Μέρες τηλεόρασης

Είμαι λίγο πιο μεγάλη, στην ηλικία, από την ελληνική τηλεόραση. Οταν, δηλαδή, ξεκίνησε η εκπομπή προγράμματος από το Εθνικό Ιδρυμα Ραδιοφωνίας (με το αρχαιοπρεπές λογότυπο που θυμάμαι ακόμη) πήγαινα στην πρώτη Δημοτικού. Και με το που πήγα στη Δευτέρα, εγκαταστάθηκε στο σπίτι μας η συσκευή. Τη θυμάμαι. Telefunken ήταν, κανονικό έπιπλο, με ξύλινη επένδυση, «πόδια» με ροδάκια και συρόμενο πορτάκι που προστάτευε την οθόνη όταν δεν λειτουργούσε. Ενα διακοσμητικό στυλ που τότε το λέγαμε «δανέζικο» και τώρα «scandinavian design».

Μεγάλωσα λοιπόν με τηλεόραση (τότε δεν εθεωρείτο αντιπαιδαγωγικό να βλέπουν τα παιδιά τηλεοπτικά προγράμματα). Θυμάμαι ακόμη επεισόδια από τον «Αγνωστο πόλεμο» ή εκείνο το ρεπορτάζ του «Σήμερα» (της πρώτης ειδησεογραφικής εκπομπής με ρεπόρτερ τη Φωτεινή Πιπιλή και τον Τέρενς Κουίκ) για ένα συνοικιακό δρομάκι που είχε ονομαστεί «οδός Διαγόρα Βαρτάνη». Εχω παρακολουθήσει τη Γιουροβίζιον που νίκησε η Βίκυ Λέανδρος με το «Apres toi» και την πρώτη ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση συναυλίας που ήταν η «Αλβανία» των Κατσαρού – Πυθαγόρα, με τη Μαρινέλλα, από το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, ντάλα δικτατορία λέμε τώρα. Εχω γελάσει με την «Κοκορόμυαλη» και τον «Κύριο συνήγορο». Και έχω δει ανθρώπους να στέκονται ομαδόν μπροστά από προθήκες καταστημάτων με οικιακές συσκευές για να παρακολουθήσουν κάποια προγράμματα. Για να μην πολυλογώ (που ήδη πολυλόγησα), η σχέση μου με την τηλεόραση είναι, κατά κάποιον τρόπο, σχέση ζωής.

Στα πενήντα έξι χρόνια λειτουργίας της, η ελληνική τηλεόραση έχει περάσει παιδικές αρρώστιες, εφηβικές εξαλλοσύνες, νεανικές τρέλες, ακμές και παρακμές. Και θεωρώ ότι σήμερα περνάει μια δεύτερη νιότη, αντίστοιχη των πρώτων χρόνων της ιδιωτικής. Σε όλη αυτήν τη «διαδρομή» ωστόσο, και στα πάνω της και στα κάτω της, η τηλεόραση, μέσα από τις προτιμήσεις των τηλεθεατών και τις επιλογές των παραγωγών, κατέγραφε τις τάσεις, τα γούστα και, πολύ συχνά, τα σώψυχα του κοινού.

Τι παρατηρώ λοιπόν τη φετινή σεζόν που κάνουν θραύση τα σίριαλ – και δικαίως αφού έχουν συγκεντρώσει την αφρόκρεμα των ελλήνων ηθοποιών. Οτι οι λεγόμενες «αστικές ιστορίες», αυτές δηλαδή που κάποτε ήταν η χρυσή συνταγή και χαρτογραφούσαν «τις σχέσεις, τα αδιέξοδα, τις προκλήσεις και τους κραδασμούς των ανθρώπων στη σύγχρονη πόλη», σπάνε τα μούτρα τους στα χαμηλά νούμερα τηλεθέασης. Φυσικό δεν είναι; Οταν αυτά τα παρακολουθούμε ως «ζωντανά» σίριαλ της ειδησεογραφίας και η τηλεοπτική αισθητικοποίησή τους μοιάζει όχι μόνο σαν να κοροϊδεύει αλλά και σαν να προσβάλλει την πραγματικότητα. Η Αθήνα, οι γειτονιές και τα μπαράκια δεν είναι πια «φιλικό σκηνικό» και οι αλαφιασμένοι κάτοικοί της δεν προσφέρονται για ήρωες με δραματουργικό βάθος. Ή, απλά, κούρασαν. Οι «νεανικές παρέες» πάσχουν από κατάθλιψη. Και το αστικό τοπίο προκαλεί άμεσους συνειρμούς με τα απανωτά λοκντάουν.

Αντίθετα, γοητεύουν οι «κλειστές κοινωνίες». Ενα μικρό νησί ή ένα χωριό στη Μάνη, την Πελοπόννησο, την Κρήτη μπορεί να χωρέσει τις ιστορίες και τα πάθη του κόσμου όλου (αυτό ήταν κάτι που επαναλάμβανε στα μυθιστορήματά της η Αγκαθα Κρίστι «διευκολύνοντας» έτσι την επαγωγική σκέψη των ντετέκτιβ της).

Πάμε σαν άλλοτε

Τα σημερινά τηλεοπτικά χωριά βέβαια, ουδεμία σχέση έχουν με τον πάλαι ποτέ «Μεθοριακό σταθμό». Οπως ουδεμία σχέση έχουν και με την εποχή στην οποία αναφέρονται οι «σειρές εποχής». Κρατάνε τα αισθητικά της στοιχεία αλλά ο λόγος και οι συμπεριφορές των ηρώων τους είναι σύγχρονες (αυτό το «σωστά;» στο τέλος της πρότασης δεν το λέγανε ούτε τη δεκαετία του 1960, ούτε του 1980). Προσφέρουν όμως μια δυνατότητα απόδρασης από το παρόν. Μιλάνε οι ήρωες αλλά συγχρόνως εμείς τσεκάρουμε το σχήμα της συσκευής του τηλεφώνου, το ντεσέν των φορεμάτων, τα έπιπλα και τις παλιές κουζίνες πριν ακόμη γίνουν «νησίδες». Οπως στις παλιές ελληνικές ταινίες.

Χαζεύοντας τα νούμερα τηλεθέασης διαπιστώνεις ότι, τελικά, ο μέσος τηλεθεατής «κολλάει» με ό,τι αφορά όσο το δυνατόν λιγότερο τη δική του ζωή. Είτε χρονικά, είτε τοπικά. Αρκεί βέβαια να είναι μια ωραία ιστορία.