατη επίσκεψη του έλληνα υπουργού Εξωτερικών στο Ισραήλ. Η επίσκεψη Δένδια ήταν η πρώτη που πραγματοποίησε ευρωπαίος υπουργός Εξωτερικών μετά τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης Νετανιάχου. Δεν είναι μυστικό ότι καθ’ όλο το 2022 η Αθήνα παρακολούθησε πολύ προσεκτικά τη μεθοδικότητα του ισραηλινού «ανοίγματος» προς την Τουρκία, με αποκορύφωμα την αμοιβαία επανατοποθέτηση πρέσβεων σε Τελ Αβίβ και Αγκυρα. Παρότι η προηγούμενη κυβέρνηση των Μπένετ – Λαπίντ πράγματι  διατήρησε στο ίδιο καλό επίπεδο τις σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο σε κάθε δυνατό επίπεδο, ωστόσο στη συνείδηση της ελληνικής διπλωματίας και της κοινής γνώμης η επιστροφή Νετανιάχου «ανακούφισε» πολλούς.

Η έντονη προσμονή της Αθήνας για καλύτερες μέρες στις ελληνοϊσραηλινές σχέσεις εκδηλώθηκε με χαρακτηριστικό τρόπο σε δύο ψηφοφορίες στον ΟΗΕ, που έφεραν το Ισραήλ σε δύσκολη θέση, λίγα εικοσιτετράωρα προτού ο Νετανιάχου ξαναγίνει πρωθυπουργός. Συγκεκριμένα, η Ελλάδα, αφενός, επέλεξε ψήφο αποχής όταν ο ΟΗΕ αποφάσιζε να ζητηθεί η νομική γνωμάτευση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης κατά πόσον η παρατεταμένη ισραηλινή παρουσία στη Δυτική Οχθη ερμηνεύεται ως «παράνομη de facto κατοχή» και, αφ’ ετέρου, καταψήφισε την παλαιστινιακή πρόταση να πραγματοποιηθεί στην αίθουσα τελετών της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ εκδήλωση μνήμης για τη «Νάκμπα», δηλαδή τον ξεριζωμό των ηττημένων Αράβων της Παλαιστίνης κατά τον Αραβοϊσραηλινό Πόλεμο του 1948, ανήμερα της 75ης επετείου της ανακήρυξης της ισραηλινής ανεξαρτησίας στις 14 Μαΐου 2023. Αντιθέτως, η Τουρκία και στις δύο αυτές περιπτώσεις τάχθηκε στην αντίπερα όχθη, τη «φιλοπαλαιστινιακή» – κάτι που τεχνηέντως δεν τονίστηκε ιδιαίτερα στο Ισραήλ, δημιουργώντας εύλογες απορίες στους Ελληνες κατά πόσον στο Ισραήλ αντελήφθησαν πόσο σημαντικές ήταν αυτές οι δύο ελληνικές φιλοϊσραηλινές αβρότητες στον ΟΗΕ. Αυτές τις ελληνικές απορίες κλήθηκε ουσιαστικά να ξεδιαλύνει ο Νίκος Δένδιας – και, απ’ ό,τι φαίνεται, το κατάφερε.

Από τις δηλώσεις των δύο ΥΠΕΞ, Νίκου Δένδια και Ελι Κόεν, προκύπτει το επικαιροποιημένο ελληνοϊσραηλινό δούναι και λαβείν. Προς ελληνική ικανοποίηση, ο Κόεν τόνισε ότι το Ισραήλ στηρίζει την Ελλάδα έναντι των τουρκικών κυριαρχικών αξιώσεων, ενώ διαβεβαίωσε ότι το ισραηλινό φυσικό αέριο θα προωθηθεί στην ΕΕ μέσω Κύπρου και Ελλάδας και, τέλος, η ελληνοϊσραηλινή στρατιωτική συνεργασία θα διευρυνθεί. Από την άλλη, το Ισραήλ ζήτησε την ελληνική συνδρομή, προκειμένου οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν να χαρακτηριστούν από την ΕΕ τρομοκρατική οργάνωση, ενώ ο Βενιαμίν Νετανιάχου εξέφρασε την ελπίδα η Ελλάδα να συνεχίσει να προσφέρει τις καλές της υπηρεσίες σε επίπεδο ΟΗΕ. Αντιστοίχως, ο Νίκος Δένδιας εξήρε την ισραηλινή στήριξη στην προσπάθεια της Αθήνας να εκλεγεί η Ελλάδα μη μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας για την περίοδο 2024-2025, ενώ παράλληλα χαρακτήρισε «εξαιρετική ιδέα» την ισραηλινή ενθάρρυνση να διασυνδεθεί η Ελλάδα σε νέα περιφερειακά σχήματα συνεργασίας, που θα περιλάβουν μεταξύ άλλων τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ – ένα κεφάλαιο που φαίνεται ότι διευρύνεται και στην Αφρική μετά την πρόσφατη σημαντική βελτίωση των σχέσεων του Ισραήλ με το Τσαντ και το Σουδάν. Μάλιστα, η «επιστροφή» του Ισραήλ στην Αφρική συμπίπτει χρονικά με το άνοιγμα που επιχειρεί τους τελευταίους μήνες στην ίδια περιοχή το επιτελείο Δένδια, στοχεύοντας στην απόκρουση των τουρκικών προσπαθειών να επιτύχει την αναβάθμιση των διπλωματικών σχέσεων της «ΤΔΒΚ» με συγκεκριμένες αφρικανικές πρωτεύουσες. Αλλωστε, ο κομβικός ρόλος της Κύπρου αναφέρθηκε από όλους ανεξαιρέτως τους ισραηλινούς αξιωματούχους που συνάντησε ο έλληνας υπουργός Εξωτερικών. Σε πρακτικό επίπεδο, προαναγγέλθηκε η επόμενη τριμερής διάσκεψη κορυφής Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ που θα έχει έντονο στρατιωτικό πρόσημο. Ακριβής ημερομηνία δεν ανακοινώθηκε. Η διάσκεψη θα πραγματοποιηθεί προφανώς μετά την εκλογή του νέου κύπριου Προέδρου και σίγουρα πριν τις προσεχείς ελληνικές κάλπες.

Ωστόσο, ένα νέο στοιχείο που τέθηκε επί τάπητος είναι οι διαφαινόμενες ακραίες εθνοθρησκευτικές τάσεις που εκφράζουν μέλη του ισραηλινού κυβερνητικού συνασπισμού, ενθαρρύνοντας συχνά περιστατικά βανδαλισμών κατά εκκλησιών και περιουσιακών στοιχείων του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου με δράστες θρησκευόμενους Εβραίους. Αυτή η ιδιαίτερη πτυχή των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων υπενθυμίζει ότι πέρα από την ενέργεια, τον τουρισμό, την οικονομία και τις στρατιωτικές ασκήσεις, υπάρχει η ανάγκη ιδιαίτερης διαχείρισης ευαίσθητων συναισθηματικών χορδών της ελληνικής κοινής γνώμης. Πρόκειται για μια πρόκληση διόλου απλή, που απαιτεί κοινές πολυεπίπεδες προσπάθειες και, κυρίως, αμφίδρομη ενσυναίσθηση.

Ο δρ Γαβριήλ Χαρίτος είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και του ισραηλινού Ινστιτούτου Μπεν-Γκουριόν. Διδάσκει Ιστορία των Πολιτικών Σχέσεων Ελλάδας – Ισραήλ – Κύπρου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο