Το κοινωνικό στίγμα και ο επίσημος ασθενής

Η κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά επιτάσσει πως η καλή συμπεριφορά επιβραβεύεται και η κακή και παραβατική τιμωρείται. Παρόλο που η ελληνική κοινωνία έχει εξελιχθεί στο τι θεωρεί ταμπού, ο εστιασμός παραμένει στην τιμωρία και όχι στην πρόληψη. Εξαναγκάζοντας έτσι τα μέλη της να κρύβονται για να μην στιγματιστούν και απομονωθούν. Από μια απλή κατάθλιψη και θέματα ψυχικής υγείας όπως οι κρίσεις πανικού μέχρι πολύ σοβαρότερα ζητήματα.

Με το δάχτυλο στραμμένο προς τον δράστη και την οικογένειά του λένε όλοι να, «φταίει το παιδί που σκότωσε το άλλο παιδί», «φταίνε οι γονείς του που το έκρυβαν», «φταίει ο δολοφόνος», «φταίει ο βιαστής ή αυτός που τον προκάλεσε», χωρίς να εξετάζονται οι λόγοι που οδήγησαν σε αυτήν την κατάσταση.

Στην πράξη η Πολιτεία μέσω των φορέων και των δομών της θα έπρεπε να είναι εστιασμένη στο να διερευνά τα βαθύτερα αίτια πίσω από το αρνητικό δρώμενο ώστε να μην επαναληφθεί. Ποιο τραύμα έχει συγκαλυφθεί για να μην υπάρξει κοινωνικός εξοστρακισμός;

Ενα παράδειγμα τέτοιας αιτίας (καθώς υπάρχουν πολλές) είναι το πώς μας επηρεάζει σήμερα το τι έχει συμβεί στις προηγούμενες γενιές. Το τραύμα που έχει προκαλέσει η κάθε είδους κακοποίηση, βιασμοί, φόνοι, παρανομίες και οτιδήποτε δημιουργεί ντροπή, πρέπει να κρυφτεί. Ο απώτερος σκοπός είναι να μην κινδυνεύσει το οικογενειακό σύστημα, και για αυτό συχνά δίνει εντολή στα μέλη του: «Κρατήστε τα όλα κλειστά. Κρύψτε τα μυστικά να μη μαθευτούν αλλιώς κινδυνεύουμε». Η συγκάλυψή τους βέβαια, σημαίνει αυτόματα ότι θα αναπαραχθούν στην επόμενη γενιά.

Ενας δολοφόνος σήμερα και μία δολοφονία που είχε διαπραχθεί με παρόμοιο τρόπο από τους παππούδες και τις προηγούμενες από αυτούς γενιές.

Η τρέλα σε μία οικογένεια, για την οποία κανείς δεν θέλει να δει και να μιλάει, μπορεί ακόμη και να οφείλεται σε έναν τρελό πρόγονο, που μπορεί να είναι ακόμη και αποτέλεσμα αιμομιξίας, που η οικογένεια κρύβει. Γενιά μετά από γενιά, κάποιος απόγονος θα πάρει το βάρος να τρελαθεί για να παραμένουν οι άλλοι λογικοί.

Αυτός που αναλαμβάνει όλη τη δυσλειτουργία του οικογενειακού συστήματος ονομάζεται στην οικογενειακή θεραπεία «o επίσημος ασθενής» (identified patient). Παίρνει επάνω του την τρέλα, την κατάθλιψη, τη διαστροφή, το μίσος και οτιδήποτε άλλο πρέπει να κρυφτεί.

Η συνέχιση της συγκάλυψης του τραύματος οδηγεί τα οικογενειακά συστήματα αλλά και τα άτομα μεμονωμένα, να προσπαθούν να καλύψουν αυτό που συμβαίνει ώστε να μη στιγματιστούν. Δυστυχώς, πάντοτε αυτό που προσπαθούμε να κρύψουμε, τελικά γιγαντώνεται και σκάει σαν ηφαίστειο καταστρέφοντας τα πάντα σε μία στιγμή. Το κάθε νέο Κωσταλέξι συνεχίζει να στοιχειώνει πίσω από τις κλειστές πόρτες και να δημιουργεί εγκλήματα, με νέα θύματα και νέους δράστες. Αυτοί, ως επίσημοι ασθενείς ολόκληρης της κοινωνίας μας αναλαμβάνουν την παθολογία της.  Ολοι οι υπόλοιποι νιώθουν καλά με τον εαυτό τους, κατηγορώντας τους συχνά με μανία. Και τα ίδια δρώμενα συνεχίζουν να επαναλαμβάνονται.

Η Ουρανία Τσάβαλου είναι σύμβουλος ψυχικής υγείας, ψυχοθεραπεύτρια