Γιατί είναι ακόμα ανοιχτό το Γκουαντάναμο;

Οι φυλακές των ΗΠΑ στο Γκουαντάναμο άνοιξαν σαν χθες, πριν από ακριβώς 21 χρόνια. Στη διάρκειά τους φυλακίστηκαν εκεί συνολικά 779 άνδρες. Μέσα σε δύο δεκαετίες το Γκουαντάναμο μετατράπηκε από ένα μικρό, αυτοσχέδιο στρατόπεδο με αλυσιδωτά κλουβιά σε μια μονάδα υψίστης ασφαλείας, με τσιμεντένιες δομές τύπου μπούνκερ, που κοστίζει κάθε χρόνο σχεδόν 540 εκατομμύρια δολάρια.

Είκοσι ένα χρόνια είναι πολύς – μία γενιά γεννήθηκε και ενηλικιώθηκε. Αλλαξαν τέσσερις αμερικανοί πρόεδροι. Το Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου ξαναχτίστηκε.

Στη διάρκειά τους, ο αμερικανικός στρατός, η CIA και άλλες υπηρεσίες πληροφοριών πειραματίστηκαν με βασανιστήρια και άλλες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στρατιώτες, ακόμα και ηγέτες, διέπραξαν εγκλήματα πολέμου. Το αμερικανικό Κογκρέσο ερεύνησε, έγραψε και δημοσιοποίησε μια έκθεση όπου κατέγραφε βασανιστήρια, κακοποίηση και απάνθρωπη μεταχείριση κρατουμένων στο Γκουαντάναμο και σε μυστικές φυλακές ανά τον κόσμο, ενώ ταυτόχρονα κατέστησε αδύνατο το κλείσιμο του Γκουαντάναμο.

Από τους 779 κρατούμενους που έχουν περάσει από το Γκουαντάναμο, γνωρίζουμε πως εννέα πέθαναν εκεί· 706 αφέθηκαν ελεύθεροι ή μεταφέρθηκαν σε άλλες φυλακές· για 20 έχει γίνει εισήγηση μεταφοράς αλλά παραμένουν εκεί· σε 12 έχουν απαγγελθεί κατηγορίες· 2 έχουν καταδικαστεί· και 3 θα κρατηθούν επ’ αόριστον, με βάση το δίκαιο του πολέμου, μέχρι κάποιος να αξιώσει την απελευθέρωσή τους.

Ημουν 19 χρόνων όταν με έστειλαν στο Γκουαντάναμο, έφτασα εκεί στις 9 Φεβρουαρίου του 2002, με δεμένα τα μάτια, κουκούλα στο κεφάλι, αλυσοδεμένος, ξυλοκοπημένος. Οταν οι στρατιώτες μού έβγαλαν την κουκούλα, το μόνο που είδα ήταν κελιά γεμάτα με πορτοκαλί φιγούρες. Με είχαν βασανίσει. Ημουν χαμένος και φοβισμένος και μπερδεμένος. Δεν γνώριζα πού βρισκόμουν ή γιατί είχα μεταφερθεί εκεί. Δεν γνώριζα για πόσο καιρό θα έμενα φυλακισμένος ή τι θα μου συνέβαινε. Κανείς δεν ήξερε πού βρισκόμουν. Μου έδωσαν έναν αριθμό και παρέμεινα αιωρούμενος μεταξύ ζωής και θανάτου.

Δεν γνώριζα πολλά για την Αμερική. Ηξερα πως υποτίθεται ότι ήταν μία γη του νόμου και της ευκαιρίας. Ολοι ήθελαν να ζήσουν εκεί. Πιστεύαμε όλοι πως η κράτησή μας θα ήταν σύντομη. Δεν είχαμε κάνει τίποτα. Δεν μπορούσαν να μας κρατήσουν για καιρό, κάποιος θα ενδιαφερόταν. Ποτέ δεν θα μπορούσα να είχα φανταστεί πως θα περνούσα 8 χρόνια στην απομόνωση, πως θα έμενα φυλακισμένος για 15 χρόνια και θα με άφηναν ελεύθερο χωρίς να μου έχουν απαγγείλει ποτέ κατηγορίες.

Εκλεισα τα 40 πρόσφατα και παρ’ όλα αυτά εξακολουθώ να νιώθω σαν τον 19χρονο που πρωτοέφτασε στο Γκουαντάναμο. Από μια έννοια, ενηλικιώθηκα εκεί – μαθαίνοντας πώς να διαμαρτύρομαι για την κράτησή μου, πώς να χρησιμοποιώ το σώμα μου για απεργία πείνας, πώς να αντιστέκομαι. Ενώ οι παιδικοί μου φίλοι πήγαν στο πανεπιστήμιο, παντρεύτηκαν, έπιασαν δουλειά και ξεκίνησαν τις ζωές τους, εγώ πολεμούσα δεσμοφύλακες που με παρενοχλούσαν ενώ προσπαθούσα να προσευχηθώ. Στο Γκουαντάναμο ήμασταν απλά αριθμοί, ζώα σε κλουβιά, εντελώς αποκομμένοι από τον κόσμο που ξέραμε· παγιδευμένοι σε μια ατελείωτη λούπα ανακρίσεων ώστε να αναγκαστούμε να ομολογήσουμε ότι ήμασταν όλοι μαχητές της Αλ Κάιντα ή Ταλιμπάν.

Εκατοντάδες άνδρες έχουν αφεθεί ελεύθεροι, όπως εγώ, από το Γκουαντάναμο. Κάποιοι πήγαν σπίτι, στις πατρίδες και τις οικογένειές τους. Πολλοί στάλθηκαν σε μέρη που δεν γνώριζαν – Ουρουγουάη, Καζακστάν, Σλοβακία. Εμένα με έστειλαν στη Σερβία, όπου δεν είχα φίλους ή συγγενείς και δεν μιλούσα τη γλώσσα. Προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε τις δικές μας ιστορίες σε αυτά τα νέα μέρη. Αλλά το Γκουαντάναμο δεν μας αφήνει να φύγουμε. Ζούμε με το στίγμα των πρώην κρατουμένων εκεί.

Τριάντα πέντε άνθρωποι παραμένουν εκεί. Ο πρόεδρος Μπάιντεν προσπαθεί σιωπηλά να κλείσει σταδιακά τις φυλακές, χωρίς όμως τη συνεργασία του αμερικανικού Κογκρέσου το Γκουαντάναμο θα παραμείνει ανοιχτό.

Χρόνια τώρα, πρώην κρατούμενοι, ακτιβιστές, δικηγόροι και δημοσιογράφοι παλεύουν να γράψουν το τελευταίο κεφάλαιο του Γκουαντάναμο, ένα που να κλείνει με δικαιοσύνη, λογοδοσία, συμφιλίωση και το κλείσιμο των φυλακών. Ας το κάνουμε πραγματικότητα, ώστε σε έναν χρόνο να μπορέσουμε να γράψουμε μια νέα ιστορία για τη ζωή μετά το Γκουαντάναμο.

O Μανσούρ Ανταϊφί είναι ένας καλλιτέχνης, ακτιβιστής και πρώην κρατούμενος στο Γκουαντάναμο που αφέθηκε ελεύθερος το 2016, αφού κρατήθηκε επί 15 χρόνια χωρίς να του απαγγελθούν κατηγορίες ή να περάσει από δίκη. Είναι συγγραφέας του αυτοβιογραφικού βιβλίου «Μη μας ξεχνάτε εκεί: Χάθηκαν – βρέθηκαν στο Γκουαντάναμο».