Πόλεμος και λαϊκισμός

Μπορεί η Ρωσία να μην είναι πια η απολυταρχική κοινωνία που κυβέρνησε ο προπάππους μου, ο Νικίτα Χρουστσόφ, πριν από έξι δεκαετίες, φαίνεται όμως πως ο απολυταρχισμός παραμένει στο DNA της. Το Κρεμλίνο εξακολουθεί να εφευρίσκει τη δική του πραγματικότητα, όσο παράλογη ή απίθανη και αν είναι αυτή, και να απαιτεί την ευπιστία του κόσμου.

Αν ο πόλεμος ήταν ειρήνη στην Ωκεανία του «1984», του Τζορτζ Οργουελ, τότε η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» του Βλαντίμιρ Πούτιν είναι πρακτικά μία μορφή ειρήνευσης στη Ρωσία του 2022. Η εισβολή στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου του 2022, σίγουρα δεν ανησύχησε ιδιαίτερα την αστική μεσαία τάξη της Ρωσίας, που συνέχισε να γλεντάει σαν να ήταν το 2004 – το αποκορύφωμα της οικονομικής άνθησης, λόγω πετρελαίου και φυσικού αερίου, επί Πούτιν – την ώρα που τα ρωσικά τεθωρακισμένα περνούσαν τα σύνορα.

Στην πραγματικότητα, η σουρεαλιστική ψευδο-ηρεμία που βίωσε η Ρωσία περίπου τους πρώτους έξι μήνες μετά την εισβολή ήταν δυσκολοχώνευτη. Την ώρα που η Ουκρανία – η πατρίδα μεγάλου μέρους της οικογένειάς μου και μία χώρα εξαιρετικής ομορφιάς – βομβαρδιζόταν ανελέητα, που η πρωτεύουσά της πολιορκούνταν, που οι κάτοικοί της εγκατέλειπαν τα σπίτια τους είτε για να βρουν καταφύγιο στο εξωτερικό είτε για να πολεμήσουν για τη χώρα τους, οι απλοί Ρώσοι απλώς συνέχιζαν τη ζωή τους.

Ναι, οι κυρώσεις έφεραν κάποιες αλλαγές στους κατοίκους της Μόσχας και της Αγίας Πετρούπολης. Κάποια είδη πολυτελείας εξαφανίστηκαν από τα ράφια, και κάποιες δυτικές αλυσίδες έκλεισαν τις πόρτες τους. Αλλά οι Ρώσοι μπορούσαν ακόμα να απολαμβάνουν αρκετά πράγματα – αρκετά από τα παιχνίδια και τις απολαύσεις και τις πολυτέλειες στις οποίες απέκτησαν πρόσβαση μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, πριν από τρεις δεκαετίες – ώστε να παραμένει ο πόλεμος μακρινός. Η βία στη διπλανή πόρτα ήταν υπερβολικά ασήμαντη – ή ίσως υπερβολικά σημαντική – ώστε να την πολυσκέπτονται οι απλοί Ρώσοι. Ασε τον Πούτιν να το φροντίσει, όπως φροντίζει τα πάντα. Δεν βλέπω τίποτα, δεν ακούω τίποτα, δεν λέω τίποτα.

Σε περίπτωση που οποιοσδήποτε Δυτικός νιώθει κάποια αίσθηση ανωτερότητας, θυμηθείτε πως μία αντίστοιχα τυφλωμένη, καταναλωτική ονειροπόληση έχει κυριαρχήσει στις δυτικές κοινωνίες στη διάρκεια αναρίθμητων συγκρούσεων, εγκλημάτων και απρεπειών, τόσο εντός όσο και εκτός των τειχών. Και σήμερα, πολλοί άνθρωποι στις δυτικές δημοκρατίες εισέρχονται ευχαρίστως σε μία ηθικά χρεοκοπημένη συμφωνία με τους ηγέτες τους, που έχει αρκετά κοινά με εκείνη που βλέπουμε στη Ρωσία.

Οταν ο Ντόναλντ Τραμπ έλεγε αδιάκοπα ψέματα, έκανε ρατσιστικά και αντισημιτικά σχόλια, έβγαζε χρήματα και διέφθειρε το υπουργείο Δικαιοσύνης, πόσο σκληρά αντιστάθηκαν οι Αμερικανοί; Ναι, υπήρξαν κάποιες διαμαρτυρίες, και ο Τραμπ τελικά εκδιώχθηκε στις εκλογές από τον Λευκό Οίκο. Και μία επιτροπή της Βουλής συνεχίζει να διερευνά την εμπλοκή του στη στάση της 6ης Ιανουαρίου στο Καπιτώλιο.

Ομως ο Τραμπ έχει διατηρήσει τη σταθερή στήριξη μεγάλου τμήματος του αμερικανικού πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένου σχεδόν όλου του ρεπουμπλικανικού κατεστημένου. Ο λόγος είναι απλός: τους έδωσε τρεις δεξιούς δικαστές στο Ανώτατο Δικαστήριο (που ακυρώνουν έκτοτε το ένα προηγούμενο μετά το άλλο, συμπεριλαμβανομένης της απόφασης που νομιμοποιούσε τις αμβλώσεις πανεθνικά), εφάρμοσε μία φιλική προς τις επιχειρήσεις απορρύθμιση, και μείωσε τους φόρους για τους πλούσιους.

Αντίστοιχα, οι Βρετανοί επέτρεψαν στον πρώην πρωθυπουργό Μπόρις Τζόνσον να παραδώσει ατιμωρητί αναρίθμητες κυβερνητικές συμβάσεις σε φίλους του που δεν είχαν απαραίτητα προσόντα, για να μην αναφερθώ στην απόλυτη περιφρόνηση που έδειχνε για το κοινοβούλιο και το στέμμα, για περισσότερο από τρία χρόνια. Από ό,τι φαίνεται, το μόνο που είχε σημασία, ήταν ότι έκανε πραγματικότητα το Brexit.

Στην Πολωνία, η κυβέρνηση του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη του Γιάροσλαβ Κατσίνσκι έχει τρομοκρατήσει τα δικαστήρια και τα περισσότερα ΜΜΕ της χώρας. Παράλληλα όμως έχει αγοράσει την πρακτικά δουλική στήριξη των ψηφοφόρων από τα αγροτικά και τα φτωχά στρώματα με ποικίλες επιδοτήσεις.

Ο συναλλακτικός χαρακτήρας της διακυβέρνησης έχει γίνει ολοένα και πιο έντονος – και προάγει ολοένα και περισσότερο τον απολυταρχισμό. Ρίχνουμε τις ψήφους μας προκειμένου να προωθήσουμε τα συμφέροντα και τις αξίες της φατρίας μας, όχι για το καλό της χώρας μας, πόσω μάλλον του κόσμου. Και, σε αντάλλαγμα για την πλήρωση των – οικονομικών, θρησκευτικών, ιδεολογικών ή άλλων – αξιώσεων των ψηφοφόρων, ένας ηγέτης λαμβάνει ουσιαστικά άδεια να καταπατήσει τη δημοκρατική διακυβέρνηση και τους ηθικούς κανόνες.

Επειδή πρόσωπα όπως ο Τραμπ και ο Πούτιν το καταλαβαίνουν αυτό, κολακεύουν τις υλικές επιθυμίες του κόσμου και συνδαυλίζουν τους φόβους του. Οπως ακριβώς ο Τραμπ δαιμονοποίησε τους λατινοαμερικανούς μετανάστες, ο Πούτιν χρησιμοποίησε την ίδια την ύπαρξη των trans και των non-binary ανθρώπων προκειμένου να αιτιολογήσει τον πόλεμό του στην Ουκρανία, τον οποίο χαρακτηρίζει απαραίτητο προκειμένου να αντισταθεί η Ρωσία στη «δικτατορία των δυτικών ελίτ», που προσπαθεί να «ανατρέψει την πίστη και τις παραδοσιακές αξίες».

Το μίσος μιας μικρής μειονότητας μπορεί να γίνει ένα σπουδαίο πολιτικό όπλο. Λίγοι το έχουν χειριστεί τόσο αποτελεσματικά έπειτα από τον Γιόζεφ Γκέμπελς.

Οι Αμερικανοί εξακολουθούν σήμερα να επαινούν τον ηρωισμό των Ουκρανών. Αλλά η αφοσίωση με την οποία τους στηρίζουν φθίνει. Πολλοί Ρεπουμπλικανοί λένε τώρα πως η αμερικανική βοήθεια στην Ουκρανία κοστίζει υπερβολικά, υποστηρίζοντας πως οι ΗΠΑ δίνουν «λευκή επιταγή». Το τραμπικό σύνθημα «Πρώτα η Αμερική» – που σημαίνει στην πραγματικότητα «Μόνο η Αμερική» – διατηρεί τη γοητεία του.

Οι ρωσικές μεσαίες τάξεις μοιάζει να ξυπνούν ολοένα και περισσότερο από τον ηθικό τους ύπνο αναφορικά με την Ουκρανία, παρότι χρειάστηκε η προοπτική της επιστράτευσης των ίδιων τους των γιων, των πατεράδων και των αδελφών, όχι ο πόνος των Ουκρανών, προκειμένου να συμβεί αυτό. Λίγη βοήθεια θα προσφέρει όμως αυτή η αφύπνιση στην Ουκρανία αν ένας αυξανόμενος αριθμός Ρεπουμπλικανών κλείσουν τα μάτια και της γυρίσουν την πλάτη.