Οι αναγκαίες συνθήκες για την παιδική προστασία

Για τον Συνήγορο, κρίσιμη για την πρόληψη και έγκαιρη αναγνώριση του φαινομένου της σεξουαλικής κακοποίησης είναι καταρχάς η ουσιαστική ενδυνάμωση των παιδιών και η συστηματική επιμόρφωση των επαγγελματιών, ιδίως των εκπαιδευτικών. Απαιτείται η εισαγωγή μαθήματος σεξουαλικής αγωγής, με στόχο την εκπαίδευση των παιδιών από μικρή ηλικία αναφορικά με το σώμα και τα όριά του, τις συμπεριφορές που συνιστούν παραβίασή τους – ακόμη και όταν προέρχονται από οικείους – και τους διαθέσιμους αξιόπιστους μηχανισμούς καταγγελίας και υποστήριξης. Το curriculum αυτό πρέπει να δίνει χώρο και χρόνο στις μαθήτριες και στους μαθητές να εκφραστούν και να οικοδομήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και να στοχεύει – μεταξύ άλλων – στην αποδόμηση έμφυλων στερεοτύπων, τα οποία τροφοδοτούν και άλλες μορφές βίας που ταλανίζουν την ελληνική κοινωνία, όπως η ενδοοικογενειακή.

Στο σκέλος της υποστήριξης παιδιών και οικογενειών και αποτελεσματικής διερεύνησης καταγγελιών, επιτακτική είναι η ενίσχυση των κοινωνικών υπηρεσιών των δήμων και των περιφερειών. Ωστόσο, πέρα από την ενίσχυση με ανθρώπινο δυναμικό, απαιτείται η θέσπιση καθηκοντολογίου – που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει – πρωτοκόλλων ενεργειών για τους επαγγελματίες, καθώς και πρόβλεψη και παροχή εξειδικευμένης επιμόρφωσης και επιστημονικής εποπτείας.

Θεμελιώδης θεσμική υποχρέωση της πολιτείας είναι η πλήρης αποκατάσταση του παιδιού, η θεραπεία του, δηλαδή, από τα τραύματά του. Στην κατεύθυνση αυτή είναι απαραίτητη η ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών ψυχικής υγείας. Πέραν αυτών, θα πρέπει να τεθούν σε λειτουργία τα «Σπίτια του Παιδιού», που έχουν θεσμοθετηθεί από το 2017. Ως φιλικοί στα παιδιά χώροι δικανικής εξέτασης και εξατομικευμένης αξιολόγησης των αναγκών τους, αποτελούν πολύτιμο ανάχωμα στον επανατραυματισμό τους από πολλαπλές επώδυνες καταθέσεις και άλλες εσφαλμένες πρακτικές. Ωστόσο παρατηρείται ότι ακόμη και το μοναδικό «Σπίτι του Παιδιού» που λειτουργεί στην Αθήνα δεν επιλέγεται πάντοτε ως χώρος εξέτασης των ανηλίκων θυμάτων, γεγονός που συνιστά παραβίαση των δικαιωμάτων τους. Τέλος, αναγκαία για την προστασία των ανηλίκων από δευτερογενή θυματοποίηση είναι η οριοθέτηση και επιμόρφωση των επαγγελματιών των ΜΜΕ, που εκθέτουν πληροφορίες τραυματικές ή δυνάμενες να οδηγήσουν στην ταυτοποίηση θυμάτων και ως εκ τούτου επιτείνουν την αγωνία και την περιθωριοποίηση των παιδιών που έχουν βιώσει τέτοιες εμπειρίες.

Η Θεώνη Κουφονικολάκου είναι βοηθός Συνήγορος του Πολίτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού, πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Συνηγόρων του Παιδιού