Η έξοδος της Βρετανίας δεν απελευθέρωσε την Ευρώπη

Ακόμη και τις ώρες αιχμής, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, περίπου το ένα τρίτο των θέσεων που διαθέτουν οι αμαξοστοιχίες του Eurostar, οι οποίες συνδέουν το Λονδίνο με το Παρίσι, τις Βρυξέλλες και το Αμστερνταμ διασχίζοντας υποθαλάσσια τα Στενά της Μάγχης, μένουν κενές. Η αιτία δεν είναι άλλη από τις κοστοβόρες και χρονοβόρες διαδικασίες ελέγχων που έχουν επιβληθεί μετά το Brexit, καθιστώντας πιο περίπλοκη τη μετακίνηση φυσικών προσώπων ανάμεσα στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο – κάτι που συμβαίνει, επίσης, με τα αγαθά και τις υπηρεσίες.

Παρ’ όλα αυτά, παρά την ταλαιπωρία που υφίστανται καθημερινά εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, για την πλειοψηφία των Ευρωπαίων η παραπάνω εικόνα μοιάζει να μην έχει κάποιο ουσιαστικό αντίκρισμα. Εξάλλου, στο φόντο των αλλεπάλληλων σοκ που έχουν προκαλέσει οι κρίσεις οι οποίες εκδηλώθηκαν από τότε που η Βρετανία εγκατέλειψε και επισήμως την ΕΕ, τα μεσάνυχτα της 31ης Ιανουαρίου 2020, δεν είναι λίγοι αυτοί που θα αναρωτηθούν – και δικαίως: Πόσο μικρό και ασήμαντο φαντάζει, άραγε, σήμερα το Brexit όταν συγκρίνεται με την πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία, την ενεργειακή κρίση και τις συνέπειές τους;

Φυσικά, τα πράγματα δεν ήταν έτσι από την αρχή. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος της 23ης Ιουνίου 2016 είχε προκαλέσει, άλλωστε, έντονο προβληματισμό στις Βρυξέλλες και στις τάξεις των υπόλοιπων εταίρων του Ηνωμένου Βασιλείου, θέτοντας επί τάπητος ένα ερώτημα που είχε να κάνει με το ίδιο το μέλλον της «ενωμένης Ευρώπης»: Μήπως η πρώτη αποχώρηση χώρας σηματοδοτεί την έναρξη της αντίστροφης πορείας και το σταδιακό «ξήλωμα του πουλόβερ»;

Η αλήθεια είναι πως όσα μεσολάβησαν την τελευταία τριετία συνέβαλαν αποφασιστικά στην αποδραματοποίηση της κατάστασης. Οχι μόνο διότι η προσοχή κυβερνήσεων και πολιτών στους «27» στράφηκε αντικειμενικά σε διαφορετικά μέτωπα, αλλά και επειδή οι Βρετανοί μοιάζουν να έχουν πληγεί συγκριτικά περισσότερο και να βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Η πολιτική και κυβερνητική κρίση διαρκείας, οι κοινωνικές εντάσεις και η έκρηξη του πληθωρισμού και η γενικότερη κατάσταση της οικονομίας αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Ετσι, όπως εκτιμούν αρκετοί στην Ευρώπη, φάνηκε ξεκάθαρα ότι η έξοδος από την ΕΕ δεν είναι… παιχνίδι και συνεπάγεται τεράστιο κόστος για όσους το επιχειρούν. Ειδικά όσοι σκέφτηκαν ή σκέφτονται να ακολουθήσουν το παράδειγμα των Βρετανών, αν και πιο αδύναμοι από αυτούς, θα πρέπει να πήραν το μάθημά τους. Ή, με άλλα λόγια, για να παραφράσουμε μια γνωστή ρήση του Ευάγγελου Αβέρωφ, κατάλαβαν στην πράξη πως «όποιος βγαίνει από το μαντρί κινδυνεύει να τον φάνε οι λύκοι». Παρ’ όλα αυτά, ουδείς μπορεί να ισχυριστεί ότι η αποχώρηση της Βρετανίας έκανε πιο ισχυρή την Ευρώπη και επιτάχυνε τη διαδικασία ενοποίησής της, εξαλείφοντας ένα από τα πιο σημαντικά εμπόδια – μια άποψη που ήταν ιδιαιτέρως διαδεδομένη σε μια σειρά από χώρες και ιδίως τη Γαλλία. Η ΕΕ, εξάλλου, μοιάζει σήμερα να είναι πιο κατακερματισμένη παρά ποτέ, με τις διαφωνίες να αποτυπώνονται σχεδόν παντού – από τη διεύρυνση μέχρι την ενιαία αμυντική πολιτική και από την «πράσινη μετάβαση» μέχρι την τραπεζική ένωση και τα ευρωομόλογα. Οσο για τα «στρατόπεδα» εντός της ενισχύονται διαρκώς, τόσο σε επίπεδο χωρών όσο και πολιτικών ομάδων.

Το Brexit, λοιπόν, μπορεί να μη βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή των προβλημάτων για τους Ευρωπαίους, το «κοινό σπίτι» τους όμως δεν έχει καταστεί πιο ελκυστικό και φιλόξενο χωρίς τους Βρετανούς.