«Συγκινούμαι από τις Ιρανές που εκτίθενται στον κίνδυνο ολόψυχα»

«Για να διαδηλώσει κανείς με κίνδυνο της ζωής του χρειάζεται μεγάλο θάρρος, ακραία απελπισία, μια αχτίδα ελπίδας. Πάντα θαύμαζα εκείνους που αντιμετωπίζουν ανοιχτά τη βία της εξουσίας και πάντα αναρωτιέμαι αν θα ήμουν ικανή για κάτι τέτοιο. Θεωρώ τον εαυτό μου δειλό, αλλά δεν μπορώ να ανεχτώ κανέναν που μου εμπνέει φόβο. Οι πολίτες πρέπει να προκαλούν φόβο στους καταπιεστικούς κυβερνήτες τους: το αντίθετο με εξοργίζει. Και η οργή, γενικά, με κάνει να ξεχνάω τον φόβο». Η διάσημη ιταλίδα συγγραφέας Ελενα Φεράντε – ή μάλλον ο/η συγγραφέας που κρύβεται πίσω από αυτό το ψευδώνυμο – θαυμάζει την εξέγερση των γυναικών του Ιράν και το εκφράζει έντονα στη συνομιλία της με τη Σίβα Ακαβάν Ραντ, ιρανή ψυχολόγο που τώρα εργάζεται ως δημοσιογράφος.

Φεμινιστική επανάσταση

«Οι γυναίκες του Ιράν ζουν σε μια τρομερή κατάσταση. Βγάζουν τις μαντίλες τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας και κυκλοφορούν στους δρόμους χωρίς να φοβούνται τη σύλληψη. Κάποιες από αυτές προχωρούν ακόμη περισσότερο και καίνε τις μαντίλες τους, και αυτό είναι ένα σημάδι μιας πολιτικής πράξης» λέει η Ραντ στη συνομιλία που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Guardian». «Γι’ αυτό ορισμένοι πιστεύουν ότι το κίνημα που έχει σχηματιστεί σήμερα στο Ιράν είναι η πρώτη φεμινιστική επανάσταση στον κόσμο, η οποία παρουσιάστηκε με το σύνθημα “Zan, Zendegi, Azadi” (Γυναίκα, ζωή, ελευθερία). Ζούμε σε ένα πατριαρχικό περιβάλλον και αφού διάβασα την τετραλογία της Νάπολης και είδα την τηλεοπτική σειρά ένιωσα πολλές ομοιότητες μεταξύ της ατμόσφαιρας του Ιράν και της ατμόσφαιρας της Ιταλίας εκείνη την εποχή και ταυτίστηκα ψυχολογικά έντονα με τους χαρακτήρες της Λίλας και της Λενού. Αναρωτιέμαι: τι θα έκαναν τα δύο κορίτσια αν ζούσαν στο Ιράν αυτές τις ταραγμένες μέρες; Τι θα κάνατε εσείς;».

Στην πρώτη γραμμή

«Τι μπορώ να σας πω;» απαντά η Φεράντε. «Η Λίλα θα ήταν σίγουρα στην πρώτη γραμμή, και η Λενού, για να συμβαδίσει, για να μη χάσει τίποτα, θα την ακολουθούσε ακόμη και στη φυλακή, και στον θάνατο. Οσο για μένα, θα ντρεπόμουν να προβάλω οποιεσδήποτε αξιώσεις: Είμαι μακριά και σε ασφαλές μέρος. Αλλά εδώ και εβδομάδες παρακολουθώ τι συμβαίνει. Η καταπίεση είναι τρομερή, αλλά είναι υπέροχο ότι άνθρωποι τόσο διαφορετικοί σε ηλικία, κοινωνική τάξη και μόρφωση, στέκονται δίπλα-δίπλα και αντιστέκονται. Βρίσκω ιδιαίτερα συναρπαστική την κεντρική θέση των γυναικών. Τα κίνητρα των ιρανών γυναικών είναι τα δίκαια κίνητρα όλων εκείνων που σήμερα, στο Ιράν και στον κόσμο, αγωνίζονται για αξιοπρέπεια και αυτονομία, για την ελευθερία να αποφασίζουν πώς θα διαθέσουν το σώμα τους, τη ζωή τους. Συγκινούμαι ιδιαίτερα από τις γυναίκες που εκθέτουν τον εαυτό τους στον κίνδυνο ολόψυχα, με απόλυτη αποφασιστικότητα. Ετσι – φαντάζομαι – αν ήμουν εκεί, θα ήμουν στους δρόμους, όπως η Λίλα, με πάθος και οργή – αλλά και όπως η Λενού, από καθήκον, από την ανάγκη να δω, να καταλάβω και να προσπαθήσω να περιγράψω».

Τα ίδια λάθη

Η Ραντ παρατηρεί ότι ένα από τα κύρια θέματα της τετραλογίας της Νάπολης είναι ότι «δεν μαθαίνουμε από όσα συνέβησαν στο παρελθόν, επομένως επαναλαμβάνουμε τα ιστορικά λάθη των προηγούμενων γενεών. Η Λίλα καταλαβαίνει ότι οι γονείς της δεν γνωρίζουν τίποτα για το παρελθόν και την ιστορία της Ιταλίας, ούτε για τον φασισμό, ούτε για τη δικαιοσύνη, την καταπίεση και την εκμετάλλευση. Η Λίλα αναζητεί την ιστορική συνείδηση, αλλά είναι θύμα του παραδοσιακού οικογενειακού συστήματος, της πατριαρχικής κοινωνίας και των εγκληματικών συμμοριών όπως η Καμόρα». Και προσθέτει: «Στο Ιράν, το κίνημα της ελευθερίας και ο αγώνας κατά της τυραννίας υπήρχαν πάντα από τη συνταγματική επανάσταση. Οι προοδευτικές και εθνικές δυνάμεις, καθώς και οι αριστεροί, πάντα καταστέλλονταν από διάφορες κυβερνήσεις, ωστόσο ο αγώνας του λαού για ελευθερία συνεχίστηκε με διάφορες μορφές σε όλη την ιστορία. Και τώρα η νέα γενιά κινείται και πάλι σε ένα άλλο μονοπάτι για να φτάσει στην ελευθερία. Κατά τη γνώμη σας, πώς μπορεί αυτή η ιστορική επίγνωση να βοηθήσει το γυναικείο κίνημα στο Ιράν και τη χειραφέτησή τους; Είναι δυνατόν να προσπεράσουν τα ιστορικά λάθη και να μην πέσουν ξανά στον λάκκο;»

Θεμελιώδης η παιδεία

«Η εκπαίδευση είναι θεμελιώδης» τονίζει η Φεράντε. «Η μελέτη, η μνήμη και η αυτοανάλυση είναι απαραίτητες για να κάνουμε μια συνειδητή επιλογή σχετικά με τη μορφή που θέλουμε να δώσουμε στη ζωή μας. Αν το θέσουμε έτσι, όμως, είναι πολύ γραμμικό. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε άνθρωπος είναι ένας κόμπος. Διαφορετικές εποχές, ασύμβατες πεποιθήσεις, αντιφατικά συναισθήματα είναι όλα ανακατεμένα μέσα μας. Εδώ στην Ευρώπη έχουμε την τάση να απλοποιούμε την πολυπλοκότητα της πορείας μας προς την ελευθερία. Οταν νομίζουμε ότι έχουμε κερδίσει, αφήνουμε στην άκρη τον πόνο, τις ασυνέπειες, τα άλυτα προβλήματα. Ωστόσο, η Ιστορία που είναι πραγματικά χρήσιμη για εμάς τις γυναίκες δεν είναι η Ιστορία που μοιάζει με μια θριαμβευτική πορεία, αλλά μάλλον η Ιστορία που μας υπενθυμίζει τα βάσανα και τις αδικίες που υπέστησαν οι προηγούμενες γενιές: η Ιστορία που εξασφαλίζει ότι αποδίδουμε δικαιοσύνη σε αυτές, ότι δεν αυταπατόμαστε για τις νίκες μας, ότι ξεκινάμε από την αρχή μετά τις ήττες μας και ότι παραμένουμε ενήμερες ότι κάθε γενιά, παρ’ όλο που μαθαίνει από τις προηγούμενες γενιές, καταλήγει να κάνει τα δικά της λάθη. Πρέπει να είμαστε σε εγρήγορση. Οχι θριαμβολογίες. Στη Δύση πιστεύουμε ότι έχουμε κερδίσει οριστικά ορισμένα δικαιώματα, ξεχνώντας ότι κανένα δικαίωμα – ειδικά για εμάς τις γυναίκες – δεν κερδίζεται ποτέ πραγματικά».

Η πατριαρχία

Και η Ελενα Φεράντε καταλήγει: «Κάθε γυναικείος αγώνας σήμερα έχει έναν αναπόφευκτο πυρήνα που κατά τη γνώμη μου είναι ο εξής: δεν θα είμαστε ποτέ πραγματικά ελεύθερες όσο πρέπει να εκφραζόμαστε, σε κάθε τομέα, μέσα από μορφές ζωής που είναι κατά βάση ανδρικές. Ποιο είναι το φύλο αυτών που μας καταπιέζουν, που χτίζουν δεσποτικές θεοκρατίες, που μας αρνούνται τα δικαιώματά μας;».