Δωροδοκίες χθες και σήμερα

Για τον Παυσανία, τον περιηγητή του 2ου αιώνα μετά Χριστόν, γνωστό και από την επίσκεψή του στην Αρχαία Μεσσήνη, η δωροδοκία ήταν ο «πανίσχυρος μοχλός που κινεί εκ του ασφαλούς την Ιστορία, επηρεάζει δραματικά τις εξελίξεις αναγκάζοντας την πλάστιγγα να γέρνει κάθε φορά προς την πλευρά των χρημάτων», τα οποία βαραίνουν αποφασιστικά, όπως επιβεβαιώνεται καθημερινά, και μάλιστα με τρόπο που μας αφήνει άφωνους σχετικά με το μέγεθος της απληστίας ατόμων σε σημαντικές θέσεις εξουσίας. Στο βιβλίο του για την Κορινθία (2.33.3) ο ίδιος περιηγητής κάνει ιδιαίτερο λόγο για τα χρήματα που έφερε ο ταμίας του Μεγάλου Αλεξάνδρου Αρπαλος στην Ελλάδα, καθώς και για τα πολιτικά πρόσωπα τα οποία χρηματίστηκαν τότε, με μοναδική εξαίρεση τον έντιμο πατριώτη και δεινό πολιτικό ρήτορα Δημοσθένη, ο οποίος πλήρωσε τελικά με τη ζωή του το αντιμακεδονικό μένος του! Κατέφυγε στο ιερό του Ποσειδώνα στο νησί του Πόρου, ζητώντας άσυλο ως ικέτης, οι εγκάθετοι ωστόσο Μακεδόνες του Αντίπατρου που τον καταδίωκαν τον ανάγκασαν να αυτοκτονήσει…

Στο βιβλίο του για τη Λακωνία, ο Παυσανίας (3.9.8) μιλάει διεξοδικά για τα περσικά χρήματα, τους αστραφτερούς χρυσούς δαρεικούς, που έφερε στην Ελλάδα με εντολή του βασιλιά Αρταξέρξη ο Ρόδιος Τιμοκράτης (άνδρες φιλοχρήματοι και προδότες απαντώνται συχνά), προκειμένου με δωροδοκίες να δημιουργήσει κλίμα δυσμενές για τους Σπαρτιάτες και να προκαλέσει πόλεμο ενάντιά τους. Παραθέτει μάλιστα κατάλογο των πολιτικών που δωροδοκήθηκαν τότε: οι Αργείοι Κύλων και Σωδάμας, οι Θηβαίοι Ανδροκλείδης, Ισμηνίας και Αμφίθεος και οι Αθηναίοι Κέφαλος και Επικράτης. Φιλοχρήματοι και ανήθικοι πολιτικοί υπήρχαν δυστυχώς πάντα και εξακολουθούν να υπάρχουν, ακόμα και στους κόλπους της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Στα Μεσσηνιακά του ο Παυσανίας (4.17.2) περιγράφει με μελανά χρώματα τα περί διαφθοράς και χρηματισμού των αντιπάλων στις πολεμικές συγκρούσεις. Καταλήγει μάλιστα ότι πρώτοι οι Λακεδαιμόνιοι εξαγόρασαν με χρήματα τη νίκη τους στον μακροχρόνιο πόλεμο ενάντια στους Μεσσήνιους, δωροδοκώντας τον ίδιο τον βασιλιά των Αρκάδων Αριστοκράτη, ο οποίος είχε προσφερθεί αρχικά να βοηθήσει τους Μεσσήνιους στη μάχη της λεγόμενης Μεγάλης Τάφρου, ενώ τελικά τους εγκατέλειψε.

Και στην κρίσιμη ναυμαχία στους Αιγός Ποταμούς το 404 π.Χ., η οποία σήμανε το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου, οι Λακεδαιμόνιοι κατάφεραν να εξαγοράσουν τον Αδείμαντο και άλλους αθηναίους στρατηγούς και να νικήσουν κατά κράτος, τελικά, τους έμπειρους στα ναυτικά Αθηναίους.

Οι Πέρσες χρησιμοποίησαν το ίδιο αυτό σίγουρο μέσο κατά των Λακεδαιμονίων, τροφοδοτώντας με άφθονο χρήμα τους Κορίνθιους, τους Αργείους και τους Θηβαίους, ώστε να ξεσηκωθούν τελικά ενάντια στη Σπάρτη και να την αναγκάσουν να εγκαταλείψει τα εδάφη που είχε κερδίσει στην Ασία ο ικανότατος σπαρτιάτης στρατηγός Αγησίλαος, στις αρχές του 4ου αι. π.Χ.

Στα Ηλιακά του, τέλος (5.21.2), απαριθμεί ο Παυσανίας ένα πλήθος από ολυμπιακές νίκες που κερδήθηκαν με απάτες κάθε μορφής (το ντοπάρισμα δεν είχε ακόμη εφευρεθεί), κυρίως όμως με χρηματισμό των αντιπάλων!

Τίποτε δεν φαίνεται να έχει αλλάξει από τότε. Οχι μόνο το μπαχτσίσι, αλλά και οι αυθαίρετες κατασκευές και οι παραβάσεις των αρχικών αδειών οικοδόμησης, ακόμα και σε ελεγχόμενες περιοχές, ήταν ακόμα και στα χρόνια της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας συνήθης πρακτική. Και το χειρότερο, η μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, των ποταμών και της ατμόσφαιρας από εμφανώς οχλούσες βιοτεχνίες και βιομηχανίες σε ορισμένες περιπτώσεις δεν φαίνεται να ενοχλεί τους ιθύνοντες.

Θα πρότεινα να διδαχτούν οι ιθύνοντες τουλάχιστον από τον σοφό Σόλωνα τον Αθηναίο που διεκήρυττε: «συμβουλεύετε μη τα ήδιστα, αλλά τα βέλτιστα τοις πολίταις». Αλλά και από τον σοφό Χίλωνα τον Λακεδαιμόνιο που πρέσβευε: «ζημίαν αιρού μάλλον ή κέρδος αισχρόν, το μεν γαρ άπαξ λυπήσει, το δε αεί», να προτιμάς τη ζημιά και όχι το αισχρό κέρδος, γιατί η ζημιά άπαξ θα σε λυπήσει, ενώ το αισχρό κέρδος συνεχώς θα σε θλίβει. «Μη πλούτει κακώς», μην πλουτίζεις με αθέμιτο τρόπο, συμβουλεύει ο Θαλής ο Μιλήσιος. «Τοις επιτηδείοις χρω», τους κατάλληλους ειδικούς να χρησιμοποιείς στη δουλειά σου, συμβουλεύει με τη σειρά του ο Πιττακός ο Μυτιληναίος.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας και επικεφαλής των ανασκαφών στην Αρχαία Μεσσήνη