Τοιχογραφία μιας εποχής

Εκεί που καταρρέουν οι θεωρητικές μας παραδοχές, εκεί που τα πράγματα ξεκινούν από μια σιγουριά και καταλήγουν σ’ ένα μεγάλο ερωτηματικό, κάπου εκεί βρήκε τον χώρο να «δράσει» λογοτεχνικά ο γερμανός συγγραφέας και δοκιμιογράφος Αλφρεντ Ντέμπλιν (Alfred Döblin, 1878-1957). Ο ίδιος ήταν γιατρός – ψυχίατρος. Ιδρυσε μια ιδιωτική κλινική για νευροπαθείς, υπηρέτησε ως στρατιωτικός γιατρός κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και το 1910 άρχισε να αρθρογραφεί στο εξπρεσιονιστικό περιοδικό «Sturm». Ηταν εβραϊκής καταγωγής και εξέφραζε αριστερές πεποιθήσεις. Μετανάστευσε αρχικά στο Παρίσι (1933) και αργότερα στις ΗΠΑ (1940). Ασπάστηκε τον καθολικισμό. Αν και επέστρεψε στη Γερμανία όταν τελείωσε ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, δεν έμεινε για πολύ. Γύρισε και πάλι στο Παρίσι. Το «Berlin Alexanderplatz» (1929) αποτελεί το κορυφαίο και γνωστότερο έργο του και μεταφέρθηκε στην οθόνη από τον Φασμπίντερ, με τρόπο εξαιρετικό.

Ο Ντέμπλιν γνώριζε τις ανατολικές γειτονιές του Βερολίνου, γιατί εκεί μεγάλωσε, πήγε σχολείο και αργότερα άνοιξε το πρώτο του ιατρείο: γι΄ αυτό και η εργατική περιοχή της Alexanderplatz του έδωσε τη δυνατότητα να παρατηρεί τους ανθρώπους, να βιώνει περιστατικά και να διακρίνει καταστάσεις. Του έδωσε το υλικό για να εμπνευστεί. Γραμμένο στον Μεσοπόλεμο, το έργο αποτυπώνει, με όχημα τη λογοτεχνία, έναν κόσμο που ετοιμάζεται να παραδοθεί στον Χίτλερ. Η θεματολογία του διαθέτει ένα καθαρό κοινωνικό και ανθρωπιστικό πρόσημο, με τον ίδιο να στέκεται απέναντι στον άνθρωπο περισσότερο με διάθεση κατανόησης παρά κριτικής. Ισως γιατί η ματιά του μοιράζεται ανάμεσα στους «θεούς» των δύο κόσμων, όπως σημειώνει ο ίδιος: της δημιουργίας και της διάλυσης. Ο Ντέμπλιν καταπιάνεται με τις έννοιες του καλού και του κακού, υπό το δικό του πρίσμα.

Ο ήρωάς του στο «Berlin Alexanderplatz», ο Φραντς Μπίμπερκοπφ, βγαίνει από τη φυλακή με στόχο να παραμείνει, πια, μακριά από το έγκλημα, τίμιος και νομοταγής. Ανήκει στην πάστα των καλών ανθρώπων, αλλά δεν θα τα καταφέρει. Ενα ολόκληρο – μικρό σύμπαν γύρω του θα τον εμποδίσει.

Η παράσταση
Ο Στάθης Λιβαθινός γνωρίζει καλά την τέχνη της σκηνικής ανάδειξης μιας ολόκληρης εποχής, ενός κόσμου, μιας ανθρώπινης τοιχογραφίας, μιας εποποιίας. Κι αυτό έκανε με το έργο του Ντέμπλιν, σε συνεργασία για τη διασκευή με την Ελσα Ανδριανού και τους ηθοποιούς της παράστασης. Μέσα σ΄ ένα σκηνικό παρακμής – απ΄ την Ελένη Μανωλοπούλου, με χρώματα μουντά, σκόνη και φανερά σημάδια εγκατάλειψης – οι ήρωές του συνθέτουν το μωσαϊκό μιας εποχής. Καθοριστική η συνδρομή της μουσικής, με την υπογραφή του Μιχάλη Λατουσάκη. Με τη δράση να λειτουργεί με τρόπο, σχεδόν, καταιγιστικό, χωρίς να αφήνει περιθώρια στον αφηγηματικό λόγο να διεισδύσει, το αποτέλεσμα δεν στερείται λογοτεχνίας, είναι όμως καθαρό θέατρο.

Σαν ένας ακόμα κρίκος της αλυσίδας του Στάθη Λιβαθινού σ΄ αυτές τις παραστάσεις που ξεκίνησε με τα παιδιά της τότε Πειραματικής και δεν σταμάτησε, έκτοτε, να δημιουργεί. Αποδεικνύοντας ότι τελικά η ομάδα που έχει μάθει στη συνεργασία ξέρει να καταθέτει στη σκηνή το αποτέλεσμα αυτής της ζύμωσης.

Με τον Γιώργο Δάμπαση να ενσωματώνει τον Φράνσις με τρόπο ουσιαστικό, στην παράσταση του Λιβαθινού καθένας βρίσκει τον ρόλο και τη θέση που του ταιριάζει. Το δίδυμο του Νίκου Καρδώνη και του Αρη Τρουπάκη ωστόσο ξεχωρίζει με τις υποκριτικές και φωνητικές του ικανότητες.