Τα ελληνικά μουσεία αποκτούν «θυγατρικά» παραρτήματα

Είναι αναπόφευκτα το επόμενο κεφάλαιο που αλλάζει άρδην την εικόνα των μεγάλων μουσείων της χώρας επιφέροντας μια σειρά αλλαγές στον τρόπο διοίκησης και λειτουργίας, αλλά και στην εξωστρέφειά τους. Ο λόγος για το νομοσχέδιο του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, το οποίο αναμένεται να ψηφιστεί την ερχόμενη Δευτέρα και μεταξύ άλλων προβλέπει τον «εκσυγχρονισμό της μουσειακής πολιτικής». Με αυτό, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο και το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού της Θεσσαλονίκης και το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου δεν θα αποτελούν πλέον ειδικές περιφερειακές υπηρεσίες του υπουργείου, αλλά θα μετατραπούν σε Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ), όπως και το Μουσείο της Ακρόπολης.

Ενας από τους νεωτερισμούς που προβλέπονται – στην παράγραφο 2 (ιβ) του άρθρου 4 – δίνει τη δυνατότητα στα μουσεία όχι μόνο να δανείζουν και να δανείζονται έργα, με πενταετή διάρκεια και δυνατότητα ανανέωσης, αλλά και να ιδρύουν παραρτήματά τους σε χώρες του εξωτερικού προκειμένου να εκθέτουν μακροπρόθεσμα κάποιες από τις συλλογές τους. Προβλέπεται, παράλληλα, «η μέριμνα και παρακολούθηση της καλής και ασφαλούς λειτουργίας αυτών τα οποία πληρούν τις επιστημονικές, καλλιτεχνικές, τεχνικές και φυλακτικές μουσειακές ανάγκες, καθώς και την προσβασιμότητα στα άτομα με αναπηρία».

Διαφαίνεται, λοιπόν, ότι μπορεί να ιδρύεται ένα παράρτημα με την ονομασία του μητροπολιτικού μουσείου (π.χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Νέας Υόρκης), σε ένα αυτόνομο κτίριο ή μέσα σε αίθουσες ενός άλλου μεγάλου μουσείου, όπως αναφέρει αρχαιολόγος που ασχολείται με σχετικά ζητήματα.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να εξειδικευθούν και επιμέρους θέματα, με δεδομένο ότι τα παραρτήματα θα υπάγονται στη νομοθεσία περί προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς που ισχύει στην κάθε χώρα (ακόμη κι αν έχουν γίνει επιμέρους συμφωνίες). Μια διάσταση που θα μπορούσε κανείς να περιμένει είναι ενδεχόμενα έσοδα από τις πωλήσεις σε αυτή τη «συγκατοίκηση» – όχι μόνο από το εισιτήριο -, αλλά και η λειτουργία των παραρτημάτων ως «οχημάτων» για την προβολή του ελληνικού πολιτισμού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ανάλογη πρόβλεψη υπάρχει και στον ιδρυτικό νόμο του Μουσείου Ακρόπολης από το 2008 οπότε και ψηφίστηκε. Βάσει του 3711/2008 στο άρθρο 2 όπου αναφέρονται ο σκοπός του μουσείου και στην παράγραφο 2 (ιβ) όπου γίνεται λόγος για τον τρόπο εκπλήρωσής του ο νομοθέτης προβλέπει την «ίδρυση παραρτημάτων στο εσωτερικό και στον υπόλοιπο κόσμο». Αντιθέτως ο πολύ παλαιότερος ιδρυτικός νόμος της Εθνικής Πινακοθήκης (1079/1980) που επίσης είναι ΝΠΔΔ προβλέπει στο άρθρο 2 παράγραφος 2ζ τη δυνατότητα «ιδρύσεως παραρτημάτων και εις άλλας εκτός των Αθηνών περιοχάς» – το οποίο η Εθνική Πινακοθήκη έχει εφαρμόσει – αλλά δεν υπάρχει πρόβλεψη για παράρτημα εκτός συνόρων.

ΘΡΑΥΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΤΙΚΑΝΟ

Η αντίστροφη μέτρηση του επαναπατρισμού

Την ίδια στιγμή συνεχίζονται οι προβλεπόμενες διαδικασίες για την αποστολή των τριών παρθενώνειων θραυσμάτων από τα Μουσεία του Βατικανού προς το Μουσείο της Ακρόπολης, ύστερα από την απόφαση του Πάπα Φραγκίσκου τον περασμένο Δεκέμβριο. Σύμφωνα με ενημέρωση από την πρεσβευτή της Ελλάδας στην Αγία Εδρα Αικατερίνη-Κάτια Γεωργίου: «Για τον επαναπατρισμό των τριών θραυσμάτων του Παρθενώνα από τα Μουσεία Βατικανού, όπου φυλάσσονται, απαιτείται η διευθέτηση ορισμένων απαραίτητων τεχνικών παραμέτρων. Αν και επί του παρόντος δεν υπάρχει οριστικοποιημένο χρονοδιάγραμμα, οι εμπλεκόμενες Υπηρεσίες τόσο της Ελλάδας όσο και της Αγίας Εδρας συνεργάζονται για την ολοκλήρωση της διαδικασίας το συντομότερο δυνατόν».

Από όσα προβλέπονται σε αντίστοιχες διαδικασίες, κάθε φορά που το αρμόδιο τμήμα συντήρησης του Μουσείου Ακρόπολης παραλαμβάνει ένα θραύσμα το μελετά με προσοχή. Εντοπίζει το σημείο του γλυπτού διακόσμου όπου πρέπει να τοποθετηθεί. Οι έμπειροι συντηρητές το μετράνε, το ζυγίζουν και εντοπίζουν αν φέρει οπές ώστε να βασιστούν στις ίδιες (καινούργιες θα γίνουν μόνο στην περίπτωση που είναι απολύτως αναγκαίο). Από τα θραύσματα του Βατικανού το δυσκολότερο στην τοποθέτησή του επί της ζωφόρου του Παρθενώνα θα μπορούσε να είναι το διαστάσεων 24×25 εκ. κεφαλάκι του σκαφηφόρου (ιματιοφόρου άνδρα που κουβαλούσε σκάφη γεμάτη με γλυκίσματα και κηρήθρες – προσφορές προς τη θεά Αθηνά στο πλαίσιο της γιορτής των Μεγάλων Παναθηναίων). Κι αυτό διότι πρέπει να προσαρμοστεί με τον διπλανό λίθο με τον οποίο εφάπτεται. Το γεγονός όμως ότι είχε ξαναταξιδέψει στην Αθήνα το 2008 (παρέμεινε για ένα χρόνο) επέτρεψε στους εξειδικευμένους συντηρητές να το μελετήσουν (παρά το γεγονός ότι τότε δεν το τοποθέτησαν στη χαμένη λίθο V της βόρειας ζωφόρου του μνημείου, όπου ανήκει) και έτσι σήμερα να είναι προετοιμασμένοι σε μεγάλο βαθμό. Οταν τα τρία θραύσματα προσγειωθούν στην Αθήνα θα μελετηθεί και ο τρόπος που θα τοποθετηθεί το καθένα στον εκθεσιακό χώρο τηρώντας δύο βασικές αρχές: να είναι ασφαλής και η ανάρτησή τους να είναι αναστρέψιμη. Εν συνεχεία διαμορφώνεται ένα πλέγμα συνδέσμων, κατάλληλο για το βάρος και τη θέση κάθε θραύσματος (ανάλογα με το αν θα εφάπτεται με αντίγραφο ή πρωτότυπο υλικό).