Αν τα αγάλματα είχαν ψυχή

…Μόνο μια ελπίδα είναι γλυκιά για μένα:

Να δω ξανά την Ουκρανία μου

Και όλα όσα αγαπώ στην πατρίδα μου

Να κοιτάξω ξανά τον γαλάζιο Δνείπερο

Και εκεί δεν πειράζει – ακόμα και αν πεθάνω τώρα…

Γεννήθηκε το μακρινό 1871 στην πόλη Νόβοχραντ-Βολίνσκι της Ουκρανίας, διαγνώστηκε με φυματίωση στα 10 της χρόνια, έκτοτε ταξίδευε συχνά αναζητώντας θεραπεία, η φυματίωση εξελίχθηκε σε μία άλλη νόσο εξαιτίας της οποίας υπέφερε από ισχυρούς πόνους στα οστά της, αναγκαζόταν να παραμένει κλινήρης για μεγάλα διαστήματα, πέθανε το 1913, μόλις στα 42 της χρόνια, σε ένα σανατόριο στο Σουράμι, στην Κεντρική Γεωργία. Αλλά αυτά τα ψυχρά βιογραφικά στοιχεία ωχριούν μπροστά στο τεράστιο λογοτεχνικό έργο που άφησε πίσω της, τα ποιήματα, τα θεατρικά έργα αλλά και τις μεταφράσεις που υπέγραψε, και το πρότυπο του ψυχικού σθένους που έμελλε να γίνει για εκατομμύρια Ουκρανούς.

Λαρίσα Πέτριβνα Κόσαχ-Κβίτκα ήταν το όνομά της, αλλά δεν πέρασε με αυτό στην Ιστορία, ως Λέσια Ουκραΐνκα τη γνωρίζουν όλοι: πρώτη φορά χρησιμοποίησε το λογοτεχνικό της ψευδώνυμο σε ηλικία 13 χρόνων, όταν δημοσιεύθηκε το πρώτο της ποίημα, «Το κρίνο της κοιλάδας», στην εφημερίδα «Ζόρια» στο Λβιβ. Της το είχε προτείνει η μητέρα της, συγγραφέας και η ίδια, γιατί η Ρωσική Αυτοκρατορία απαγόρευε τις εκδόσεις στα ουκρανικά. Η πρώτη ποιητική συλλογή της Λέσια Ουκραΐνκα κυκλοφόρησε μυστικά στη Δυτική Ουκρανία, κι έπειτα στο Κίεβο. Εμπνευσή της, τα έργα του Ταράς Σεβτσένκο (1814-1861) και του Ιβάν Φράνκο (1856-1916), δύο σπουδαίων ποιητών της Ουκρανίας, θέμα της, ξανά και ξανά, η δίψα για ελευθερία και ανεξαρτησία της Ουκρανίας. Η Λέσια Ουκραΐνκα είχε από μικρή έφεση στην εκμάθηση ξένων γλωσσών και τη μουσική, γνώριζε, πέρα από ουκρανικά, αγγλικά, γερμανικά, γαλλικά, ιταλικά, πολωνικά, ρωσικά, βουλγαρικά, λατινικά και ελληνικά – είχε άλλωστε και ελληνική καταγωγή, από την πλευρά της μητέρας της, ένας πρόγονός της ήταν Ελληνας από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Να μη μακρηγορούμε: η Λέσια Ουκραΐνκα είναι η αγαπημένη λυρική ποιήτρια των Ουκρανών, ίσως η επιφανέστερη κυρία της ουκρανικής λογοτεχνίας. Αγάλματα και προτομές της υπάρχουν από το Κίεβο μέχρι τη Μόσχα και από την πολιτεία της Νέας Υόρκης μέχρι το Σασκάτσουαν του Καναδά. Το πορτρέτο της φιγουράρει στο ουκρανικό χαρτονόμισμα των 200 γρίβνα. Στη Ρωσία αλλά και την Αμερική, πανεπιστημιακά τμήματα Φιλολογίας έχουν το όνομά της. Στο μνημείο που στήθηκε προς τιμήν της το 1975 στο High Park του Τορόντο, υπάρχει χαραγμένη η φράση: «Οποιος απελευθερώνεται μόνος θα είναι ελεύθερος. Οποιος απελευθερώνεται από άλλους αιχμάλωτος θα παραμείνει».

Το άγαλμα της Λέσια Ουκραΐνκα στη Λεωφόρο Ουκρανίας της Μόσχας, σε κοντινή απόσταση από τον σιδηροδρομικό σταθμό «Κίεβο» της ρωσικής πρωτεύουσας, αποκαλύφθηκε το 2006. Εκεί, στα πόδια της ουκρανής ποιήτριας που συνδέθηκε με έναν άσβεστο πόθο για ελευθερία, και ανεξαρτησία, άρχισαν να αφήνουν τη Δευτέρα ανώνυμοι λουλούδια. Και λούτρινα παιχνίδια. Λένε πως τα αγάλματα έχουν και ιστορία, και ψυχή. Ισως λοιπόν η Λέσια Ουκραΐνκα να απόρησε αρχικά, βλέποντας διερχόμενους να κλαίνε. Ισως να κατάλαβε, βλέποντας την καδραρισμένη, ασπρόμαυρη φωτογραφία που άφησε κάποιος στο αυτοσχέδιο μνημείο: μια κατεστραμμένη από βομβαρδισμό πολυκατοικία. Το συγκρότημα κατοικιών που έπληξε ρωσικός πύραυλος το Σάββατο στο Ντνίπρο, σκοτώνοντας τουλάχιστον 45 ανθρώπους, ανάμεσά τους και έξι παιδιά – ακόμη 20 άνθρωποι παραμένουν αγνοούμενοι, μία από τις φονικότερες επιθέσεις σε βάρος αμάχων από την αρχή του πολέμου που εξαπέλυσε ο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία.

Ισως να απόρησε αρχικά η Λέσια Ουκραΐνκα, λένε πως οι απλοί ρώσοι πολίτες δεν γνωρίζουν για τις θηριωδίες που διαπράττονται στο όνομά τους στην Ουκρανία, τόσο ψηλό είναι, λένε, το τείχος της προπαγάνδας που έχουν στήσει τα κρατικά Μέσα, όποιος θέλει να μάθει όμως μαθαίνει, στην εποχή του Internet τίποτα δεν μένει κρυφό. Iσως να κατάλαβε, βλέποντας τα λουλούδια να εξαφανίζονται τα ξημερώματα της Τρίτης, και κατόπιν να επιστρέφουν, ακόμα περισσότερα: οι πληροφορίες μιλούν για πολλές συλλήψεις, λένε πως την αστυνομία την ειδοποίησαν αρχικά μέλη της περιθωριακής εθνικιστικής ομάδας SERB, που είναι γνωστή για επιθέσεις σε ακτιβιστές της αντιπολίτευσης και καλλιτεχνικές εκθέσεις, λένε πως μία γυναίκα που θέλησε να αφήσει μερικά λουλούδια ενώ είχε μαζί τον σκύλο της την έχωσαν μέσα σε μία κλούβα αφήνοντας τον σκύλο πίσω, στον δρόμο, λένε πως έναν άνδρα που προσπάθησε να κάνει το ίδιο τον κράτησαν όλη νύχτα στο τμήμα με την κατηγορία του «χουλιγκανισμού».

…Θα ελπίζω χωρίς ελπίδα

Θέλω να ζήσω! Μακριά η λύπη, μακριά!

Θα σπείρω λουλούδια στην παγωνιά

Σε ένα θλιβερό χωράφι, σε μια άθλια γη

Αυτά τα λουλούδια τα καίω με τα δικά μου

Και θα ραντίσω με καυτό δάκρυ…  

Λένε πως στη Λέσια Ουκραΐνκα κάνουν πια μόνιμη παρέα ρώσοι αστυνομικοί, πως κανείς άλλος δεν τολμάει να πλησιάσει. Κι όμως, λουλούδια εντοπίστηκαν σύμφωνα με τους «Moscow Times» και μπροστά σε μνημεία του Ταράς Σεβτσένκο, στη Μόσχα, την Αγία Πετρούπολη, το Κρασνοντάρ… Αυτά, αυτοί, είναι η ελπίδα της Ρωσίας.