Η Ευρώπη μαθαίνει από τις κρίσεις

Η Ευρώπη είναι γοητευτική ήπειρος στον πλανήτη αλλά, κυρίως, είναι γοητευτική ιδέα. Κι η Ενωμένη Ευρώπη, μια ιδιοφυής οικονομική αλλά πρωτίστως πολιτική σύλληψη προκειμένου ένας τόπος που σπαράχτηκε να μάθει να προχωρεί ενωμένος σε ένα κοινό πεπρωμένο – ένα πεπρωμένο προόδου.

Και πώς ανακαλύπτει κανείς τη γοητεία της Ευρώπης; Διαβάζοντας. Αρκούν τρεις συγγραφείς για να την καταλάβει κανείς σε όλη της την έκταση και σε όλο της τον πλούτο. Ο Γιόζεφ Ροτ – ένας αντιφασίστας κοσμοπολίτης Γερμανός, που χαιρέτισε στα βιβλία του την κατάρρευση της Αυστροοουγρικής Αυτοκρατορίας και τρόμαξε μπροστά στο έρεβος του ανερχόμενου ναζισμού. Ο Μίλαν Κούντερα – μια στοχαστική φωνή από την Πράγα αντίστασης στο κομμουνιστικό κιτς με όπλα την ελευθερία, το χιούμορ και τη λογοτεχνία, την τέχνη που αποθέωσε ο Θερβάντες. Και ο Τζορτζ Στάινερ, διεισδυτικός κριτικός της λογοτεχνίας αλλά, κυρίως, μια φωνή αυτογνωσίας. Υπάρχουν, φυσικά, κι άλλοι πολλοί ευρωπαίοι λογοτέχνες, χιλιάδες. Αλλά αυτοί οι τρεις είναι πρόσφοροι, γοητευτικοί και συνοψίζουν πολλές ιδέες σε σχετικά λίγα λόγια.

Στέκομαι σε ένα πολύ πρόσφατο βιβλιαράκι εξήντα μόλις σελίδων, μια ομιλία του Στάινερ λίγο πριν πεθάνει, έχει τίτλο «Η ιδέα της Ευρώπης» (εκδ. Δώμα, 2021). Δεν γράφει για την πολιτική ένωση, αν και όσα λέει την προϋποθέτουν. Εκθειάζει τις βασικές αρετές της Ευρώπης: το μέτρο, τη στοχαστικότητα, τις μνήμες, την κοινή πολιτισμική καταγωγή από την Αθήνα και από την Ιερουσαλήμ και, βέβαια, την αίσθηση του πεπερασμένου που είναι απαραίτητη συνθήκη αυτογνωσίας για όλους μας: κάποια στιγμή, όλα τελειώνουν. Σε αυτή την Ευρώπη, η βασική μονάδα κοινωνικότητας είναι το καφενείο: «Είναι λέσχη του πνεύματος και ταχυδρομείο του αστέγου». Ενας τόπος ραστώνης και συναναστροφής, ιδιώτευσης στον δημόσιο χώρο αλλά και ζωηρής αντιπαράθεσης, ανάλογα με τη διάθεσή σου.

Αυτός ο υπέροχος τόπος, πολυεθνικός, πολύγλωσσος και δημοκρατικός, ο οποίος έμαθε σε γενικές γραμμές να λύνει ειρηνικά τις διαφορές (όσο μπορεί, όσο δεν εμφανίζεται να αμφισβητήσει τις αξίες του κάποια Ρωσία) για να επενδύει τα τεκμήρια ισχύος του σε πολιτισμικά αγαθά που εξασφαλίζουν ανέσεις, ασφάλεια και ελεύθερο χρόνο, προφανώς δεν είναι τέλειος. Το μέτρο του το διαμορφώνουν οι Ευρωπαίοι, οι άνθρωποί του – που είναι και ηθικά και πνευματικά ατελείς.

Γι’ αυτό το πολιτικό οικοδόμημα της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή Ενωση, προσπαθεί μέσα από ένα περίπλοκο θεσμικό πλαίσιο να διασφαλίσει την απαραίτητη πολιτική λειτουργία της. Η Κομισιόν και η Ευρωβουλή κατά καιρούς έχουν κατηγορηθεί ότι δεν αποφέρουν πάντα το καλύτερο αποτέλεσμα, ωστόσο η Ευρώπη ξεπέρασε δύσκολες κρίσεις χάρη στην ιδέα του συμβιβασμού των συνιστωσών της, κι αυτό δεν είναι λίγο, ιδίως όταν θα μπορούσε να λαμβάνει αποφάσεις αποκλειστικά με γνώμονα την ισχύ των κρατών που τη συναποτελούν.

Πιο δύσκολο αγκάθι είναι η γραφειοκρατία που, κυρίως, συγκεντρώνεται γύρω από τη λειτουργία του Ευρωκοινοβουλίου. Οι πολύ υψηλές αμοιβές και τα προνόμια όσων μετέχουν στους γραφειοκρατικούς μηχανισμούς είναι αξιοζήλευτο κίνητρο προσέλκυσης στελεχών αλλά, συχνά, και κίνητρο διαφθοράς. Εξίσου σοβαρό κίνητρο διαφθοράς μπορεί να αποτελέσουν τα διάφορα λόμπι – ως φαίνεται, εργαλεία διαφθοράς αποδεικνύονται και ορισμένες ΜΚΟ.

Πρόκειται για εγγενείς αδυναμίες, που διορθώνονται – και πάντως δεν αρκούν για να υπονομεύσουν ένα οικοδόμημα στέρεο, γεννημένο και κραταιωμένο χάρη στον πολιτικό ρεαλισμό μερικών πρωτοπόρων οι οποίοι πάτησαν σε μια τεράστιου εύρους κοινή πολιτισμική βάση. Η Ευρώπη μαθαίνει από τις κρίσεις της. Και προχωρά.

Η περίπτωση της Μαρίας Σπυράκη

Η διερεύνηση από την Ευρωπαία Γενική Εισαγγελέα (τη Ρουμάνα Λάουρα Κόντρουτσα Κόβεσι) υποθέσεων που αφορούν τις ευρωβουλευτίνες Εύα Καϊλή (πρώην ΠΑΣΟΚ) και Μαρία Σπυράκη (ΝΔ) δεν αφορά κάτι πρωτοφανές. Συχνά ευρωβουλευτές έχουν κατηγορηθεί, και υποστεί κυρώσεις, για διαπιστευμένους κοινοβουλευτικούς βοηθούς, για τα πρόσωπα που κρατάνε τα γραφεία τους ή για τις αμοιβές τους. Η εισαγγελέας στηρίχτηκε σε έκθεση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) και, προφανώς, θα διερευνήσει τα στοιχεία της έκθεσης. Για την Εύα Καϊλή, αυτή η διερεύνηση είναι σταγόνα στον ωκεανό. Για τη Μαρία Σπυράκη, που διατείνεται ότι δεν έχει «ούτε ένα ευρώ οικονομική διαφορά με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», είναι σοβαρός μπελάς. Σε κάθε περίπτωση, και τα δύο ερευνώμενα πρόσωπα δικαιούνται το τεκμήριο της αθωότητας.

Για όλους, εκτός του ΣΥΡΙΖΑ. Ο οποίος ζητεί από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να αποπέμψει την ευρωβουλευτίνα του, συμπληρώνοντας ότι «οι άνθρωποι αποδεικνύονται συνεπείς μόνο στη διαφθορά και τον διασυρμό της χώρας εντός και εκτός συνόρων».

Προφανώς, ο Πρωθυπουργός και το κόμμα του θα σεβαστούν το τεκμήριο της αθωότητας της ευρωβουλευτίνας και θα περιμένουν τη διερεύνηση της υπόθεσης. Είναι υπόθεση δικαιοσύνης – και όχι της δηκεοσίνης που λιντσάρει, την οποία εδώ και πολύ καιρό έχει λανσάρει ο ΣΥΡΙΖΑ.