Ομορφα παιδικά χρόνια στη Σταυρούπολη

Είναι σύνηθες τα άτομα της τρίτης ηλικίας όταν αναφέρονται στους γονείς τους σε κάποιες δύσκολες στιγμές της ζωής τους, και ιδιαίτερα στη μητέρα τους ζητώντας τη συνδρομή της, να χρησιμοποιούν τις λέξεις «μανούλα μου» ή «αχ μάνα μου», σαν να αντικαθιστούν το «Χριστούλη μου» ή το «Παναγίτσα μου»! Ολα αυτά τα υποκοριστικά δεν αποδυναμώνουν τις έννοιες αλλά αντίθετα τις μεγεθύνουν σε ένα ανώτατο και θείο βαθμό. Με τον ίδιο σχεδόν βαθμό σοβαρότητας και εκτίμησης αναπολούμε τα παιδικά μας χρόνια έτσι όπως τα ζήσαμε στις γειτονιές μας μέσα στην πόλη ή το χωριό. Η γειτονιά κρύβει μία ιερότητα στη σκέψη μας πέρα από τις εκκλησίες με τα μικρά ή τα μεγάλα καμπαναριά.

Τα παιδικά μου χρόνια τα έζησα στη Σταυρούπολη, μία κωμόπολη τριών χιλιάδων κατοίκων μισή ώρα οδικώς από την Ξάνθη. Είχε τελειώσει ο εμφύλιος και άρχισαν οι γονείς μας να προσπαθούν να ορθοποδήσουν όσο μπορούσε ο καθένας. Ημουν αρκετά μικρός για να σκεφτώ πολιτικά και ούτε έστηνα ποτέ αφτί για να ακούσω τις συνομιλίες των μεγάλων. Ούτε τα οικονομικά του σπιτιού μας με απασχολούσαν τα πρώιμα παιδικά χρόνια. Πέρα από τα θρανία, τους φίλους και τα παιχνίδια στη γειτονιά ή στην κεντρική πλατεία του χωριού τα καλοκαίρια είχα και πολλά άλλα ενδιαφέροντα ή έτσι τουλάχιστον είχα την εντύπωση. Μου άρεσαν οι άνθρωποι και ήμουν αρκετά κοινωνικός. Τις πρωτοχρονιές πήγαινα για ποδαρικό σε αρκετά σπίτια (πάντα ύστερα από πρόσκληση) παίρνοντας καλό χαρτζιλίκι αφού έσπαγα ένα ρόδι στην εξώπορτά τους για γούρι. Βεβαίως ποτέ δεν πέρασε από το μυαλό μου η σκέψη πως αν κάτι πήγαινε στραβά τη χρονιά που θα ακολουθούσε θα ήμουν και εγώ ο υπεύθυνος.

Οι εκκλησίες και οι λειτουργίες με γοήτευαν. Θαύμαζα την πλούσια και χρυσή ατμόσφαιρα με τους λαμπερούς πολυελαίους και το αινιγματικό τέμπλο. Τα χρυσά άμφια τα έβρισκα μεγαλοπρεπή και θεατρικά και σύγκρινα τους αριστερούς με τους δεξιούς ψαλτάδες δίχως να έχω την παραμικρή ιδέα από βυζαντινή μουσική. Στα εκκλησιαστικά κείμενα είχα μία ιδιαίτερη αδυναμία. Κατάφερα να τα αποστηθίσω και να τα θυμάμαι μέχρι και σήμερα. Η Μεγάλη Εβδομάδα ήταν το αποκορύφωμα. Λάτρευα τα εγκώμια και τους στολισμούς των επιταφίων. Οι άντρες στις πλαγιές του Νέστου έκοβαν άγριες πασχαλιές που μαζί με καλές από τους κήπους των σπιτιών και γιρλάντες από μωβ και λευκές βιολέτες ήταν η διακόσμηση που δημιουργούσε μία θεία αίσθηση. Οι καμπάνες είχαν τον δικό τους κώδικα που από τον ήχο ξεχώριζες τα χαρμόσυνα γεγονότα από τα θλιβερά και δυσάρεστα. Στους γάμους και στις κηδείες συμμετείχε το μεγαλύτερο μέρος του χωριού με έθιμα και συμβάντα που έρχονται και ξανάρχονται στη μνήμη μου με ευχάριστο και δυσάρεστο τρόπο.

Στις γιορτές, τα πανηγύρια, τις λαμπαδηδρομίες και στα καρναβάλια συμμετείχα από απόσταση και ρουφούσα την κάθε λεπτομέρεια των χορευτών και των τραγουδιών που είχαν φέρει στο χωριό μας οι πόντιοι και μικρασιάτες πρόσφυγες που έσμιγαν με τη δωρική παράδοση των εντοπίων. Λυκόπουλο και πρόσκοπος για λίγο στη συνέχεια έζησα μοναδικές στιγμές και έμαθα πολλά. Ο προσανατολισμός και το άναμμα μιας φωτιάς είναι κάτι που εκτιμούσα ιδιαίτερα. Ημουν μικρός για να με παίξουν στην ομάδα του ποδοσφαίρου, αλλά μου άρεσε να παρακολουθώ αγώνες και το κλώτσημα της μπάλας με την πρώτη ευκαιρία. Το κυνηγητό ήταν το δημοφιλέστερο παιχνίδι όπως και το κρυφτό με πολλές πυγολαμπίδες τις σκοτεινές νύχτες. Οι αθλητικοί αγώνες και οι γιορτές στο τεράστιο σχολείο μας με τους ανθισμένους κήπους και τα πρωινά συσσίτια κάποια περίοδο παραμένουν βαθιά στη μνήμη μου.

Ομορφα και εντυπωσιακά τα δάση και οι κοιλάδες της Σταυρούπολης, αλλά ο Νέστος που έμοιαζε με τεράστιο φίδι πάντα μου προκαλούσε ένα δέος. Πέρασαν χρόνια πολλά για να μάθω πόσο ιερά ήταν τα ποτάμια στην αρχαιότητά μας καθώς και σε άλλους πολιτισμούς. Δεν ήμουν δεινός κολυμβητής αλλά απολάμβανα τους αγώνες κολύμβησης. Τα μεγαλύτερα αγόρια λουζόντουσαν στα καθαρά νερά του ποταμού. Μου άρεσε το σαπουνόχορτο που τρίβοντάς το με νερό στις παλάμες έβγαζε έναν όμορφο πράσινο αφρό με σχεδόν πικρή μυρωδιά. Την εποχή που τα ψάρια έβγαιναν στον ξεροπόταμο για να γεννήσουν τα αβγά τους η μυρωδιά του τηγανητού ψαριού στα σπίτια κυριαρχούσε μαζί με τις τηγανητές πατάτες. Επαιξα και σε θεατρική παράσταση έναν βουβό ρόλο αλλά κατάφερα με πολύ θράσος να προσθέσω μία ατάκα τεσσάρων λέξεων. Η ανακάλυψη ενός μακεδονικού τάφου ήταν σπουδαίο γεγονός, αν και στην πρώτη επίσκεψη ένιωσα κάποιον φόβο αλλά εξοικειώθηκα πολύ σύντομα. Τα καλοκαίρια πήγαινα σε γειτονικά σπίτια και βοηθούσα στο βελόνιασμα των καπνών. Το χαρτζιλίκι μου επέτρεπε να αγοράζω περίεργα σουβενίρ από τα πανηγύρια.

Ομορφα χρόνια με αγαπημένους συμμαθητές, δασκάλους και καθηγητές. Εγραφα και έμμετρα ποιήματα στο μάθημα της έκθεσης. Οταν έβρεχε πολύ ήταν η καλύτερή μου γιατί στο σπίτι μου φιλοξενούσαμε συμμαθητές από τα γειτονικά χωριά Κομνηνά και Δαφνώνα. Σπουδαία η ζωή των παιδικών χρόνων. Χαρές και γιορτές στο σπίτι μας με μουσικές και χορό τις γιορτινές ημέρες και τον μεγαλύτερο αδελφό μου Θανάση να παίζει ακορντεόν. Ο Νίκος ο άλλος μου αδελφός ήταν έξι χρόνια μικρότερος.

Τα βράδια όταν όλοι κοιμόντουσαν, δραπέτευα στην αυλή με μαεστρία από το δωμάτιό μου χωρίς να με αντιληφθούν οι γονείς μου και πάνω σε μία τεράστια πέτρα που είχε λειανθεί από τη χρήση και τον χρόνο καθόμουν και σκεφτόμουνα για όσα ζούσα και φανταζόμουν πολύ περισσότερα. Δεν κατάφερνα να μετρήσω τα άστρα, άσχετα αν το στερέωμα κατέβαινε τόσο χαμηλά μερικές φορές λες και επιθυμούσε να το αγγίξω.

Επιθυμούσα και ο ίδιος να το πλησιάσω γιατί μου έστελνε σημάδια φιλίας. Τώρα ξέρω πια πως δεν μπορώ να το πλησιάσω αλλά είμαι ευγνώμων που έστω «σαν μία κουκίδα αιωρούμαι και εγώ στο απέραντο και πανάρχαιο χάος».

Ο Βαγγέλης Χρόνης είναι ποιητής.