Γιατί κάποιοι ασθενείς είναι εύπιστοι

Η απόγνωση, η απελπισία, η απαισιοδοξία για μία χρόνια νόσο, η έλλειψη πίστης και ελπίδας μπορεί να οδηγήσουν έναν ασθενή ή ακόμα και τους συγγενείς του σε «ψευτογιατρούς» που τάζουν θεραπεία, ελπίδα, ίαση. Οι απατεώνες αυτοί, κάνοντας ψυχολογικούς χειρισμούς, χρησιμοποιώντας έναν ασαφή και παράλληλα «εντυπωσιακό» λόγο, επενδύουν σε όλα τα παραπάνω συναισθήματα για να εξαπατήσουν αποδυναμωμένα ψυχολογικά και σωματικά άτομα ή και άτομα που για κάποιους λόγους δεν εμπιστεύονται την κλασική ιατρική. Για τον λόγο αυτόν, αλλά και για πολλούς άλλους, είναι πολύ σημαντική η ψυχολογική στήριξη ασθενών με σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως και των οικογενειών και των φροντιστών τους.

Συνήθως άτομα που έχουν χαμηλό μορφωτικό επίπεδο ή έλλειψη εμπιστοσύνης στο σύστημα υγείας είναι πιο εύπιστα. Επίσης, άνθρωποι που εμπιστεύονται περισσότερο τις εναλλακτικές θεραπείες από την κλασική ιατρική είναι πιο ευάλωτοι στο να πέσουν θύματα απατεώνων, οι οποίο εμφανίζονται ως «ειδικοί», ή έχουν μία παραϊατρική ειδικότητα. Οι απατεώνες από την πλευρά τους «επενδύουν» σε ασθενείς που θέλουν να πιστεύουν περισσότερο αυτό που τους «βολεύει», το οποίο είναι λιγότερο «απειλητικό» αναζητώντας μια «μαγική» λύση.

Εν τω μεταξύ, το Διαδίκτυο έχει παίξει τον ρόλο του. Οι χρήστες του κατακλύζονται από άπειρες πληροφορίες, τις οποίες δεν μπορούν να διαχειριστούν. Η επιστήμη γίνεται όλο και πιο προσβάσιμη σε όλους, πράγμα που από τη μία μπορεί να είναι καλό, αλλά από την άλλη βάζει σε μία «δημόσια συζήτηση» επιστημονικά ιατρικά δεδομένα. Οι χρήστες που κάνουν αυτή τη «δημόσια συζήτηση» ασφαλώς δεν έχουν τη γνώση και την επιστημονική σκέψη για να αξιολογήσουν ιατρικές πληροφορίες και να καταλήξουν σε σωστά συμπεράσματα.

Από την άλλη, όλες οι πηγές στο Internet και στα social media δεν είναι ακριβείς και σαφείς στις πληροφορίες που παρέχουν και σε κάποιες περιπτώσεις συντελούν στην παραπληροφόρηση, εφόσον δεν υπηρετούν αυτό που ονομάζουμε «τεκμηριωμένη ιατρική» (evidence based medicine).

Γι’ αυτό και είναι σημαντικό τις πληροφορίες που συλλέγουν οι ασθενείς από το Διαδίκτυο να τις μοιράζονται με τον γιατρό που εμπιστεύονται, ο οποίος είναι υποχρεωμένος να τους ξεκαθαρίσει το τοπίο και να «συμπορευθεί» στις αποφάσεις για την υγεία τους.

Ομως, κάποιοι γιατροί έχουν δυσκολία να επικοινωνήσουν τις ιατρικές πληροφορίες με τον κατάλληλο τρόπο, με διαφάνεια, σαφήνεια και εκδήλωση ανθρώπινου ενδιαφέροντος. Συγχρόνως, μπορεί να έχουν δυσκολία στο να ενσταλάξουν την ελπίδα στον ασθενή και να εγκαθιδρύσουν μία θεραπευτική σχέση, ουσιαστικά τη «θεραπευτική συμμαχία» γιατρού – ασθενούς έτσι ώστε να πορευτούν μαζί στο μονοπάτι της φροντίδας και της κατάλληλης θεραπείας.

Συνεπακόλουθα θα πρέπει να εκπαιδεύονται οι έλληνες γιατροί στη μετάδοση της πληροφορίας, αλλά και στις επικοινωνιακές δεξιότητες που «χτίζουν» τη σχέση γιατρού – ασθενούς.

Κατανοούμε, λοιπόν, πόσο σημαντική είναι η ψυχολογική και συναισθηματική κατάσταση ασθενών και συγγενών – η οποία συχνά υποβαθμίζεται – στις επιλογές που κάνουν για τη σωματική και ψυχική τους υγεία. Στο κενό που αφήνει αυτή η υποβάθμιση δρουν η παραπλάνηση και η εγκληματική συμπεριφορά.

Συμπερασματικά, γιατροί, επαγγελματίες ψυχικής υγείας και ερευνητές θα πρέπει να κατανοήσουν καλύτερα το γιατί κάποιοι ασθενείς είναι εύπιστοι σε μη επίσημες ιατρικές πληροφορίες, έτσι ώστε να πάρουν τα σωστά μέτρα για να προστατεύσουν τους ασθενείς και τις οικογένειές τους. Για παράδειγμα, κάποια από αυτά τα μέτρα θα ήταν να απαντούν στην παραπληροφόρηση άμεσα στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ή στα social media ή να αναλάβουν θεσμικοί ιατρικοί και ψυχοκοινωνικοί φορείς να εκπαιδεύουν το κοινό σχετικά με τα θέματα αυτά.

Η δρ Ιλια Θεοτοκά είναι κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, Αιγινήτειο Νοσοκομείο