4+1 μύθοι {LF}και αλήθειες για τη νόσο

Το 1907 περιεγράφηκε η πρώτη ασθενής στη Γερμανία από τον Alois Alzheimer, η Augusta Deter. Eκτοτε, αποδείχθηκε πως η νόσος Αλτσχάιμερ είναι κάθε άλλο παρά σπάνια και αποτελεί την κύρια αιτία άνοιας ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία – περίπου το 70% επί του συνόλου των περιπτώσεων). Σήμερα τα άτομα με άνοια ξεπερνούν τα 50 εκατομμύρια παγκοσμίως. Μόνο στη χώρα μας ζουν 200.000 άτομα με άνοια ενώ το 2050 αναμένεται να ξεπεράσουν τα 600.000. Υπό τα δεδομένα αυτά ο αναπληρωτής καθηγητής Νευρολογίας και Νευροψυχολογίας στην Α’ Νευρολογική Κλινική του ΕΚΠΑ στο Αιγινήτειο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο, Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου, αναλύει στα «ΝΕΑ» μερικούς από τους συνήθεις μύθους για την άνοια και τη νόσο Αλτσχάιμερ, αποκαθιστώντας την αλήθεια.

Δεν υπάρχει προφύλαξη από την άνοια και ιδιαίτερα από την άνοια της νόσου Αλτσχάιμερ

Πρόκειται για μύθο. Πρόσφατη έρευνα από το Ηνωμένο Βασίλειο έδειξε πως εκείνοι που  ασκούνται περπατώντας για περίπου μισή ώρα καθημερινά διατρέχουν μικρότερο κίνδυνο, της τάξεως του 50% ή ακόμα περισσότερο. Μάλιστα, οι γυναίκες φαίνεται πως απολαμβάνουν μεγαλύτερα οφέλη, καθώς μελέτη από τη Σουηδία έδειξε ότι για εκείνες που είχαν πολύ καλή φυσική κατάσταση στη μέση ηλικία ο κίνδυνος εκδήλωσης άνοιας στα γεράματά τους μειωνόταν κατά 90%. Παράλληλα καταγράφτηκε καθυστέρηση της εκδήλωσης της νόσου κατά 10 έτη, δηλαδή αντί για τα 80 έτη εμφάνισαν συμπτώματα στα 90 έτη. Επίσης σημαντικό ρόλο παίζουν η ισορροπημένη διατροφή και γενικότερα η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής που αποκλείει το κάπνισμα, τη σημαντική κατανάλωση οινοπνεύματος και την καθιστική ζωή. Στην πραγματικότητα ο περιορισμός των παραγόντων που επιβαρύνουν το καρδιαγγειακό σύστημα επηρεάζει θετικά και τον εγκέφαλο τόσο άμεσα – διότι μειώνεται ο κίνδυνος εγκεφαλικού επεισοδίου – όσο και έμμεσα, καθώς έχει τεκμηριωθεί ότι η παθολογία της νόσου Αλτσχάιμερ είναι λιγότερο συχνή σε εκείνους που διατρέχουν χαμηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Η έρευνα για τους παράγοντες που προστατεύουν από την άνοια έχει δείξει ότι η μόρφωση και η συνεχής δραστηριοποίηση του εγκεφάλου (με πνευματικές ασχολίες) έχουν προστατευτική επίδραση έναντι της άνοιας. Ενδεικτικά αναφέρεται  πως πρόσφατη μεταανάλυση καταλήγει ότι οι ηλικιωμένοι που παίζουν μουσικό όργανο έχουν 40% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν άνοια.

Είναι δύσκολο να βρεθεί θεραπεία

Είναι αλήθεια. Σήμερα επιχειρούμε να θεραπεύσουμε μια νόσο που έχει ήδη εγκατασταθεί, δεδομένου πως οι πρώτες βλάβες προηγούνται έως και 20 χρόνια πριν από τις πρώτες εκδηλώσεις της. Αρα προσπαθούμε να βρούμε μια θεραπευτική προσέγγιση όταν έχει ήδη εγκατασταθεί και προξενήσει σημαντικές βλάβες το νόσημα. Το ιδανικό θα ήταν η αγωγή να ξεκινά στο αρχικό στάδιο της εξέλιξης της βλάβης ή, ακόμα καλύτερα, να εντοπίζεται η προδιάθεση προτού καν ξεκινήσει η βλάβη. Οι κλασικές θεραπείες που έχουμε στη διάθεσή μας είναι καθαρά συμπτωματικές, καθώς ενισχύουν τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων, χωρίς όμως να επιδρούν σε εκείνον τον μηχανισμό που τα καταστρέφει. Οπως για παράδειγμα εάν ένας ασθενής είχε λοίμωξη αλλά δεν λάμβανε αντιβίωση, παρά μόνο αντιπυρετικά. Μια ελπίδα υπάρχει από νεότερα φάρμακα που επιδρούν «καθαρίζοντας» το αμυλοειδές – μια πρωτεΐνη που συναθροίζεται στον εγκέφαλο και οδηγεί στην καταστροφή των νευρικών κυττάρων. Ενα τέτοιο φάρμακο, το lecanemab, πήρε προ ημερών έγκριση από τον FDA των ΗΠΑ. Ωστόσο η επίδρασή του στη βελτίωση της νοητικής κατάστασης των ασθενών είναι μικρή ενώ παράλληλα έχει σημαντικές παρενέργειες. Τέλος, και το κόστος της θεραπείας με αυτό είναι ιδιαίτερα υψηλό. Αναμένουμε πάντως την απόφαση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκου σχετικά με το αν θα λάβει άδεια να κυκλοφορήσει στις ευρωπαϊκές χώρες.

Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι νόσος των ηλικιωμένων

Οχι, δεν είναι αποκλειστικά νόσος των ηλικιωμένων, όμως εκδηλώνεται κατά κανόνα σε άτομα της τρίτης ηλικίας. Ο μέσος όρος έναρξης της νόσου είναι τα 75 χρόνια και η συχνότητα της νόσου στις ηλικίες άνω των 65 ετώνείναι περίπου 5%-8%. Μπορεί να εμφανιστεί σπάνια και σε μικρότερες ηλικίες, στις περιπτώσεις όμως αυτές παίζουν ρόλο γενετικοί παράγοντες. Εντούτοις και παρότι μπορεί να έχει κάποιος παθολογικές βλάβες στον εγκέφαλό του, δεν σημαίνει πως θα εκδηλώσει απαραίτητα συμπτώματα. Πώς εξηγείται αυτό; Οι «καλοδουλεμένοι» εγκέφαλοι έχουν δημιουργήσει εφεδρείες, με αποτέλεσμα ακόμα και αν υπάρχουν οι βλάβες στον εγκέφαλο, τα άτομα να πεθαίνουν από άλλα αίτια, προτού να εκδηλώσουν άνοια.

Η άνοια συνεχώς αυξάνεται

Ούτε μύθος αλλά ούτε και αλήθεια. Ο απόλυτος αριθμός των ασθενών αυξάνεται, καθώς έχει αυξηθεί παράλληλα το προσδόκιμο ζωής, την ώρα που η γήρανση του πληθυσμού έχει εξελιχθεί σε πρόκληση  τόσο για τη χώρα μας όσο και για περισσότερα κράτη της ΕΕ. Από την άλλη όμως, στον ίδιο ηλικιακό πληθυσμό καταγράφεται μια μείωση της τάξεως του 13% ανά 10ετία. Αυτό οφείλεται κυρίως στην πρόληψη που εφαρμόζεται πλέον τις δύο τελευταίες δεκαετίες στις προηγμένες χώρες της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής.

Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε άλλο εκτός από τη φαρμακευτική αγωγή στους ασθενείς με άνοια

Μύθος. Η άσκηση βοηθάει να εξελιχθεί πιο αργά η άνοια. Εξίσου σημαντικός προστατευτικός παράγοντας είναι και η κοινωνικοποίηση. Ακόμα κι αν έχουν ξεκινήσει τα συμπτώματα, οι καλές συνήθειες φαίνεται να αναχαιτίζουν την εξέλιξη. Η άσκηση, η συζήτηση με άλλους ανθρώπους, και γενικότερα τα εξωτερικά ερεθίσματα διατηρούν τη νοητική δραστηριότητα.  Δυστυχώς όμως σήμερα ένα μεγάλο ποσοστό ηλικιωμένων διαβιούν μόνοι τους, χωρίς κοινωνικό κύκλο, όπως συνέβαινε παλαιότερα στα χωριά. Γι’ αυτό και προτείνονται εναλλακτικές τακτικές, όπως είναι τα βιντεοπαιχνίδια, ενώ παράλληλα υπάρχουν δομές που δίνουν τη δυνατότητα στους ασθενείς να αλληλεπιδροούν, όπως για παράδειγμα να παίζουν επιτραπέζια ενόσω συζητούν.  Ενδεικτικά αναφέρεται πως η άσκηση σε εσωτερικό χώρο, π.χ. στο στατικό ποδήλατο, είναι σαφώς μια πρακτική λύση, ακόμα και αν δεν θα επιφέρει τα ίδια αποτελέσματα συγκριτικά με το περπάτημα στη φύση, με καλή παρέα.

Μάρθα Καϊτανίδη