«Ορφανός» σοσιαλιστής

Το χωριό Καταρράκτης στα Τζουμέρκα πήρε το όνομά του από τους δυο δίδυμους καταρράκτες του. Παλιότερα, πριν ελληνοποιηθούν πολλά τοπωνύμια, λεγότανε Σχωρέτσαινα, αλλά η ενδιαφέρουσα γλωσσολογική ιστορία του είναι μάλλον ξεχασμένη πια. Ξεχωρίζει για ένα φυσικό τοπίο αδιανόητης ομορφιάς, με φόντο τα καταπράσινα βουνά που θυμίζουν ειδυλλιακές φωτογραφίες των Αλπεων σε παλιές καρτ ποστάλ. Και βέβαια για την επαναστατική του ιστορία. Διότι ο θρύλος λέει ότι στο μοναστήρι της περιοχής, στην Ιερά Μονή Αγίας Αικατερίνης Σχωρετσάνων, έκαναν οπλαρχηγοί, μεταξύ αυτών ο Κατσαντώνης, ο Καραϊσκάκης κι ο Μακρυγιάννης, την πρώτη τους μεγάλη συνάντηση στα χρόνια της προετοιμασίας του απελευθερωτικού αγώνα. Και η πιο πρόσφατη ιστορία κατέταξε τον Καταρράκτη στα λεγόμενα «μαρτυρικά χωριά», αυτά που λεηλάτησαν άγρια οι ταξιαρχίες των Ναζί, καταστρέφοντας ότι βρήκαν μπροστά τους και εκτελώντας όποιον πέτυχαν στο διάβα τους.

Εκεί γεννήθηκε ο δικηγόρος, παλιός υπουργός και βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Στέφανος Τζουμάκας το 1946, μόλις τρία χρόνια μετά το αιματοκύλισμα της Ηπείρου από την εγκληματική Μεραρχία Εντελβάις του Γ’ Ράιχ. Και, όπως όλα τα παιδιά αυτής της γενιάς, είχε κληρονομιά μια τύχη και μια ατυχία. Να γλιτώσει μεν στο τσακ τη θηριωδία του πολέμου αλλά να μεγαλώσει μες στα τρομερά απόνερά του. Ανάμεσα σε ξεκληρισμένες οικογένειες, φορτισμένες αφηγήσεις, σε ανθρώπους με ψυχικά τραύματα που συναγωνίζονταν στα ίσα τα σωματικά (για να αποδειχθούν, συνήθως, ισχυρότερα), στον διχασμό, τον Εμφύλιο, τη φτώχεια.

Κάποιος που ενηλικιώθηκε μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δεν είναι να απορεί κανείς που, όταν ήρθε η ώρα κάποτε να πάρει κι αυτός θέση για τα πράγματα, αποφάσισε να γίνει κι αυτός επαναστάτης. Και τα κατάφερε. Αυτό δεν μπορεί να του το στερήσει κανείς.

Οι πρώτες πολιτικές πράξεις του Στέφανου Τζουμάκα έγιναν στα αντιδικτατορικά κινήματα και την παρανομία. Ηταν μέλος της πενταμελούς επιτροπής για τις καταλήψεις και την εξέγερση της Νομικής Σχολής Αθηνών, όπου σπούδαζε, τον Φλεβάρη του 1973. Στη συνέχεια συμμετείχε στην κατάληψη του Πολυτεχνείου ως μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής, ενώ μαζί με τον Κώστα Λαλιώτη και τον Κυριάκο Σταμέλο ήταν στην τριάδα που επιχείρησε να κάνει διαπραγματεύσεις με τον διοικητή της Αστυνομίας Χριστολουκά πριν από την εισβολή του άρματος που έριξε την πύλη για να ξαμοληθούν μέσα οι οπλισμένοι αστυνόμοι, στρατιωτικοί και εσατζήδες. Εκείνη τη βραδιά ο νεαρός Τζουμάκας πήδηξε τη μάντρα του Πολυτεχνείου και βγήκε στην παρανομία. Την επόμενη ημέρα είχε βγει ένταλμα εις βάρος του με τον διαβόητο αναγκαστικό νόμο 509. Είχε αποφασίσει να μην ξανακάνει φυλακή. Είχε συλληφθεί ήδη μία φορά από τη χούντα, μετά την κατάληψη της Νομικής, που τον έκανε μια φουλ «περιοδεία» από τα ΕΑΤ – ΕΣΑ στα κρατητήρια της Στρατιωτικής Αστυνομίας στη Χαλκηδόνα, στο Γουδί, στου Ρέντη και στην Ασφάλεια στη Μεσογείων. Πέρασε άσχημα. Τον τσάκισαν στο ξύλο. Λένε ότι δεν «έσπασε», αν έχει αυτό – ανθρώπινα μιλώντας κι όχι ηρωικά – μια κάποια σημασία πια.

Ακολούθησε η Μεταπολίτευση. Εγινε πρόεδρος της ΕΦΕΕ, γραμματέας της Νεολαίας ΠΑΣΟΚ, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής, του Εκτελεστικού Γραφείου και της Επιτροπής Διαφώτισης, βουλευτής Επικρατείας με την περγαμηνή του αγωνιστή κι από το 1981 ως το 2007 εκλεγόταν βουλευτής στη Β’ Αθηνών. Ηταν υπουργός του Αντρέα (ένας ήταν ο Αντρέας) και του Κώστα Σημίτη, πρόσφερε στο πολιτικό μας λεξιλόγιο τον όρο «ρετιρέ» (που αντικαταστάθηκε, χρόνια αργότερα, με το «golden boys») κι έμεινε ως λίγο τζόρας, με την «πετριά» του επίμονου σοσιαλιστή που αντιδρούσε σε αποκλίνουσες κεντρώες προσεγγίσεις. Ωσπου να απομακρυνθεί από το ΠΑΣΟΚ, μετά το 2012, ο Τζουμάκας είχε καταστεί κι αυτός «θύμα» της γενικής μεταπολιτευτικής αποκαθήλωσης. Αυτής στην οποία το ηρωικό παρελθόν διαγράφηκε για να απομείνουν μόνο τα ζουμερά παραπολιτικά για βραδιές στα μπουζούκια και η γενική καταδίκη της «Ελλάδας των δανεικών» και των «ορφανών του ΠΑΣΟΚ».

Κάπως έτσι, άλλωστε, σαν «αμαρτωλό», τον υποδέχθηκαν κάποιοι στον ΣΥΡΙΖΑ μετά την προσχώρησή του στον χώρο τους. Οι ψίθυροι και τα καρφιά έφτασαν κανονικότατα στα αφτιά όποιου ήθελε να ακούσει, αν και κάνα δυο δεν άντεξαν κι εκφράστηκαν, σαν εκείνον τον πρώην υπουργό που κατηγόρησε τον Τζουμάκα για «20 χρόνια σαχλαμάρας». Αυτός ωστόσο έκατσε στη νέα του πολιτική στέγη. Χωρίς να ζητήσει κάτι, συμμετέχοντας σε κάθε συλλογική διαδικασία, χωρίς να ταχθεί σε κάποια εσωκομματική φράξια, χωρίς να πάρει πόστο – ας τα λέμε τίμια, διότι άλλοι έσπευσαν με ανταλλάγματα, άλλαζαν στασίδια καταπώς τους συνέφερε μόνο και δεν έχαναν ευκαιρίες να ακκίζονται μπροστά σε τηλεοπτικές κάμερες.

Σήμερα, λοιπόν, αναρωτιούνται πολλοί με ποιο σκεπτικό τού ανέθεσε ο Αλέξης Τσίπρας τη θέση του υπευθύνου πολιτικής στρατηγικής που κατείχε ένας άλλος παλιός πράσινος, ο Αντώνης Κοτσακάς. Πολύ μελάνι χύθηκε είτε για να σπάσουν πλάκα με τον Τζουμάκα είτε προσπαθώντας να ερμηνεύσουν ιδεολογικοπολιτικά την κίνηση του Τσίπρα. Μα δεν είναι, όμως, κάπως προφανές; Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν επέλεξε έναν Στέφανο Τζουμάκα. Επέλεξε αυτό που αυτός εκπροσωπούσε. Εναν παλιό αγωνιστή που έκανε κάποτε αυτά που ο μέσος επαναστατημένος συριζαίος δεν θα έβλεπε ούτε στα όνειρά του και μια παλιά καραβάνα που υμνεί στον σοσιαλισμό από τα χρόνια της οργανωτικής παντοδυναμίας του ΠΑΣΟΚ, αυτής που όσο μίσησε το κόμμα του άλλο τόσο τη ζήλεψε κιόλας. Θα του δώσει, πράγματι, χώρο να πάρει και αποφάσεις περί της στρατηγικής του ΣΥΡΙΖΑ σήμερα; Ισως όχι. Αλλά έχει, τελικά, αυτό και κάποια σημασία;