Κίνδυνος για χρηματοπιστωτική αποπαγκοσμιοποίηση

Υστερα από τέσσερις δεκαετίες προώθησης της ολοκλήρωσης μέσω του εμπορίου και της χρηματοδότησης, η παγκόσμια οικονομία έχει ξεκινήσει μια οδυνηρή διαδικασία κατακερματισμού. Αρχικά καθοδηγούμενες από πλούσιες χώρες – δηλαδή τις Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον πρώην πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και το Ηνωμένο Βασίλειο μετά το δημοψήφισμα για το Brexit – αρκετές γεωπολιτικές δυνάμεις συνενώθηκαν για να επιταχύνουν τη στροφή προς την αποπαγκοσμιοποίηση. Η διάσπαση του παγκόσμιου εμπορίου θα μπορούσε να προαναγγέλλει τον κατακερματισμό των διεθνών κεφαλαιαγορών. Τα lockdowns που σχετίζονται με την COVID-19 έχουν διαταράξει τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού και έχουν κλείσει μεγάλα κέντρα παραγωγής, κυρίως στην Κίνα. Ομοίως, ο πόλεμος στην Ουκρανία άλλαξε τους εμπορικούς δρόμους και ανάγκασε τις δυτικές χώρες να βρουν εναλλακτικούς προμηθευτές σημαντικών εμπορευμάτων, όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο, το σιτάρι και τα λιπάσματα. Οι κυρώσεις της Ρωσίας υπό την ηγεσία της Δύσης παρεμπόδισαν περαιτέρω το εμπόριο και αύξησαν απότομα τις τιμές των τροφίμων και της ενέργειας. Ωστόσο, ενώ το παγκόσμιο εμπόριο θα μπορούσε να κατακερματιστεί ακόμα περισσότερο εάν οι μεγάλες οικονομίες υιοθετήσουν προστατευτικές πολιτικές, όπως οι συνοριακοί φόροι άνθρακα, οι χρηματοπιστωτικές αγορές παραμένουν ισχυρά ενοποιημένες. Οι διασυνοριακές ροές κεφαλαίων εξακολουθούν να είναι σε μεγάλο βαθμό άναρχες και πιο ασταθείς από ποτέ. Είναι ένας συνδυασμός που αυτή τη στιγμή αποδεικνύεται θανατηφόρος για πολλές χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Δεδομένου ότι οι περισσότερες αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν την πολυτέλεια να δράσουν μόνες τους, η περιφερειακή συνεργασία είναι επίσης κρίσιμη. Η ετήσια έκθεση της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη αναφέρει διάφορες καινοτόμες μορφές χρηματοδότησης και συναλλαγματικών πληρωμών που θα μπορούσαν να εφαρμόσουν οι χώρες του Παγκόσμιου Νότου για να αντιμετωπίσουν την οικονομική κυριαρχία των προηγμένων οικονομιών. Εάν το εμπόριο μεταξύ των παγκόσμιων οικονομιών του Νότου αναπτυχθεί γρήγορα, σημειώνει η έκθεση, οι ροές θα διευθετηθούν στα δικά τους νομίσματα ή μέσω περιφερειακών νομισματικών μηχανισμών. Τέτοιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στη διαπραγμάτευση συμφωνιών αναδιάρθρωσης χρέους, στην παροχή χρηματοοικονομικής εξασφάλισης σε περιφερειακό επίπεδο και ακόμα και στη δημιουργία ταμείων σταθεροποίησης για τη βελτίωση της θέσης των χωρών σε ξένα περιουσιακά στοιχεία. Η χρηματοπιστωτική παγκοσμιοποίηση υποτίθεται ότι θα εγκαινίαζε μια εποχή εύρωστης ανάπτυξης και δημοσιονομικής σταθερότητας στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Κατέληξε να κάνει το αντίθετο. Τώρα, για να αποκαταστήσουν την οικονομική τους βιωσιμότητα, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος πρέπει να αξιοποιήσουν στο έπακρο την αποπαγκοσμιοποίηση και να αγκαλιάσουν τον κατακερματισμό των διεθνών κεφαλαιαγορών.

Η Τζαϊάτι Γκος είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο University of Massachusetts Amherst και μέλος του High-Level Advisory Board on Effective Multilateralism του ΟΗΕ