Ηθική και ηθικολαγνεία

Βλέπω τις αντιδράσεις στις καταγγελίες για τον πατέρα Αντώνη και την Κιβωτό του Κόσμου. Θυμάμαι αυτά που λέγονταν και γράφονταν όσο έβγαιναν στη δημοσιότητα τα στοιχεία της υπόθεσης του Κολωνού. Δεν ξεχνώ τον κόσμο που είχε μαζευτεί έξω από το σπίτι της Πισπιρίγκου, κραδαίνοντας κινητά αντί για δάδες, την ημέρα που προφυλακίστηκε. Ολα τα παραπάνω, ως τίτλοι και μόνο, θα μπορούσαν να είναι «φωτογραφίες» μιας κοινωνίας που έχει εξαιρετικά ισχυρά αντανακλαστικά σε θέματα παραβίασης, με οιονδήποτε τρόπο, της ηθικής. Να εκπέμπουν, δηλαδή, πολύ θετικά και αισιόδοξα μηνύματα. Να πιστοποιούν την ευαισθησία μας απέναντι στην εκμετάλλευση των αδύναμων και ιδιαίτερα των ευαίσθητων παιδικών ψυχών και σωμάτων.

Βλέπω τις αντιδράσεις στις καταγγελίες για τον πατέρα Αντώνη και την Κιβωτό του Κόσμου. Θυμάμαι αυτά που λέγονταν και γράφονταν όσο έβγαιναν στη δημοσιότητα τα στοιχεία της υπόθεσης του Κολωνού. Δεν ξεχνώ τον κόσμο που είχε μαζευτεί έξω από το σπίτι της Πισπιρίγκου, κραδαίνοντας κινητά αντί για δάδες, την ημέρα που προφυλακίστηκε. Αν προσπεράσω όμως την πρώτη πρώτη εντύπωση και προχωρήσω στην ουσία, διαπιστώνοντας τον εγωκεντρισμό που χαρακτηρίζει πάρα πολλές από αυτές τις αντιδράσεις – για να μην πω τις περισσότερες -, την καταγγελία που, συγχρόνως και κυρίως, θέλει την πιστοποιήσει, εξ αντιδιαστολής, την ηθική ανωτερότητα του καταγγέλλοντος, αρχίζω κι έχω σοβαρές αμφιβολίες. Το να θεωρεί κάποιος ότι επειδή δείχνει με το δάχτυλο – και κατόπιν εορτής φυσικά – την ανηθικότητα, κερδίζει ο ίδιος πόντους ηθικής, τότε μιλάμε για ηθικολαγνεία. Μια παρεκτροπή δηλαδή που μπορεί να δημιουργεί εντυπώσεις αλλά δεν έχει καμία συγγένεια με την ουσία της ηθικής. Το αντίθετο θα έλεγα.

Η περίπτωση της Κιβωτού έχει μια ιδιαιτερότητα που αναδεικνύει ακόμη περισσότερο αυτό το χαρακτηριστικό. Ο πατέρας Αντώνιος, στην εποχή της μεγάλης δυσπιστίας που διανύουμε, όπου τα πάντα αμφισβητούνται και όλα αναπροσδιορίζονται, είχε καταφέρει να περάσει τις εξετάσεις της κοινωνικής συνείδησης. Να καταχωρηθεί ως ο καλός Σαμαρείτης, ο άσπιλος και ο αμόλυντος, το παράδειγμα προς μίμηση, που ακόμη και από φανατικούς αντικληρικαλιστές χαρακτηρίζεται ως «ουδεμία σχέση έχων με το υπόλοιπο παπαδαριό». Οπότε, τα όσα τώρα καταγγέλλονται, έχουν και τη διάσταση μιας προσωπικής προδοσίας. Σαν να έκανε κάτι κακό προσωπικά στον κάθε ένα που τον πίστεψε.

Οργή, κατάρες και αφορισμοί λοιπόν διαδέχθηκαν τα «Ωσαννά» στον πατέρα Αντώνιο, τον άνθρωπο που υποτίθεται ότι έκανε τη διαφορά σε αυτό το πεδίο που λέγεται «φιλανθρωπία» και που, συχνά, αποδεικνύεται πεδίο ναρκοθετημένο. Το τι είναι αλήθεια και τι υπερβολή θα το δείξει η έρευνα. Αυτό που δείχνει όμως, προς το παρόν, μια σημαντική κατηγορία αντιδράσεων είναι ότι πολλοί με κάποιον τρόπο χαίρονται, έστω και ασυνείδητα, όταν σκάει ένα σκάνδαλο που έχει να κάνει ζητήματα πούρας ηθικής. Γιατί τους δίνει τη δυνατότητα να το καταγγείλουν. Και έτσι να ηθικολογήσουν. Σαν κάτι παλιούς δημοδιδάσκαλους ή γραφικές φιγούρες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου.

Πέφτοντας από
τα σύννεφα

Σκέφτομαι τι θα γινόταν αν, πριν από έναν μήνα ή και λιγότερο, μιλούσε κάποιος εναντίον του πατέρα Αντώνιου. Θα έπεφταν όλοι να τον φάνε ακόμη και αν μπορούσε να τεκμηριώσει αυτό που θα ισχυριζόταν. Γιατί τότε οι «πολλοί» ήταν μαζί με τον ιδρυτή της Κιβωτού. Τώρα που το κλίμα αντιστράφηκε, βγήκαν τα «σπαθιά» από τα θηκάρια.

Ζούμε στην εποχή των αυτόκλητων εισαγγελέων και της επικράτησης του κοινού αισθήματος είτε αυτό αφορά το δίκιο είτε το άδικο. Και, δυστυχώς, από αυτό φαίνεται να εκβιάστηκε και η κυβερνητική απόφαση σύμφωνα με την οποία έμεινε η Κιβωτός στον αέρα, δηλαδή τα παιδιά που φιλοξενούνται εκεί – ευτυχώς, λίγες ώρες μετά, τροποποιήθηκε αν και δεν είμαι σίγουρη ότι έγινε με τον καλύτερο τρόπο. Αυτό όμως καταργεί τις θεσμικές διαδικασίες, ό,τι πιο δυστοπικό για τη δημοκρατία μας.