Πώς τα παραδοσιακά μας γιλέκα έφτασαν στον Dior

Τον περασμένο Οκτώβριο το Ιδρυμα Ελληνικού Πολιτισμού βράβευσε τον Αριστείδη Τζονευράκη για τη διαφύλαξη και ανάδειξη της πολιτισμικής μας παράδοσης καθώς αυτό που κάνει ράβοντας και κεντώντας φορεσιές είναι η συνέχιση μίας μακραίωνης χειροτεχνικής παράδοσης. Με έδρα το εργαστήριό του στο Αργος, ο ελληνοράπτης τεχνίτης προσπαθεί να μάθει και σε άλλα πρόθυμα χέρια τα μυστικά της βελόνας του. Ηδη στον Σύλλογο Εκπαιδεύσεως Νεανίδων οργανώνει workshops στη διάρκεια του μήνα για τερζίδικα κεντήματα. Ηταν και η αφορμή της συνάντησής μας στην Αθήνα.

Πώς έγινε το ξεκίνημά σας με το κέντημα;

Δεν είχα καμία σχέση με τον χώρο. Είχα περάσει στα ΤΕΙ ενεργειακής τεχνολογίας και η κατεύθυνσή μου ήταν να γίνω μηχανολόγος. Ποτέ δεν με ενέπνευσε όμως και δεν το προχώρησα. Ασχολήθηκα με διάφορες δουλειές, αυτές του ποδαριού που κάνουν ως φοιτητές οι περισσότεροι και περιμένοντας να περάσει ο καιρός για να πάω φαντάρος, δούλευα σε ένα καφέ στο Ναύπλιο που βρισκόταν δίπλα στην ιματιοθήκη του Πελοποννησιακού Λαογραφικού Ιδρύματος, το μετέπειτα Ιδρυμα Βασίλη Παπαντωνίου. Γνωρίστηκα με τον υπεύθυνο, τον Κώστα Γκίκα, τον μετέπειτα δάσκαλο. Μετά που τελείωσα το στρατιωτικό ήταν η εποχή που εκείνος έψαχνε για έναν βοηθό-φροντιστή στη δανειστική ιματιοθήκη του Ιδρύματος.

Παράλληλα αναζητούσε κάποιον για να του μεταδώσει τη γνώση του να έχει μια συνέχεια η τέχνη του. Ξεκίνησα ως βοηθός φροντιστής ιματιοθήκης και σιγά-σιγά δίπλα του μάθαινα και τα μυστικά του κεντήματος. Γνωρίζομαι και με την κυρία Ιωάννα Παπαντωνίου. Η οποία μου είπε ότι αν θες να ασχοληθείς με τον χώρο θα πρέπει να κάτσεις να διαβάσεις, γιατί πρέπει να ξέρεις και τι είναι αυτό που κρατάς στα χέρια σου. Τι έχει από πίσω του, ποια είναι η ιστορία του. Μου έδωσε μια βιβλιογραφία και έτσι τα πρωινά πήγαινα στη βιβλιοθήκη του μουσείου και διάβαζα. Και το μεσημέρι στο εργαστήριο της ιματιοθήκης όπου δούλευα καλύπτοντας πολλά στάδια της μαθητείας πολύ γρήγορα.

Αυτή η βιβλιογραφία σχετιζόταν με τις φορεσιές;

Ηταν ένα υλικό γύρω από την ιστορία της φορεσιάς και τα βασικά τους ενδύματα. Πως απαρτίζονται, τι νόημα έχουν, πώς γίνονταν, γιατί έχουν αυτά τα σχήματα. Συγκεκριμένα, στο γυναικείο βασικό ένδυμα που είναι το πουκάμισο, δεν υπάρχει πατρόν. Σχεδιαζόταν απευθείας πάνω στο ύφασμα επειδή το ύφασμα ήταν πολύ ακριβό, γι’ αυτό και πολύτιμο. Δεν πεταγόταν ούτε πόντος υφάσματος. Επρεπε λοιπόν να καταλάβω όλη αυτή τη φιλοσοφία, γιατί έχει αυτές τις ραφές, γιατί έχει αυτά τα κοψίματα ή σε άλλες πολλές περιπτώσεις γιατί υπήρχαν τσόντες υφάσματος που συμπλήρωναν το ρούχο. Παράλληλα χρειαζόταν να μελετήσω την εντοπιότητα κάθε φορεσιάς, μαθαίνοντας να διακρίνω τα χρώματα και τα σχέδια κάθε περιοχής που ήταν διαφορετικά μεταξύ τους.

Απαιτεί μνήμη αυτή η διαδικασία;

Φωτογραφική μνήμη και γνώση θα λέγαμε. Δεν μπορώ να πω ότι τα έχω μάθει όλα. Βλέπω μια φορεσιά που κάτι μου θυμίζει το σχέδιο του κεντήματός της και ανατρέχοντας σε φωτογραφίες και βιβλία επιβεβαιώνω την προέλευσή της.

Το τέλος της μαθητείας έγινε η αρχή για το «ΑριστοΤέχνημα»;

Επειδή το μουσείο έχει μεγάλες συλλογές και δεν υπήρχε αποθηκευτικός χώρος ικανοποιητικός, αποφασίζει η κυρία Παπαντωνίου το 2006 να αξιοποιήσει τους χώρους του μουσείου. Ξεκινήσαμε δημιουργώντας στο Αργος το ΑριστοΤέχνημα, ένα εργαστήριο κατασκευής παραδοσιακών φορεσιών με ένα βεστιάριο-προίκα από την Ιωάννα Παπαντωνίου, το προσωπικό της βεστιάριο από αυθεντικά κομμάτια χαμηλής μουσειακής αξίας, το οποίο συνεχώς εμπλουτίζουμε με φορεσιές αντίγραφα των αυθεντικών. Με στήριξε να στήσω μια δική μου κατάσταση, το δικό μου εργαστήριο και αυτονομηθήκαμε. Βέβαια ποτέ δεν απογαλακτιστήκαμε από το μουσείο, το αγαπάμε. Είναι η έδρα μας. Ο στόχος μας πάντα ήταν στο πίσω μέρος του μυαλού του δικού μου και του δασκάλου μου να κάνουμε μοντέρνο ρούχο, το οποίο να έχει βάση στην παράδοση. Βέβαια αυτό απαιτεί ένα υπόβαθρο. Μπορεί να μην το καταφέραμε να το κάνουμε ως «ΑριστοΤέχνημα», αλλά μας προέκυψαν συνεργασίες και αρχίσαμε να δουλεύουμε αυτή την ιδέα. Μια λαμπρή ευκαιρία ήταν η συνεργασία μας με τη Zeus+Dione.

Από αυτή τη συνεργασία ξεκινάτε την πρότασή σας για το μοντέρνο παραδοσιακό ρούχο.

Υπήρχε αυτό το μικρόβιο. Ναι, υπήρχε αυτό το μικρόβιο. Θέλαμε πάντα να το κάνουμε, αλλά δεν μας είχε δοθεί η ευκαιρία. Για να μπορέσεις να κάνεις μια τέτοια δουλειά πρέπει να έχεις και τα κανάλια για να διοχετευθούν τα κομμάτια σου. Δεν αρκεί μόνο να τα φτιάξεις, κάπου πρέπει να πουλάς, να έχεις ένα showroom για να δείχνεις σε εκείνους που ενδιαφέρονται για τη δουλειά σου. Να υπάρχει τρόπος να δημιουργηθεί η επιθυμία για να έρθει η ζήτηση. Οταν μας δόθηκε η ευκαιρία μέσω της Zeus+Dione είχαμε ήδη μία προεργασία πίσω μας ως εργαστήρι για το πώς αυτά θα μπορούν να τοποθετηθούν και να είναι καλαίσθητα. Μας δόθηκε η ευκαιρία να βγάλουμε και εμείς τη δική μας ανησυχία, να την αποτυπώσουμε στο ρούχο. Η έρευνα για τα σύγχρονα υφάσματα είχε γίνει από την πλευρά της Zeus που ήδη είχαν γυρίσει όλη την Ελλάδα. Το «ΑριστοΤέχνημα» έδωσε τον διάκοσμο, την τελική βελονιά πάνω σε κάποια ρούχα, δηλαδή τα καφτάνια που αρχικά αποτελούν το βασικό ένδυμα της φορεσιάς. Είναι αυτό που λέμε το πουκάμισο. Είχα εγώ κάποια πουκάμισα στο εργαστήριο, τα είδανε, τους αρέσανε και αποφάσισαν να βάλουν στις συλλογές τους τα πατρόν τους. Στη συνέχεια η ομάδα της Zeus μας ζήτησε να διακοσμήσουμε από μοτίβα συγκεκριμένων περιοχών και εμείς αποτυπώσαμε με το κέντημα την ιδέα τους.

Προσδιορίζεστε ως ελληνοράπτης. Τι σημαίνει;

Οταν ρώτησα τον δάσκαλο μου πώς προσδιορίζει αυτό που κάνει, απάντησε ότι είναι ελληνοράπτης. Πίστευα ότι ήταν μια επινόηση δική του, ρωτώντας όμως περισσότερο μου είπε ότι όταν ήρθε η βασίλισσα Ολγα στην Ελλάδα ήθελε να φέρει τον ευρωπαϊκό τρόπο ένδυσης μαζί της και να μάθει τις κυρίες να ντύνονται δυτικο-ευρωπαϊκά. Και έφερε τους λεγόμενους φραγκοράφτες. Παράλληλα παρέμειναν και οι Τερζήδες, οι κεντηστάδες που έκαναν τα ελληνικά ρούχα. Οπότε προέκυψε αυτός ο διαχωρισμός. Ελληνοράπτης-Τερζής την εποχή της Τουρκοκρατίας ήταν ένας περιοδεύων ράπτης που έραβε και διακοσμούσε φορεσιές με δικά του σχέδια και κεντήματα από κορδόνι. Συνήθως τον φιλοξενούσε ο πελάτης στο σπίτι του με την καλύτερη περιποίηση, μέχρι να ολοκληρωθεί η παραγγελία, περίπου δυο μήνες. Τα ελληνοραπτικά ενδύματα δεν είχαν πατρόν, το σχέδιο, είναι γεωμετρικά σχήματα και κοβόταν πάνω στο ύφασμα. Συνήθως όλα ξεκινούσαν από ένα βασικό φόρεμα μακρύ, τo πουκάμισο, που πάνω του προσαρμόζονταν τα υπόλοιπα αξεσουάρ, όπως ένα γιλέκο ή ένα ζωνάρι, για να δώσουν την τελική εφαρμογή. Αν δούμε ένα σιγκούνι Φωκίδας, θα δούμε ότι επιτυγχάνεται μια εφαρμογή πάνω στο κορμί με διάφορα κομματάκια. Και αυτό γιατί έπρεπε να κάνουν εξοικονόμηση υφάσματος και να το χρησιμοποιήσουν στο 100%.

Τι είναι το κέντημα ως φιλοσοφία πάνω σε ένα ρούχο;

Η κυρία Νανά μου έλεγε ότι επειδή τα υφάσματα μπροκάρ που έχουν υφασμένα σχέδια ήταν δυσπρόσιτα από οικονομικής άποψης, ήρθε το κέντημα να αντικαταστήσει αυτόν τον διάκοσμο που μπορούσε να γίνει σε μικρότερη κλίμακα. Και αυτό ήταν ακριβό, αλλά τα περισσότερα μπορούσαν άνετα οι γυναίκες να τα εκτελέσουν μόνες τους. Γινόταν κατ’ οίκον εργασία. Για έναν μέσο άνθρωπο θα ήταν πολύ πιο εύκολο να κεντήσει ένα απλό γιλέκο που ήταν αναγκαίο για να κάνει τον γάμο του. Το κεντημένο γιλέκο ήταν το καλό του ρούχο.

Και σε αυτή τη διαδρομή έρχεται να προστεθεί και η πρόσφατη συνάντηση του Dior με τις ελληνοραπτικές σας ιδέες.

Αισθάνεσαι ότι όλα τα μικρά σου όνειρα εκπληρώνονται εκεί πέρα. Να μπορείς να φτιάξεις ένα ρούχο με έναν μεγάλο οίκο. Εντάξει, δεν μπορώ να το περιγράψω. Στο youtube κανάλι του Dior έχει καταγραφεί σε βίντεο όλη η διαδικασία δημιουργίας του ελληνικού «Bar Jacket». Το σακάκι αυτό είναι το πιο εμβληματικό κομμάτι του συγκεκριμένου οίκου. Το ότι δημιουργήσαμε τη διακόσμησή του ράβοντας κορδόνι ρεγιόν λευκό πάνω σε λευκό κασμιρένιο ύφασμα ήταν η αποκορύφωση της δουλειάς μας.

Το σχέδιο ήταν κάτι συγκεκριμένο ή δικής σας επινόησης;

Το σχέδιο στις κουμπότρυπες ήταν ατόφιο βασισμένο από νησιώτικα γιλέκα. Τα υπόλοιπα κεντήματα ήταν εμπνευσμένα από στεριανά γιλέκα φουστανέλας ή ηπειρώτικα με μια σύνθεση που έγινε σε συνδυασμό με τα κεντήματα που έστειλε ο Dior.

Δεχτήκατε παραγγελίες μετά από αυτό το σόου που παρουσιάστηκε στο Καλλιμάρμαρο, στην Αθήνα;

Τα ρούχα που κάναμε εμείς δεν μπορούσαν να γίνουν παραγωγή. Βέβαια και σε προσωπικό επίπεδο ήρθε κόσμος. Ναι, είχε απόηχο όλο αυτό. Πήγε σε άλλο επίπεδο η αναγνώρισή μας και καθιερώθηκε αυτό το ειδικό που γίνεται στο ΑριστοΤέχνημα. Μεγάλη τιμή. Δεν μπορώ να το περιγράψω διαφορετικά.