«Στη ζωή ισχύουν {LF}οι κανόνες. {LF}Στα βιβλία {LF}η φαντασία»

Η συνέντευξη με τον Τζέιμς Ελρόι είναι κάθε φορά και μια συνέντευξη με την περσόνα του. Από τη μια, ο διάσημος συγγραφέας που διεκδικεί για τον εαυτό του τη συνέχεια από τους μεγάλους του hard-boiled αστυνομικού. Από την άλλη, ο «προβοκάτορας» που πλασάρεται ως αρνητής της ποπ κουλτούρας και εικονοκλάστης των ιερών τεράτων σε λογοτεχνία και κινηματογράφο. Ηταν στοιχεία που επιβεβαιώθηκαν και στην πρόσφατη τηλεφωνική μας επικοινωνία, με αφορμή την κυκλοφορία στα ελληνικά του «Πανικού» (εκδ. Κλειδάριθμος, μτφ. Μιχάλης Μακρόπουλος, 2022). Αντι-πρωταγωνιστής εδώ είναι ο Φρέντι Οτας: ένας βρώμικος μπάτσος στο Λος Αντζελες της δεκαετίας του 1950, εκβιαστής, προαγωγός και αρχιτραμπούκος του περιοδικού «Confidential», το οποίο κρεάει στα μανταλάκια σταρ του σινεμά, τον «γυναικά Τζακ Κένεντι», τον Τζέιμς Ντιν, τη Λιζ Τέιλορ, τον Ροκ Χάντσον.

Κάθε νέα ιστορία σας θυμίζει το καθιερωμένο στυλ γραφής σας. Μαθαίνετε κάτι καινούργιο για το επόμενο μυθιστόρημα κάθε φορά που γράφετε;

Ναι. Και αυτό που έμαθα γράφοντας τον «Πανικό» ήταν ότι ανακάλυψα την αίσθηση του κωμικού. Ο «Πανικός» είναι κατά βάση μια κωμική ιστορία, κάτι που συνεχίζεται και στο επόμενο βιβλίο μου – μια κατά τ’ άλλα «τραγωδία του Φρέντι Οτας» (σ.σ. : του αστυνομικού – πρωταγωνιστή), η οποία αναμένεται τον Σεπτέμβριο στις ΗΠΑ.

Και ποια θα είναι η υπόθεσή της;

Ο Φρέντι Οτας περιφέρεται στο Λος Αντζελες τον Αύγουστο του 1962. Που σημαίνει τον Αύγουστο όταν βρέθηκε νεκρή η Μέριλιν Μονρόε (σ.σ. : αναφέρεται στο μυθιστόρημα «The enchanters»).

Τι είναι για εσάς το «αμερικανικό μεγαλείο»: να παρακολουθείτε αγώνες μποξ στην τηλεόραση και να ακούτε τζαζ;

Α, ναι, ακούω πολύ τζαζ και βλέπω αγώνες πυγμαχίας. Αυτά είναι για μένα. Ακούω και πολλή κλασική μουσική. Εκείνο που δεν κάνω είναι να ταξιδεύω στον κόσμο συλλέγοντας εμπειρίες, που λένε. Εχω τους φίλους μου εδώ στο Ντένβερ, πηγαίνω και στην εκκλησία, κάνω τα τηλεφωνήματα που θέλω για να μιλήσω. Κάπως έτσι περνάει η μέρα μου.

Πώς θα περιγράφατε το Ντένβερ σε έναν συνομιλητή σας μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά; Είναι χαρακτηριστικός τόπος γι’ αυτό που λέμε «μεσοδυτικές ΗΠΑ»;

Ναι, μπορείτε να το πείτε, είναι νοτιοδυτικές στην πραγματικότητα. Το Ντένβερ βρίσκεται στην άκρη της πεδιάδας, κοντά στα σύνορα με το Κάνσας, κι αυτό, όπως και να το κάνουμε, παίζει τον ρόλο του. Η ατμόσφαιρα είναι ακριβώς αυτό που λέμε «μεσοδυτικές πολιτείες», αλλά στην απολύτως θετική διάσταση. Μ’ αρέσει πολύ που ζω εδώ.

Ξέρω από παλαιότερες συνεντεύξεις ότι δεν αναφέρεστε στην πολιτική, σε σημείο απαγορευτικό. Αν θεωρήσετε την επόμενη ερώτηση «πολιτική», μπορείτε να μην απαντήσετε: πιστεύετε ότι υπάρχει και κάποια αλήθεια στον ισχυρισμό ότι ζείτε στις «Διχασμένες Πολιτείες της Αμερικής» και όχι στις «Ηνωμένες»;

Ας την αφήσουμε στην άκρη και πάμε στις επόμενες.

Στα μυθιστορήματά σας οι ήρωες δεν είναι ό,τι καλύτερο κυκλοφορεί στον κόσμο από ηθική άποψη: διεφθαρμένοι αστυνομικοί, βίαιοι άντρες, γυναίκες χωρίς πυξίδα. Πουθενά άσπρο και μαύρο. Είναι και ο τρόπος που «διαβάζετε» την πραγματικότητα;

Κι όμως: είμαι πολύ υπέρ του «άσπρου – μαύρου» στον τρόπο που συμπεριφέρομαι και θέλω να μου συμπεριφέρονται. Ως άνθρωπος με θρησκευτική συνείδηση, έχω τους δικούς μου αυστηρούς κανόνες, οι οποίοι ισχύουν στη ζωή. Ολα τα υπόλοιπα είναι μυθοπλασία. Και στα μυθιστορήματα προφανώς οι ήρωες έχουν πολλαπλές ιδιότητες. Δεν μπορούν να είναι μονοδιάστατοι. Εκεί ο κανόνας είναι η αχαλίνωτη φαντασία, επειδή αγαπώ το μυθιστόρημα και, ειδικά το αστυνομικό, που με έχει διαμορφώσει σε μεγάλο βαθμό. Λέω, λοιπόν, σε διάφορους που με ρωτάνε: μην υποτιμάτε την ανθρώπινη φαντασία και μην παρεξηγείτε τη μυθοπλασία. Το ότι γράφω αστυνομικά μυθιστορήματα δεν σημαίνει ότι υιοθετώ την «ηθική του εγκλήματος». Αυτό για το οποίο πασχίζω είναι η «αισθητική του εγκλήματος» να γίνεται όσο το δυνατόν πιο πειστική. Αυτό που θέλω είναι να ξαναγράφω την Ιστορία με δικές μου προδιαγραφές. Η ερώτηση στην οποία ποτέ δεν απαντώ είναι «τι είναι αληθινό και τι δεν είναι;». Μπορεί κάποιος να απορεί εάν ο Τζέιμς Ντιν ή ο Νίκολας Ρέι ήταν όντως τόσο κακοί όσο τους απεικονίζω στον «Πανικό». Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι προσωπικά δεν τους συμπάθησα ποτέ.

Είναι όντως εμφανές μέσα στο βιβλίο. Γιατί αντιπαθείτε τον Τζέιμς Ντιν;

Εχει να κάνει με την αισθητική που λέγαμε. Από τη στιγμή που αισθάνομαι έτσι προσπαθώ να βρω έναν τρόπο για να πείσω και τον αναγνώστη στο πλαίσιο της μυθοπλασίας.

Συμβαίνει το ίδιο και με άλλους σταρ της γενιάς του; Αντιπαθούσατε και τον Μάρλον Μπράντο ή τον Μοντγκόμερι Κλιφτ;

Ποτέ δεν μ’ άρεσε ο Μπράντο μ’ αυτό το ασουλούπωτο, δυσκίνητο στυλ. Και επειδή πρόδωσε πολύ γρήγορα την αγάπη που εισέπραξε από το αμερικανικό κοινό. Αλλά δεν μ’ άρεσαν ούτε ο Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ, ο Σπένσερ Τρέισι ή η Κάθριν Χέπμπορν, εντελώς βαρετοί. Ούτε ο Πολ Νιούμαν – τον θεωρούσα πάντοτε «ψεύτικο». Μου άρεσε, όμως, αρκετά ο Στιβ Μακ Κουίν και ο Αλαν Λαντ.

Είπατε ότι ακούτε πολλή κλασική μουσική. Προτιμάτε τη μεγάλη τέχνη και στη λογοτεχνία;

Ναι, μ’ αρέσουν τα έργα με πολλούς χαρακτήρες, μεγάλη αφήγηση, δευτερεύουσες ιστορίες, ανατροπές και μυστήριο. Αλλά δεν είμαι ο ιδανικός αναγνώστης του ευρωπαϊκού μυθιστορήματος – έχω διαβάσει λίγα – ή των Ρώσων ή του λεγόμενου «μαγικού ρεαλισμού». Προσπάθησα να διαβάσω το «Εγκλημα και τιμωρία» του Ντοστογέφσκι, αλλά βαρέθηκα. Το μόνο που με κρατάει είναι τα αμερικανικά αστυνομικά με τη γρήγορη δράση. Και φυσικά δεν έχασα ποτέ την όρεξή μου για τον Ντάσιελ Χάμετ, που είναι ο δημιουργός του hard-boiled. Στην πραγματικότητα είναι ένα είδος που εκτείνεται από τον Χάμετ και φτάνει μέχρι τον Ελρόι. Είμαστε το «άλφα» και το «ωμέγα» – ο Χάμετ μάλιστα σημαντικότερος από τον Ρέιμοντ Τσάντλερ. Οι ενδιάμεσοι σταθμοί «ξεθωριάζουν» όσο περνούν τα χρόνια. Κάποτε διάβαζα τον Ρος ΜακΝτόναλντ, αλλά ύστερα από πολλές αναγνώσεις δεν τον θεωρώ πλέον σημαντικό.

Τι διαβάζετε αυτή την περίοδο;

Τον «Κόκκινο θερισμό» του Χάμετ. Καταπληκτικό βιβλίο.

Ξαναβλέπετε τις κινηματογραφικές μεταφορές των βιβλίων σας;

Είναι χάλια, δεν υπάρχει τίποτε όμορφο εκεί. Το μόνο που αναγνωρίζω είναι ότι μου απέφεραν έξτρα λεφτά και ίσως συνέβαλαν στην αύξηση των πωλήσεων. Αλλά το «Λος Αντζελες εμπιστευτικό», που έχει μεγάλη φήμη, φτιάχτηκε για να διασκεδάζουν τα πλήθη. Δεν μ’ αρέσει καμία ερμηνεία – εκτός από του Γκάι Πιρς.

Σκεφτείτε ότι μπορούσατε να μπείτε αόρατος σε ένα κινηματογραφικό πλατό. Τι είδους ταινία και εποχή θα επιλέγατε;

Δεν θα ενδιαφερόμουν για τα γυρίσματα ταινιών. Με αφήνουν αδιάφορο. Θα επέστρεφα, όμως, στο Λος Αντζελες της δεκαετίας του 1940. Ναι, εκεί θα ήθελα να τα ζήσω όλα. Εκεί όπου γεννήθηκα.

Και αν έπρεπε να μείνετε στο σπίτι με φίλους για ένα Σαββατοκύριακο βλέποντας μια ταινία; Θα επιλέγατε το «Ψυχώ» του Χίτσκοκ, το «Κάποτε στην Αμερική» του Λεόνε ή τον «Νονό» του Κόπολα;

Μάλλον καμία. Θα βαριόμουν. Ειδικά με τον Λεόνε, που δεν λέει τίποτε σ’ αυτή την ταινία. ΟΚ, μάλλον το «Ψυχώ», επειδή διαρκεί λιγότερο από τον «Νονό».

Ποιο είναι το τελευταίο πράγμα που διαβάσατε ή είδατε και αφορούσε την Ελλάδα;

Είδα χθες μια φωτογραφία από ελληνικό νησί στην οθόνη υπολογιστή της φίλης μου. Νομίζω το λένε screensaver. Μ’ αρέσουν πολύ αυτά τα μέρη και θα ήθελα κάποτε να έρθω στην Ελλάδα. Δεν έχω έρθει ποτέ.

Θα λέγατε ότι περισσότερο από οτιδήποτε άλλο εκείνο που σας χαρακτηρίζει είναι ότι είστε λουθηρανός;

Ναι, πιστεύω στην προσωπική αρετή και την προσωπική λύτρωση. Και αυτό είναι που κουβαλάω μαζί μου από την παιδική μου ηλικία.