Η πνευματικότητα στη σοβαρή ασθένεια και την υγεία

Αυτός είναι ο τίτλος μιας πρόσφατης πολύ σημαντικής επιστημονικής δημοσίευσης στο περιοδικό της Αμερικανικής Ιατρικής Εταιρείας, το γνωστό JAMA. Δώδεκα κορυφαίοι καθηγητές της Ιατρικής, κυρίως από το Πανεπιστήμιο του Harvard αλλά και άλλα γνωστά αμερικανικά Πανεπιστήμια, όπως το Duke και George Washington, συνεργάσθηκαν ώστε να καταλήξουν αν πράγματι παίζει κάποιον ρόλο η πνευματικότητα στη σοβαρή ασθένεια αλλά και στην υγεία γενικότερα, όπως ισχυρίζονται πολλές επιστημονικές δημοσιεύσεις των τελευταίων 20 ετών.

Οι κορυφαίοι αυτοί επιστήμονες με μεγάλη στατιστική αυστηρότητα ανέλυσαν 586 άρθρα που επελέγησαν από 15.431 αρχικές σχετικές δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά από τον Ιανουάριο του 2000 μέχρι και τον Απρίλιο του 2022. Ο τρόπος επιλογής των άρθρων και η τελική τους ανάλυση έγινε από ομάδες ειδικών επιστημόνων.

Oσον αφορά τις σοβαρές ασθένειες, στα συμπεράσματά τους αναφέρουν ότι οι περισσότεροι ασθενείς που συμμετείχαν στις επιμέρους μελέτες δήλωσαν ότι η πνευματικότητα είναι σημαντικός παράγοντας στην πορεία τους, την επιζητούν, αλλά οι περισσότεροι γιατροί δεν ασχολούνται με αυτές τους τις ανάγκες. Αντίθετα, όταν οι γιατροί απευθύνονται και στις πνευματικές ανάγκες των ασθενών, τα θεραπευτικά αποτελέσματα ήταν καλύτερα.

Οσον αφορά την υγεία, οι περισσότερες μελέτες που αναλύθηκαν έδειξαν ότι η συχνή συμμετοχή σε θρησκευτικές/πνευματικές συναντήσεις έχει ως αποτέλεσμα μικρότερη θνησιμότητα, καλύτερη ποιότητα ζωής, καλύτερη ψυχική υγεία, με λιγότερα συμπτώματα κατάθλιψης.

Βάσει των ευρημάτων αυτών, οι συγγραφείς προτείνουν να συμπεριληφθεί η πνευματική φροντίδα στην ιατρική φροντίδα των ασθενών με σοβαρή ασθένεια. Προτείνουν την εκπαίδευση των γιατρών και νοσηλευτών σε θέματα πνευματικών αναγκών των ασθενών και τη συμμετοχή και ειδικών στην πνευματικότητα, όπως ειδικά εκπαιδευμένων ιερέων (chaplains) στην εν γένει θεραπευτική αγωγή.

Επιπλέον προτείνουν να αναγνωρισθούν ευρύτερα τα ευεργετικά αποτελέσματα της πνευματικότητας στη βελτίωση της ατομικής και δημόσιας υγείας. Να ενημερωθούν περισσότερο οι λειτουργοί υγείας και οι φοιτητές Ιατρικής σχετικά με τον προστατευτικό και ευεργετικό ρόλο της συμμετοχής σε θρησκευτικές κοινότητες και να αναγνωρισθεί η πνευματικότητα ως κοινωνικός παράγοντας που έχει σχέση με την υγεία και την έρευνα.

Η λέξη «πνευματικότητα» έχει μία ευρύτερη έννοια, πιο αποδεκτή από τους περισσότερους σε σχέση με τη λέξη «θρησκευτικότητα». Υπάρχει και ο «πνευματικός αλλά μη θρησκευτικός» και ο «πνευματικός αλλά μη συνδεδεμένος» (spiritual but not affiliated). Φαίνεται, ότι η συζήτηση για τη σχέση μεταξύ «Υγείας και Θρησκείας» αντιμετωπίζεται ακόμα με δισταγμό και από τους περισσότερους γιατρούς και θεολόγους παρόλη την πληθώρα των επιστημονικών άρθρων που επιβεβαιώνουν την ανάγκη για άμεση και ουσιαστική συνεργασία. Σε αυτό πιέζουν οι περισσότεροι ασθενείς που απαιτούν από τον γιατρό τους να ενδιαφερθεί και για τις «πνευματικές» τους ανάγκες. Πολύ σιγά και διστακτικά το λεγόμενο «πνευματικό ιστορικό» μπαίνει στο γενικότερο αρχικό ιστορικό που παίρνει ο γιατρός από τον ασθενή του. Οι Αμερικανικές Ιατρικές Σχολές και μεγάλα Νοσοκομεία όπως η Mayo Clinic το διδάσκουν και το «απαιτούν». Στη χώρα μας, τόσο η Ιατρική Σχολή Αθηνών, όσο και ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος στηρίζουν τέτοιες προσπάθειες συνάντησης της πνευματικότητας και της θρησκείας με την υγεία.

Με την ευκαιρία των διακοπών των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς αξίζει και ο καθένας μας να αναλογισθεί το καλό που μπορεί να κάνει στην υγεία του η πνευματικότητα στη ζωή του.

Ο Δημήτρης Λινός είναι καθηγητής Χειρουργικής και πρεσβύτερος