Η παγίδα {LF}των κυρώσεων

Το θέμα της ιστορικής μελέτης είναι να βελτιώσουμε την κατανόησή μας για τον εαυτό μας και τον κόσμο μας. Ορισμένες ιστορίες – ειδικά αυτές που αφορούν μακρινές εποχές ή στενά εξειδικευμένα θέματα – μπορεί να φαίνονται σχετικές με τις τρέχουσες ανησυχίες μας μόνο ως τροφή για σκέψη σχετικά με την ανθρώπινη κατάσταση. Αλλά άλλες, όπως αναφέρει το The Economic Weapon: The Rise of Sanctions as a Tool of Modern War, του ιστορικού του Πανεπιστημίου Cornell Νίκολας Μόλντερ, αντιμετωπίζουν το αντίθετο πρόβλημα: η συνάφεια του θέματος κινδυνεύει να επισκιάσει την ιστορική ανάλυση.

Ο Μόλντερ αφηγείται την ιστορία προέλευσης του «οικονομικού όπλου» των κυρώσεων του σύγχρονου κόσμου. Εν μέσω της πολυπλοκότητας που διερευνά ο Μόλντερ, επαναλαμβάνονται δύο κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τη φύση και την αποτελεσματικότητα των οικονομικών κυρώσεων. Σε αντίθεση με τις ένοπλες συγκρούσεις έχουν παρουσιαστεί από καιρό ως μέσο αποτροπής ή τουλάχιστον περιορισμού του πολέμου. Κάθε φορά που κάποια απειλούμενη ή πραγματική παραβίαση της διεθνούς τάξης απαιτεί απάντηση, οι κυρώσεις είναι η συνήθης προτιμώμενη επιλογή. Ο Μόλντερ σημειώνει ότι η απόπειρα οικονομικού στραγγαλισμού του Ιράκ τη δεκαετία του 1990 «κόστισε εκατοντάδες χιλιάδες ζωές και κατέστρεψε οριστικά τον κοινωνικό και οικονομικό ιστό αυτής της χώρας». Αποφεύγοντας την ανοιχτή συζήτηση τέτοιων θεμάτων, οι σύγχρονες κυβερνήσεις διατήρησαν τη σιωπηρή λογική ότι οι κυρώσεις είναι μικρότερο κακό σε σύγκριση με τους πολέμους. Λειτουργούν όμως; Αυτό μας φέρνει στο δεύτερο ερώτημα: Ποιο είναι το ιστορικό του οικονομικού όπλου στην πρόληψη των πολέμων με σκοποβολή; Ο Μόλντερ δείχνει ότι το οικονομικό αυτό όπλο λειτούργησε μέσω της αποτροπής και όχι της πραγματικής χρήσης.

Σε μια αξιοσημείωτη εξέλιξη πέρυσι, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ δημοσίευσε τη δική του ξεκάθαρη κριτική για τη συνήθεια επιβολής κυρώσεων της Αμερικής. Μεταξύ των διαφόρων λόγων που αναφέρονται για το κακό ιστορικό των κυρώσεων, η έκθεση επισημαίνει τους συχνά ανακριβείς στόχους τους και τη σχετική έλλειψη σαφών προϋποθέσεων για την άρση τους, γεγονός που με τη σειρά του αποδυναμώνει τη μόχλευσή τους.

Ο Μόλντερ τελειώνει το βιβλίο του με τη σκέψη ότι «η συρραφή της εχθρότητας στον ιστό των διεθνών σχέσεων είναι ελάχιστα χρήσιμη για την αλλαγή του κόσμου» προς το καλύτερο. Εχει δίκιο με την έννοια ότι οι πανταχού παρούσες και συνεχώς διευρυνόμενες κυρώσεις έχουν γίνει αναπόσπαστο χαρακτηριστικό των «παντοτινών πολέμων» της Αμερικής. Ωστόσο, η σύγχρονη χρήση του οικονομικού όπλου μπορεί πράγματι να αλλάξει τον κόσμο, επιταχύνοντας τη δημιουργία ανταγωνιστικών μπλοκ δυνάμεων, οικονομικά και οικονομικά αποκλεισμένων το ένα από το άλλο. Αυτή είναι μια θλιβερή προοπτική, καθώς τελικά θα καθυστερήσει την ασφάλεια και την ευημερία όλων.

Η Μπριγκίτε Γκάρνβιλ είναι καθηγήτρια διεθνών οικονομικών και οικονομικής πολιτικής στο Queen Mary University of London