Η ακατάπαυστη κολυμβήτρια

Η ζωή πριν από τον πόλεμο ήταν ανέφελη και πολλά υποσχόμενη. Η Γιούσρα Μαρτνίνι με τους γονείς της, τη μεγαλύτερη αδερφή της Σάρα και τη μικρότερη Σαχέντ, ζούσε στο προάστιο της Δαμασκού Νταράγια με φιλόδοξους στόχους. Οι δύο αδερφές Σάρα και Γιούσρα ήταν ταλαντούχες κολυμβήτριες, ο πατέρας τους, πρώην επαγγελματίας κολυμβητής, τις προπονούσε σχεδόν από τα σπάργανα. Το 2012 στους αγώνες της Κωνσταντινούπολη, η Γιούσρα σε ηλικία μόλις 14 ετών έσπασε το εθνικό ρεκόρ της Συρίας στα 400 μέτρα ελεύθερο. Το όνειρό της ήταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Αλλά ο εμφύλιος πόλεμος μαινόταν ήδη στη Συρία. Το σπίτι τους βομβαρδίστηκε, όπως και το κολυμβητήριο που προπονούνταν, δύο από τους συναθλητές τους σκοτώθηκαν.

Τον Αύγουστο του 2015 πήραν τη μεγάλη απόφαση: οι δύο αδερφές, 17 και 20 ετών έφυγαν από τη Συρία με έναν ξάδερφο του πατέρα τους για την Κωνσταντινούπολη. Ακολούθησαν τα συνήθη για τους πρόσφυγες: Επαφή με διακινητές και από τις ακτές της Σμύρνης επιβιβάστηκαν με άλλους 18 σε βάρκα για εφτά άτομα με προορισμό τη Λέσβο. Ομως, η μηχανή του φουσκωτού έμεινε στη μέση της θάλασσας. Οι δύο αδελφές, με δύο-τρία άλλα άτομα που μπορούσαν να κολυμπήσουν, έσερναν επί ώρες τη βάρκα μέχρι τις ακτές της Λέσβου σώζοντας τη ζωή άλλων 18 ανθρώπων. Από τη Λέσβο, μέσω της «βαλκανικής οδού» εν μέρει και πεζή, πέρασαν σε Ουγγαρία, Βιέννη, Μόναχο καταλήγοντας στο Βερολίνο.  Θάλασσα δεν ήθελε πλέον να βλέπει, έλεγε αργότερα η Γιούσρα. Αλλά στο Βερολίνο είχε την ευκαιρία να ξαναπιάσει το νήμα της πρωταθλήτριας. Στον αθλητικό σύλλογο «Φίλοι του νερού Σπάνταου 04» την ανέλαβε ο προπονητής Σβεν Σπάνενκρεμπς, που έγινε ο προστάτης και μέντοράς της. Αυτός έβγαλε τις δύο αδερφές από υπερπλήρη καταυλισμό προσφύγων και στήριξε τη Γιούσρα στο μεγάλο της όνειρο: τη συμμετοχή στους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Το όνειρο έγινε πραγματικότητα στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2016 στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Η Γιούσρα συμμετείχε στην πρώτη Ολυμπιακή Ομάδα Προσφύγων στην αγαπημένη της κατηγορία, την «πεταλούδα». Ηταν η χρονιά που το «Time Magazine» συμπεριέλαβε τη Γιούσρα Μαρντίνι στον κατάλογο με τους 30 εφήβους με τη μεγαλύτερη παγκόσμια επιρροή το 2016. Μία χρονιά αργότερα, και σε ηλικία μόλις 19 ετών, ανακηρύχθηκε το 2017 η νεότερη στην ιστορία Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, ήρθαν συναντήσεις με προσωπικότητες όπως ο Πάπας Φρανγκίσκος και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπαράκ Ομπάμα.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Ρίο ήταν η αρχή. Τέσσερα χρόνια αργότερα ακολούθησε η επόμενη Ολυμπιάδα στο Τόκιο, ως σημαιοφόρος στην Ολυμπιακή Ομάδα Προσφύγων, στέλνοντας ταυτόχρονα και ένα μήνυμα: «Θέλω να διορθώσω την εικόνα που έχουν πολλοί άνθρωποι για τους πρόσφυγες. Το ότι είμαι πρόσφυγας δεν σημαίνει ότι είμαι κανένας» είχε πει τότε στη συνέντευξή της στο γερμανικό ραδιόφωνο. «Ντόιτσλαντφουνκ». Το 2018 έφυγε από το Βερολίνο για το Αμβούργο. Τότε χώρισαν και οι δρόμοι με την αδερφή της, Σάρα Μαρντίνι. Αυτή, παρά το ταλέντο της, ως εθνική κολυμβήτρια της Συρίας που ήταν, άφησε την καριέρα της πρωταθλήτριας στη Γιούσρα και ακολούθησε τον δικό της δρόμο. Επέστρεψε στη Λέσβο ως εθελόντρια στις έρευνες διάσωσης προσφύγων με την ΜΚΟ «Διεθνές Κέντρο Αντιμετώπισης Εκτακτης Ανάγκης» (ERCI) με έδρα τη Λέσβο. Εκεί όμως την περίμενε η σύλληψη με την κατηγορία της παράνομης διακίνησης μεταναστών. Πέρασε σχεδόν τέσσερις μήνες προφυλακισμένη στον Κορυδαλλό και αποφυλακίστηκε τον Δεκέμβριο του 2018 με την καταβολή αποζημίωσης και επέστρεψε στο Βερολίνο.

Τον Νοέμβριο του 2021 ξεκίνησε η δίκη 24 συνολικά μελών τριών ΜΚΟ, μεταξύ αυτών και η Σάρα Μαρντίνι, με τις κατηγορίες για διευκόλυνση διακίνησης ανθρώπων μέσω εγκληματικής οργάνωσης· σε αυτές προστέθηκαν κατηγορίες για κατασκοπεία και ξέπλυμα χρήματος, που επισύρουν ποινές φυλάκισης μέχρι 25 έτη. Η πρώτη δίκη αναβλήθηκε για διαδικαστικές ελλείψεις του κατηγορητηρίου, οι κατηγορούμενοι δεν αναφέρονταν ονομαστικά, παρά μόνο ως συνολικός αριθμός. Οι συνήγοροι υπεράσπισης χαρακτήρισαν τις κατηγορίες «φάρσα» – οι κατηγορούμενοι προσπαθούσαν μόνο να σώζουν ζωές μεταναστών σε κατάσταση ανάγκης. Εκθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έκανε λόγο για «το μεγαλύτερο σκάνδαλο ποινικοποίησης της αλληλεγγύης στην Ευρώπη». Η δίκη στο Τριμελές Εφετείο Βορείου Αιγαίου ξεκίνησε πάλι στις 10 Ιανουαρίου. Αλλά χωρίς τη Σάρα Μαρντίνι παρούσα, καθώς της απαγορεύεται η είσοδος στην Ελλάδα. Η αδερφή της Γιούσρα Μαρντίνι είναι στο μεταξύ μια δυναμική, κομψή, φιλόδοξη και ταυτόχρονα στοργική, νεαρή γυναίκα, όπως δείχνει στον λογαριασμό της στο Instagram.

Οι πρόσφυγες και η μοίρα τους είναι σταθερό θέμα αναφοράς. Τον Δεκέμβριο του 2020, στο αποκορύφωμα της πανδημίας κορωνοϊού, ανέβασε φωτογραφία από καταυλισμό προσφύγων έχοντας αγκαλιά ένα κοριτσάκι. «Θέλω να θυμίσω ότι οι πρόσφυγες στους πιο ψυχρούς μήνες του χρόνου είναι ακόμη σε σκηνές», έγραφε στο συνοδευτικό κείμενο, «θέλω να θυμίσω ότι οι πρόσφυγες μας χρειάζονται περισσότερο από ποτέ, δεν ζουν σε πραγματικά σπίτια και δεν έχουν κανένα από τα προνόμια που απολαμβάνουμε εμείς στην καθημερινή μας ζωή».

Σήμερα, η Γιούσρα είναι μόλις 25 χρονών, ζει πλέον στο Λος Αντζελες, σπουδάζει επικοινωνιολογία. Η πρώτη βιογραφία της εκδόθηκε ήδη το 2018 από τις εκδόσεις Knaur-Verlag με τίτλο «Πεταλούδα». H συγκλονιστική ιστορία της Γιούσρα και της αδερφής της Σάρα με τίτλο «Οι κολυμβήτριες» («Τhe Swimmers») είχε πρεμιέρα τον περασμένο Σεπτέμβριο στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Τορόντο. Από τον Νοέμβριο προβάλλεται στους κινηματογράφους και από τον Νοέμβριο του 2023 στο Netflix. Το τραγούδι της ταινίας έχει τίτλο «Ακατάπαυστη»…