Η γερμανική εμπειρία του 1923 έναν αιώνα αργότερα {CR}

Οι εξελίξεις του πληθωρισμού κατά το προηγούμενο έτος ξύπνησαν αναμνήσεις και έφεραν συγκρίσεις με μια παλαιότερη εμπειρία στην Ευρώπη. Η λέξη «πληθωρισμός», ιδίως με την προσθήκη του «υπέρ», έχει ιδιαίτερη σημασία στη Γερμανία. Η εμπειρία του 1923 έχει ενσωματωθεί στη συλλογική μνήμη. Προκαλεί ακόμη φόβο και πολιτικές αντιπαραθέσεις – έναν αιώνα αργότερα.

Πριν από έναν αιώνα ο υπερπληθωρισμός στην τότε Δημοκρατία της Βαϊμάρης έφτασε σε τιμές που ξεπερνούσαν το 500%. Τα χρήματα μπορούσαν να μεταφερθούν στα καταστήματα μόνο σε βαλίτσες. Η Reichsbank έπρεπε συνεχώς να τυπώνει νέα τραπεζογραμμάτια με δισεκατομμύρια μάρκα της Δημοκρατίας. Η αναπροσαρμογή της αξίας κυριαρχούσε έναντι των χρηματικών συναλλαγών.

Μετά την ήττα της κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Γερμανία καταδικάστηκε να πληρώσει αποζημιώσεις. Το κόστος αυτό επιβάρυνε την οικονομία και την κοινωνία. Οι συνέπειες ήταν κυβερνητική αστάθεια, πολιτική ριζοσπαστικοποίηση στο κοινοβούλιο και στους δρόμους. Στο τέλος αυτής της τραυματικής εμπειρίας, ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία το 1933.

Φυσικά, η Γερμανία του 2023 δεν μπορεί να συγκριθεί με εκείνη της Βαϊμάρης του 1923. Αλλά οι εξελίξεις εκείνης της εποχής και οι πολιτικές τους συνέπειες αποτελούν πλέον μέρος των δημόσιων συζητήσεων για τον τρόπο καταπολέμησης του πληθωρισμού, ο οποίος τον Δεκέμβριο του 2022 έφτασε στο 8,6 τοις εκατό.

Μια σημαντική διαφορά είναι η αγορά εργασίας στη Γερμανία σήμερα. Το 1923, ο υπερπληθωρισμός και η μαζική ανεργία αυξήθηκαν παράλληλα και έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Σήμερα, παρατηρείται η ακριβώς αντίθετη εξέλιξη. Ενώ ο πληθωρισμός είναι 8,6 τοις εκατό, η απασχόληση στα τέλη του 2022 έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ. Παρά την ενεργειακή κρίση, τον πληθωρισμό και τις συνέπειες της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, πέρυσι απασχολήθηκαν στη Γερμανία περισσότεροι άνθρωποι από κάθε άλλη φορά μετά την επανένωση το 1990.

Η θετική εξέλιξη της αγοράς εργασίας στη Γερμανία είναι επίσης συνέπεια της δημοσιονομικής ευχέρειας που παρείχε η ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπό τον καγκελάριο Ολαφ Σολτς. Οι παρεμβάσεις για τη μείωση της τιμής του φυσικού αερίου, τα επιδόματα για τους συνταξιούχους και τους φοιτητές και οι εκπτώσεις στους λογαριασμούς ενέργειας για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, που ανέρχονται σε δισεκατομμύρια ευρώ, δείχνουν ποιες οικονομικές δυνατότητες μπορεί να κινητοποιήσει η κυβέρνηση του Βερολίνου. Αυτό δεν συνέβαινε πριν από έναν αιώνα. Ο τραγικός συνδυασμός υπερπληθωρισμού, πληρωμών αποζημιώσεων και κρίσης στην αγορά εργασίας έριχνε τη μια κυβέρνηση μετά την άλλη μεταξύ 1923 και 1933.

Στη σημερινή Γερμανία η εμπειρία του υπερπληθωρισμού του 1923 μπορεί να διαβαστεί σε βιβλία ή να προβληθεί σε ντοκιμαντέρ. Υποκινεί συζητήσεις σχετικά με το ποια στρατηγική είναι η σωστή για την καταπολέμηση του πληθωρισμού. Αλλά η εμπειρία εκείνης της εποχής έχει επίσης γίνει ένας μύθος. Μπορούν να διατυπωθούν απειλητικά σενάρια και να γίνουν ιστορικές συγκρίσεις. Μπορούν και να αξιοποιηθούν πολιτικά, αλλά δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα στη Γερμανία του 2023.

Εκκλήσεις για τον «ισχυρό ηγέτη» και για ριζοσπαστικές λύσεις δύσκολα ακούγονται στη σημερινή Γερμανία. Εξαίρεση αποτελεί το ακροδεξιό AFD στο Ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο και ορισμένες διαδηλώσεις, ιδίως στην Ανατολική Γερμανία. Σήμερα, η καταπολέμηση του πληθωρισμού είναι πρωτίστως ένα έργο που δεν αποφασίζεται στο Βερολίνο, στο υπουργείο Οικονομικών, αλλά στη Φρανκφούρτη, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Αλλά ο μύθος παραμένει και ο υπερπληθωρισμός του 1923 είναι μια ανάμνηση που δεν πρόκειται να ξεχαστεί ούτε έναν αιώνα αργότερα.

Ο Γενς Μπάστιαν είναι συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ στην Αθήνα και Fellow του CATS-SWP στο Βερολίνο.