Μπάλα και πατρίδα

Μουντιάλ του Κατάρ… και η παράδοση συνεχίζεται. Η πασαρέλα των ποδοσφαιρικών πατρίδων στην υπέρτατη στιγμή τους. Και είναι γεγονός, τίποτα δεν τιμά μια χώρα περισσότερο από την εθνική ποδοσφαιρική της ομάδα. Και μπορεί η πλειονότητα να αγνοεί τι εστί Κροατία, πού πέφτει, ποια έχει πρωτεύουσα, αν είναι χώρα θαλασσινή ή βουνίσια, ξέρουν όμως όλοι τη φανέλα της, την ομάδα της, τους παίκτες της με τα μικρά τους ονόματα. Τον πρωθυπουργό ή την πρόεδρό της ουδείς γνωρίζει… Αυτή ακριβώς είναι η δύναμη του ποδοσφαίρου… Και αυτήν τη δύναμη οι πολιτικοί, οι δικτάτορες ιδίως, την ξέρουν και τη χρειάζονται όσο τίποτα άλλο…

Και δεν είναι μόνον αυτό. Ανοίγει πόρτες, παράθυρα, σε παίρνει από το τσαντίρι στην έρημο και σε προσγειώνει Εμπάιαρ Στέιτ Μπίλντινγκ… Αυτό ζήτησε και το Κατάρ… Να το πάρει από τον 12ο αιώνα και να το προσγειώσει το ποδόσφαιρο στο σήμερα… Μεγάλο όμως θέμα, κι ας πάρουμε από την αρχή.

Το καλοκαίρι του 1916, κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένας άγγλος λοχαγός έδωσε το σύνθημα της επίθεσης κλωτσώντας μια μπάλα. Ο λοχαγός Νέβιλ όρμησε από το παραπέτο που τον προστάτευε και κυνηγώντας την μπάλα τέθηκε επικεφαλής της επίθεσης κατά των γερμανικών χαρακωμάτων. Το σύνταγμά του δίστασε, αλλά τον ακολούθησε. Ο λοχαγός σκοτώθηκε από μια οβίδα, όμως η Αγγλία κατέκτησε εκείνη τη νεκρή ζώνη και η μάχη γιορτάστηκε ως η πρώτη νίκη του αγγλικού ποδοσφαίρου στο μέτωπο του πολέμου.

Πολλά χρόνια αργότερα, στα τέλη του αιώνα, ο πρόεδρος της Μίλαν κέρδισε τις εκλογές στην Ιταλία με το σύνθημα Forza Italia, που προερχόταν από τις κερκίδες των γηπέδων. Ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι υποσχέθηκε ότι θα σώσει τη Ιταλία όπως είχε σώσει τη Μίλαν, την πρωταθλήτρια υπερομάδα, και οι εκλογείς ξέχασαν πως ορισμένες από τις επιχειρήσεις του βρίσκονταν στο χείλος της καταστροφής.

Το ποδόσφαιρο και η πατρίδα είναι πάντα αλληλένδετα και συχνά οι πολιτικοί και οι δικτάτορες εκμεταλλεύονται αυτούς τους δεσμούς ταυτότητας. Η ομάδα της Ιταλίας κέρδισε τα Παγκόσμια Κύπελλα του ’34 και του ’38 στο όνομα της πατρίδας και του Μουσολίνι, ενώ οι παίκτες της άρχιζαν και τελείωναν το παιχνίδι ζητωκραυγάζοντας για την Ιταλία και χαιρετώντας το πλήθος φασιστικά.

Το ποδόσφαιρο ήταν κρατική υπόθεση και για τους Ναζί. Στην Ουκρανία έχει ανεγερθεί μνημείο στη μνήμη των παικτών της Ντιναμό Κιέβου του 1942. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, έκαναν την τρέλα να κερδίσουν εντός έδρας την ομάδα του Χίτλερ. Είχαν προειδοποιηθεί: «Αν νικήσετε, θα πεθάνετε». Μπήκαν στον αγωνιστικό χώρο, τρέμοντας από τον φόβο και την πείνα, αποφασισμένοι να χάσουν, όμως δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στην αξιοπρέπεια. Με τη λήξη του αγώνα, τουφεκίστηκαν στην κορφή ενός ψηλού βράχου και οι έντεκα, ενώ φορούσαν ακόμα τις φανέλες τους.

Ποδόσφαιρο και πατρίδα, ποδόσφαιρο και λαός: το 1934, όταν η Βολιβία και η Παραγουάη σφάζονταν στον πόλεμο του Τσάκο διεκδικώντας ένα έρημο κομμάτι του χάρτη, ο Ερυθρός Σταυρός της Παραγουάης έστησε μια ποδοσφαιρική ομάδα, που έπαιξε σε πολλές πόλεις της Αργεντινής και της Ουρουγουάης, και συγκέντρωσε χρήματα για να περιθάλψει τους τραυματίες και από τις δύο πλευρές στο πεδίο της μάχης.

Τρία χρόνια αργότερα, στον Ισπανικό Εμφύλιο, δυο ομάδες έγιναν σύμβολο της δημοκρατικής αντίστασης. Ενώ ο στρατηγός Φράνκο, με τη βοήθεια του Χίτλερ και του Μουσολίνι, βομβάρδιζε την ισπανική δημοκρατία, μια βασκική ομάδα περιφερόταν ανά την Ευρώπη δίνοντας αγώνες, και αντίστοιχα, η Μπαρτσελόνα, περιόδευε σε ΗΠΑ και Μεξικό. Η βασκική κυβέρνηση είχε στείλει την ομάδα Εουσκάντι στη Γαλλία και σ’ άλλες χώρες, με αποστολή την προπαγάνδα και τη συγκέντρωση χρημάτων για την άμυνά της. Ταυτόχρονα, η Μπαρτσελόνα έφευγε για την Αμερική.

Ηταν στα 1937 και ο πρόεδρος της ομάδας είχε ήδη πέσει νεκρός από τις σφαίρες των φρανκιστών. Και οι δυο ομάδες ενσάρκωναν, στα ποδοσφαιρικά γήπεδα, αλλά κι έξω από αυτά, την απειλούμενη δημοκρατία. Μόνο τέσσερις καταλανοί παίκτες επέστρεψαν στην Ισπανία κατά τη διάρκεια του πολέμου. Από τους Βάσκους, μόνον ένας. Οταν νικήθηκε η δημοκρατία, η FIFA χαρακτήρισε τους εξόριστους παίκτες «αντάρτες», απειλώντας τους με οριστικό αποκλεισμό, όμως ορισμένοι κατάφεραν να ενταχθούν στο λατινοαμερικανικό ποδόσφαιρο. Στο Μεξικό δημιουργήθηκε, με πολλούς Βάσκους στη σύνθεσή της, η ομάδα Εσπάνια, που τα πρώτα χρόνια ήταν αήττητη. Ο επιθετικός της Εουσκάντι, Ισίδρο Λάνγκαρα, ξεκίνησε την καριέρα του στο αργεντίνικο ποδόσφαιρο το 1939. Στον πρώτο του αγώνα έβαλε τέσσερα γκολ. Επαιζε στη Σαν Λορέντσο, με την οποία επίσης είχε διακριθεί ο Ανχελ Σουμπιέτα, που είχε αγωνιστεί ως μέσος στην Εουσκάντι. Αργότερα, το 1945, ο Λάνγκαρα αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ του μεξικανικού πρωταθλήματος.

Η οµάδα πρότυπο της Ισπανίας του Φράνκο, η Ρεάλ Μαδρίτης, κυριάρχησε παγκοσμίως από το 1956 έως το 1960. Η εκπληκτική αυτή ομάδα κέρδισε στη σειρά τέσσερα πρωταθλήματα Ισπανίας, πέντε πρωταθλήματα Ευρώπης κι ένα Διηπειρωτικό. Η Ρεάλ Μαδρίτης πήγαινε παντού κι άφηνε τους πάντες με το στόμα ανοιχτό. Η δικτατορία του Φράνκο είχε βρει μια απαράμιλλη περιοδεύουσα πρεσβεία. Τα γκολ που αναμετέδιδε το ραδιόφωνο ήταν πολύ πιο αποτελεσματικά, ως εμβατήρια νίκης, από τον φρανκικό ύμνο Cara al sol.

Το 1959 ο Χοσέ Σολίς, ένας από τους ηγέτες του καθεστώτος, εκφώνησε ευχαριστήριο λόγο προς τους παίκτες, «γιατί ο κόσμος που πρώτα μας μισούσε, τώρα μας κατανοεί χάρη σε εσάς». Οπως ακριβώς ο Ελ Σιντ, η Ρεάλ Μαδρίτης ήταν επιτομή όλων των αρετών της φυλής, αν και η ομάδα της έμοιαζε περισσότερο με τη Λεγεώνα των Ξένων. Σε αυτήν πρωτοστατούσαν ένας Γάλλος, ο Κοπά, δύο Αργεντίνοι, ο Ντι Στέφανο και ο Ριάλ, ο Ουρουγουανός Σανταμαρία και ο Ούγγρος Πούσκας.

Τον Φέρεντς Πούσκας τον αποκαλούσαν επίσης «καvοvάκι μπουμ», εξαιτίας της σαρωτικής δύναμης του αριστερού του ποδιού, που είχε όμως και την ικανότητα να κρατάει την μπάλα σαν γάντι. Αλλοι Ούγγροι, όπως ο Λαντισλάο Κουμπάλα, ο Ζόλταν Τσίμπορ και ο Σάντορ Κότσις, διέπρεπαν στην Μπαρτσελόνα εκείνα τα χρόνια. Το 1954 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος του Καμπ Νου, το μεγάλου γηπέδου που χτίστηκε για χατίρι του Κουμπάλα: το πλήθος που έτρεχε να τον δει να παίζει και να θαυμάσει τις αριστουργηματικές του πάσες με την ακρίβεια χιλιοστού και τα φονικά του σουτ, δεν χωρούσε στο προηγούμενο στάδιο.

Στο µεταξύ, τα παπούτσια του Τσίμπορ πετούσαν σπίθες, ενώ ο άλλος Ούγγρος της Μπαρτσελόνα, ο Κότσις, ήταν σπουδαίος κεφαλοσφαιριστής. Τον αποκαλούσαν Χρυσοκέφαλο, ενώ μια θάλασσα από μαντίλια πανηγύριζε τα γκολ του. Λένε ότι ο Κότσις ήταν το δυνατότερο κεφάλι στην Ευρώπη, μετά τον Τσώρτσιλ. Το 1950 ο Κουμπάλα είχε ενταχθεί σε μια ομάδα εξόριστων Ούγγρων, γεγονός που του κόστισε διετή αποκλεισμό από τη FIFA. Στη συνέχεια η FIFA τιμώρησε με αποκλεισμό μεγαλύτερο του ενός χρόνου τους Πούσκας, Τσίμπορ, Κότσις και άλλους Ούγγρους οι οποίοι έπαιξαν, από το 1956, όταν η σοβιετική εισβολή είχε συντρίψει τη λαϊκή εξέγερση, σε μιαν άλλη ουγγρική ομάδα εξορίστων.

Το 1958, κι ενώ μαινόταν ο πόλεμος της ανεξαρτησίας, η Αλγερία δημιούργησε μια ποδοσφαιρική ομάδα που φόρεσε για πρώτη φορά τα χρώματα της πατρίδας της. Συμμετείχαν οι Μαχλουφί, Μπεν Τιφούρ και άλλοι Αλγερινοί που έπαιζαν επαγγελματικά ποδόσφαιρο στη Γαλλία. Ομως η Αλγερία, εξαιτίας του αποκλεισμού που επέβαλε η αποικιοκρατική ισχύς, μπόρεσε να παίξει μόνο με το Μαρόκο, χώρα που είχε διαπράξει παρόμοια αμαρτία και είχε αποβληθεί από τη FIFA για μερικά χρόνια, καθώς και κάποιους αγώνες άνευ σημασίας που οργάνωσαν τα αθλητικά συνδικάτα ορισμένων αραβικών και ανατολικοευρωπαϊκών χωρών.

Η FIFA έκλεισε όλες τις πόρτες στην αλγερινή ομάδα, και το γαλλικό ποδόσφαιρο τιμώρησε με πολιτικό θάνατο τους παίκτες της. Αυτοί, δεμένοι με συμβόλαια, δεν θα μπορούσαν να επιστρέφουν στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο. Ομως, όταν η Αλγερία απέκτησε την ανεξαρτησία της, το γαλλικό ποδόσφαιρο κάλεσε πάλι τους παίκτες της, γιατί τους είχαν νοσταλγήσει οι κερκίδες του.