Μετά τον Πούτιν

Τώρα που η Ρωσία έχει πληγεί και εξασθενίσει τόσο πολύ λόγω του παρακινδυνευμένου πολέμου που επέλεξε να εξαπολύσει ο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία, τι θα μπορούσε να επιφυλάσσει το μέλλον της χώρας; Τα πιθανά σενάρια κυμαίνονται από μια κατάληψη της εξουσίας από έναν σκληροπυρηνικό σύμβουλο ασφαλείας όπως ο Νικολάι Πατρούσεφ μέχρι μια εκλογική νίκη ενός διαφωνούντος όπως ο Αλεξέι Ναβάλνι. Ομως ένα πράγμα είναι σχεδόν βέβαιο: το καθεστώς του Πούτιν δεν θα επιβιώσει από τον πόλεμο που ξεκίνησε.

Στο κάτω-κάτω, η επονομαζόμενη «κάθετη εξουσία» του Πούτιν μπορεί να συμπεριλαμβάνει πολλούς οικονομικούς και πολιτικούς τομείς, εξαρτάται όμως πλήρως από τον αυστηρό έλεγχο που ασκείται από την κεφαλή. Ολόκληρο το οικοδόμημα θα αρχίσει να διαλύεται καθώς ο έλεγχος αποδυναμώνεται και καθώς διάφορες ομάδες και συμφέροντα θα αρχίσουν να ελίσσονται προκειμένου να αρπάξουν τα λάφυρα από την αναπόφευκτη κατάρρευση. Η κύρια δύναμη του συστήματος – ο ολοκληρωτικός έλεγχος από την κορυφή – θα γίνει έτσι η μοιραία αδυναμία του.

Αυτή η νέα «εποχή των αναταραχών» – ένα επαναλαμβανόμενο θέμα στη ρωσική ιστορία – θα ακολουθήσει αμέσως μετά την αποχώρηση του Πούτιν. Ομως το ποιες πολιτικές δυνάμεις θα επιβληθούν καθώς αυτός πέφτει απομένει να φανεί. Εκτιμώ πως η ώθηση για συνέχιση της ατυχούς περιπέτειας του Πούτιν στην Ουκρανία θα είναι πολύ περιορισμένη. Ο ίδιος ο Πούτιν ξεκίνησε τον πόλεμο και γνωρίζουμε πως ακόμη και οι ανώτεροι αξιωματούχοι ασφαλείας του ουδέποτε τον στήριξαν με ενθουσιασμό. Αυτό ήταν προφανές ήδη από εκείνη τη διάσημη συνεδρίαση του συμβουλίου ασφαλείας στο Κρεμλίνο, που μεταδόθηκε ζωντανά από την τηλεόραση, στις 21 Φεβρουαρίου του 2022.

Ακόμα και έπειτα από έναν χρόνο ανελέητης καταστολής και προπαγάνδας, η ρωσική λαϊκή στήριξη προς τον πόλεμο του Πούτιν είναι, στην καλύτερη περίπτωση, χλιαρή, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν πως μια πλειοψηφία τάσσεται υπέρ των ειρηνευτικών συνομιλιών. Οποιοσδήποτε ηγέτης ή φατρία αναδυθεί μετά τον Πούτιν θα πρέπει να καταστήσει προτεραιότητα τον γρήγορο τερματισμό του πολέμου.

Σίγουρα, αυτό δεν σημαίνει ότι θα είναι εύκολο να σταματήσει η σύγκρουση, πόσω μάλλον να επιστρέψουμε στο προ της εισβολής στάτους κβο. Κάποιες φωνές θα ζητούν αναπόφευκτα μια ακόμα πιο επιθετική ιμπεριαλιστική ατζέντα και θα προσπαθήσουν απεγνωσμένα να επικρατήσουν από φόβο για τις ζωές και τις περιουσίες τους. Σε μια κατάσταση όμως όπου η κοινή γνώμη στηρίζει ξεκάθαρα τον τερματισμό του πολέμου και όπου η κάθετη εξουσία του Πούτιν διαλύεται και ο μηχανισμός καταστολής του Κρεμλίνου έχει αποδιοργανωθεί, οι εθνικιστές θα πρέπει να δώσουν μια δύσκολη μάχη.

Επιπλέον, οι εποχές αναταραχών παράγουν ιστορικά αξιώσεις για έναν πιο αντιπροσωπευτικό τρόπο διακυβέρνησης. Ναι, δεν είναι πολύ πιθανό το να αναδυθεί η δημοκρατική αντιπολίτευση της Ρωσίας από τις φυλακές και την εξορία προκειμένου να σαρώσει την εξουσία. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως το κίνημα αυτό πρέπει να αγνοηθεί.

Η μοίρα της Ρωσίας θα αποφασιστεί τελικά από τον λαό της. Δική του ευθύνη είναι η αλλαγή του καθεστώτος. Αλλά αυτό δεν σημαίνει πως η Δύση δεν πρέπει να προσπαθήσει να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Αντιθέτως, οι δυτικοί σχεδιαστές πολιτικής πρέπει να αναζητήσουν τρόπους δημιουργίας των συνθηκών και των κινήτρων που θα επιτρέψουν στις πιο δημοκρατικές δυνάμεις να επικρατήσουν. Ο Πούτιν δεν είναι αθάνατος – και η πολιτική του αδυναμία γίνεται καθημερινά όλο και πιο προφανής.

Ο Καρλ Μπιλντ, πρώην πρωθυπουργός (1991-1994) και υπουργός Εξωτερικών (2006-2014) της Σουηδίας, είναι σήμερα συμπροεδρεύων στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR).