Η γέννηση μιας νέας διεθνούς τάξης

Είμαστε μάρτυρες μιας άνευ προηγουμένου ανάμειξης μεγάλων και μικρών κρίσεων. Από την πανδημία Covid-19, την εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και την επιστροφή του πληθωρισμού στις ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες οικονομίες μέχρι τις προβληματικές αλυσίδες εφοδιασμού, τον εγκληματικό πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και την κλιματική αλλαγή, πολλές από αυτές τις κρίσεις αποτελούν σημάδια όχι απλώς παρακμής αλλά γέννησης μιας νέας παγκόσμιας τάξης πραγμάτων.

Καθώς τα απομεινάρια της διπολικής τάξης του 20ού αιώνα εξαφανίζονται οριστικά, μια νέα παγκόσμια πενταρχία έρχεται στο προσκήνιο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα – οι δύο στρατιωτικές, τεχνολογικές και οικονομικές υπερδυνάμεις αυτού του αιώνα – θα είναι οι κυρίαρχοι παίκτες, αλλά η Ευρώπη, η Ιαπωνία και η Ινδία θα ασκούν ουσιαστική επιρροή σε μεγάλα τμήματα του πλανήτη.

Ενα μεγάλο ερωτηματικό επικρέμαται πάνω από τη Ρωσία, επειδή η μελλοντική της θέση, οι ικανότητες και η στρατηγική της στάση θα εξαρτηθούν από την έκβαση του απερίσκεπτου επιθετικού της πολέμου. Θα επιβιώσει το καθεστώς του Πούτιν ή η ήττα της Ρωσίας θα εγκαινιάσει μια άλλη φάση εσωτερικής αποσύνθεσης; Μέχρι να επιλυθεί αυτό το ερώτημα, δεν μπορούμε ακόμη να γνωρίζουμε αν η Ρωσία θα προσπαθήσει να διατηρήσει την παλιά της αξίωση για ηγεμονία στην Ανατολική Ευρώπη και σε μεγάλο μέρος της Ευρασίας.

Αν το Κρεμλίνο αναγκαστεί να εγκαταλείψει αυτή τη διεκδίκηση, ο ρόλος του ως παγκόσμιας δύναμης θα έχει πιθανότατα τελειώσει. Για να είμαστε σίγουροι, ακόμη και μια παρηκμασμένη, ταπεινωμένη Ρωσία, αντί να πέσει σε γεωπολιτική χειμερία νάρκη, πιθανότατα θα παραμείνει μια σημαντική πηγή αστάθειας στη νέα παγκόσμια τάξη, και ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Ενώ η Ρωσία εγκυμονεί νέους κινδύνους λόγω της ευθραυστότητας και της παρακμής της, η Κίνα θα το κάνει λόγω του αυξανόμενου πλούτου και της δύναμής της. Χάρη στο μαζικό κύμα παγκοσμιοποίησης που ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η Κίνα κατάφερε να βγει από τη φτώχεια και να τοποθετηθεί ώστε να αποκτήσει καθεστώς υψηλού εισοδήματος. Και με την οικονομική κρίση του 2008 να απαξιώνει εν μέρει τη Δύση, η Κίνα μπόρεσε να επεκτείνει τον δικό της παγκόσμιο ηγετικό ρόλο και να παρουσιαστεί ως παγκόσμια υπερδύναμη δίπλα στις ΗΠΑ. Σε αντίθεση με τη Σοβιετική Ενωση κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Κίνα δεν έκανε το λάθος να επικεντρωθεί αποκλειστικά στη στρατιωτική της ισχύ. Οι Κινέζοι σίγουρα δεν έχουν περιορίσει τις στρατιωτικές επενδύσεις, αλλά δεν έχουν επιτρέψει στις δαπάνες για την άμυνα και την ασφάλεια να εκτοπίσουν όλα τα άλλα. Η ειδοποιός διαφορά μεταξύ της Κίνας και της Ρωσίας σήμερα είναι ότι, σε αντίθεση με τον Πούτιν, η κινεζική ηγεσία ζει στον 21ο αιώνα εδώ και αρκετό καιρό.

Η πρόσφατη Σύνοδος Κορυφής του G20 στο Μπαλί αποκάλυψε αυτή τη θεμελιώδη διαφορά προοπτικής και σκοπού. Ενώ η Ρωσία βρισκόταν διπλωματικά απομονωμένη, η Κίνα είχε κεντρικό ρόλο σε όλες τις συζητήσεις και στη διαμόρφωση του τελικού ανακοινωθέντος. Αν και δεν υιοθέτησαν τη δυτική γραμμή για την κρίση στην Ουκρανία, μεγάλες χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία χρησιμοποίησαν την ευκαιρία για να αποστασιοποιηθούν αισθητά από το Κρεμλίνο, καταγγέλλοντας την πολεμική πολιτική και τις πυρηνικές απειλές του. Εάν οι προσωπικές συνομιλίες μεταξύ του προέδρου των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν και του κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ βοηθήσουν στην αποκλιμάκωση των σινοαμερικανικών εντάσεων, η Σύνοδος Κορυφής του Μπαλί θα έχει ανοίξει την πόρτα για την αναδιαμόρφωση των διεθνών σχέσεων στον 21ο αιώνα.

Το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ προσφέρει έναν ακόμη λόγο για ελπίδα, καθώς το ευρέως αναμενόμενο «κόκκινο κύμα» των Ρεπουμπλικανών δεν υλοποιήθηκε. Μαζί, οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ και η Σύνοδος Κορυφής στο Μπαλί προσφέρουν αιτία για αισιοδοξία σε μια κατά τα άλλα βεβαρημένη στιγμή. Αλλά θα χρειαστούμε πολύ περισσότερη πρόοδο προς την κατεύθυνση της παγκόσμιας συνεργασίας. Τελικά, οι δύο μεγαλύτερες κρίσεις μας – ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η κλιματική αλλαγή – μπορούν να ξεπεραστούν μόνο αν οι βασικές δυνάμεις του κόσμου βρουν έναν τρόπο να συνεργαστούν.

Ο Γιόσκα Φίσερ, υπουργός Εξωτερικών και αντικαγκελάριος της Γερμανίας από το 1998 έως το 2005, ήταν ηγέτης του γερμανικού κόμματος των Πρασίνων επί σχεδόν είκοσι χρόνια