Αυτογνωσία

Τον διδακτικό μύθομε τον κότσυφα τον Σταύρο τον περιλαμβάνει συχνά στις συναυλίες του – αλλά προς τη μέση. Αυτή τη φορά ξεκίνησε μ’ αυτόν. Αναρωτήθηκα γιατί. Κι έλαβα την απάντηση με την παραφρασμένη κατακλείδα: «Δεν με λένε Σταύρο και κυρ Σταύρο και αφέντη τσουτσουλομύτη, μόνο Νιόνιο με λένε». Ηταν ήδη σαφές ότι, ενάμιση μήνα αφού έκλεισε τα 78 του χρόνια, ο Διονύσης Σαββόπουλος θα αναμετριόταν δημοσίως με «τον χρόνο τον αληθινό», «τον χρόνο που μετράει», ολόκληρη τη ζωή του. Τρυφερός, όπως πάντα. Γενναίος, όπως πάντα. Εντιμος, όπως πάντα.

Η αίσθηση αυτή επιβεβαιώθηκε αμέσως μετά με ένα «πια» που πρόσθεσε στο «Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά». Κυρίως, όμως, με την αναφορά του στον Γιώργο Ιωάννου, που όταν πέθανε δεν ήξεραν αν θα τον θάψουν στη Θεσσαλονίκη ή στην Αθήνα. «Ούτε εγώ ξέρω τι θέλω», είπε, αναγνωρίζοντας ότι η Αθήνα, όπου κατέβηκε στα 18 του χρόνια, τον δέχθηκε, τον αγκάλιασε, τον τίμησε – και μερικές φορές τον κατούρησε.

Αν πρέπει να διαλέξω μια λέξη για μια εμφάνιση τόσο πυκνή και τόσο πλούσια που δεν θα έφτανε ούτε ένα βιβλίο για να την περιγράψει, θα ήταν η αυτογνωσία. Εδώ κι εξήντα χρόνια, ο Σαββόπουλος δεν φοβάται ποτέ να πει αυτά που πιστεύει, όσο αντισυμβατικά ή κόντρα στο ρεύμα κι αν είναι. Προχθές στο Μέγαρο, τα συμπύκνωσε όλα σε τρεις ώρες. Είχε καλή παρέα: την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, τη Χορωδία του Δήμου Αθηναίων, δύο νέους τραγουδιστές και δυο χιλιάδες θεατές που τον αποθέωναν, «του ’60 εκδρομείς», μεταξύ των οποίων η αγαπημένη του Ασπα, αλλά και πολύ νεότερους, μεταξύ των οποίων τα εγγόνια του. Κατ’ ουσίαν όμως ήταν μόνος. Αυτός, ο εκκρεμής, αυτός, που ούτε έκλεισε ούτε σιώπησε, αυτός, που βρέθηκε με τη Σούλα και τον Δεσποτίδη στην «άλλη Αριστερά», αυτός, «χωρίς κανένα αντίκρισμα εξόν την γη του θησαυρού, τους τίτλους τ’ ουρανού, το αίμα του Θεού». Αυτός, απέναντι στην Ιστορία.

Αν πρέπει να διαλέξω ένα επίθετο για έναν καλλιτέχνη που πολύ δύσκολα μπαίνει σε καλούπι (μόνο με τον Χατζιδάκι θα μπορούσα να τον συγκρίνω), θα έλεγα πως είναι πλήρης. Απογειωθήκαμε με τη φωνή του (κανείς, κανείς δεν θα μπορέσει να τραγουδήσει ποτέ έτσι το «Κι αν βγω απ’ αυτή τη φυλακή»), δακρύσαμε με τους στίχους του (αχ, η Αννα που στέκεται στο σκαλί), λατρέψαμε τις ιστορίες του (για τον Χριστιανόπουλο, για τους πρόσφυγες, για το φωτιστικό στο δωμάτιο απέναντι από το κελί του), είχαμε τώρα την ευκαιρία να ακούσουμε με ένα άλλο αφτί και τη μουσική του.

Νόμιζα πως θα τέλειωνε με τη «Συννεφούλα», όπως πάντα. Ομως όχι. Τέλειωσε τραγουδώντας σπαρακτικά το «Μια θάλασσα μικρή». Πώς ένιωσα; Ευγνώμων; Συγκινημένος; Φυσικά. Αλλά και κάτι ακόμη: περήφανος.