Υπερδιπλασιάστηκαν τα ιδρύματα {LF}την τελευταία 20ετία

Τα παιδιά παραπέμπονται σε ίδρυμα ύστερα από παραγγελία του Εισαγγελέα Ανηλίκων ή του Εισαγγελέα κάθε Πρωτοδικείου για την προστασία και φροντίδα τους, παρά το γεγονός ότι μέχρι σήμερα κανένα ίδρυμα παιδικής προστασίας δεν διαθέτει άδεια λειτουργίας για τον συγκεκριμένο σκοπό, καθώς η ΥΑ 40494/11-5-2022 του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων εκδόθηκε μόλις τον Μάιο του 2022, ενώ η εφαρμογή της θα αρχίσει τον Μάιο του 2023 για τις δομές που ήδη λειτουργούν. Το 1992 η Ελλάδα κύρωσε τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, όπου ορίζεται ότι ένα παιδί κατευθύνεται σε ίδρυμα κλειστής φροντίδας μόνο εάν δεν υπάρχουν άλλες λύσεις για τη φροντίδα του. Ούτε η Σύμβαση αυτή εφαρμόστηκε, αφού δεν προετοιμάστηκε μια εναλλακτική διαδικασία φροντίδας μέσω εκπαιδευμένων αναδόχων οικογενειών ώστε τα παιδιά να κατευθύνονται σε οικογενειακή φροντίδα και όχι σε ίδρυμα.

Από το 1993 με το προεδρικό διάταγμα 337/1993 υφίσταται νομοθεσία για την εφαρμογή του θεσμού της αναδοχής τόσο από τα ιδιωτικά όσο και από τα δημόσια ιδρύματα. Το άρθρο 14 του ΠΔ, που ίσχυε μέχρι και το 2018, επιβάλλει στα ιδρύματα να καταγράφουν τα παιδιά και να αποστέλλουν στοιχεία στο αρμόδιο υπουργείο για να τα εντάξει υποχρεωτικά σε προγράμματα αποϊδρυματοποίησης. Τα ιδρύματα, δημόσια και ιδιωτικά – πλην του Κέντρου Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής -, δεν εφάρμοσαν ποτέ τη νομοθεσία, ούτε το κράτος επέβαλε την εφαρμογή της. Και αντί τα ιδρύματα να μειώνονται, τα τελευταία 20 χρόνια υπερδιπλασιάστηκαν. Σήμερα λειτουργούν περί τις 100 δομές «κλειστής» φροντίδας χωρίς κάποια, έως τώρα, διαφαινόμενη τάση μείωσης. Αντίθετα, αναμενόταν η έναρξη κλειστής δομής της Κιβωτού του Κόσμου και στη Θεσσαλονίκη, μετά από δωρεά του οικήματος.

Το 2014-2020 πραγματοποιήθηκε το Πρόγραμμα «Οpening Doors» (Ανοιχτές Πόρτες) με σκοπό να ευαισθητοποιήσει τις κοινωνίες 17 ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, στην ανάγκη εξωιδρυματικής φροντίδας των ευάλωτων παιδιών. Η χώρα μας ούτε τότε ανταποκρίθηκε. Το 2018 ψηφίζεται ο Ν. 4538/20218 για τις προϋποθέσεις εφαρμογής του θεσμού της αναδοχής και της υιοθεσίας παιδιών ιδρυμάτων, πλην όμως δεν λήφθηκε καμιά μέριμνα για τον έλεγχο της λειτουργίας των ιδρυμάτων παιδικής προστασίας, ώστε να συμμετέχουν στο πρόγραμμα και να ελεγχθεί ο τρόπος ανατροφής των παιδιών που παρέμεναν στα ιδρύματα.

Χωρίς τη συνεργασία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που έχει την ευθύνη υλοποίησης του θεσμού της αναδοχής και της υιοθεσίας για παιδιά ιδρυμάτων και η οποία είναι ανίκανη να συνδράμει λόγω δραματικής έλλειψης προσωπικού στις κοινωνικές υπηρεσίες και εξειδικευμένων επαγγελματιών κοινωνικής εργασίας, αφού αντιμετωπίζει τον τομέα της παιδικής προστασίας ως «υποδεέστερο έργο», το πρόβλημα εντείνεται. Το ίδρυμα είναι ο τελευταίος «κρίκος της αλυσίδας» του συστήματος προστασίας των παιδιών. Κανένα παιδί δεν θα έφτανε εκεί αν οι κοινωνικές υπηρεσίες υπήρχαν σε όλους τους δήμους της χώρας, ήταν στελεχωμένες και οργανωμένες κατάλληλα και παρενέβαιναν στην προβληματική οικογένεια όσο το δυνατόν νωρίτερα για να σώσουν το παιδί.

Η Ελένη Γεώργαρου είναι δικηγόρος, πρόεδρος Δικτύου Αναδόχων Γονέων και Εθελοντών «Δικαίωμα στην Οικογένεια», εμπειρογνώμων Παιδικής Προστασίας