Γιατί ψηφίζουν οι Αμερικανοί εξτρεμιστές;

Οι αμερικανοί ψηφοφόροι μοιάζουν έτοιμοι να παραδώσουν στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, πιθανώς και της Γερουσίας. Το ίδιο ισχύει και για πολλές πολιτειακές μάχες. Μία τέτοια έκβαση θα μπορούσε να έχει σοβαρές επιπτώσεις για την αμερικανική δημοκρατία, ιδίως αν καταλήξει σε μία ακόμα μεγαλύτερη υποβάθμιση του αμερικανικού εκλογικού συστήματος.

Ομως η πιθανή νίκη των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές είναι ακατανόητη. Το Κόμμα κυριαρχείται πλέον από μία εξτρεμιστική φατρία που ισχυρίζεται (ή έχει ισχυριστεί) ότι ο Ντόναλντ Τραμπ κέρδισε τις προεδρικές εκλογές του 2020, ότι η κλιματική αλλαγή είναι απάτη, η Covid-19 μια συνωμοσία και ο Μπαράκ Ομπάμα δεν γεννήθηκε στις ΗΠΑ. Γιατί λοιπόν να ψηφίσει ένας αμφίρροπος ψηφοφόρος τη σημερινή εκδοχή του;

Η απάντηση, φυσικά, είναι πως οι ψηφοφόροι θεωρούν προτεραιότητά τους τα οικονομικά ζητήματα. Ανησυχούν περισσότερο για τις αυξήσεις των τιμών από ό,τι ενδιαφέρονται για θεωρίες συνωμοσίας γύρω από προηγούμενες ή μελλοντικές εκλογές. Επιπλέον, κάποιοι μοιάζουν να πιστεύουν πως οι ρεπουμπλικανοί πρόεδροι έχουν καλύτερα οικονομικά αποτελέσματα και επικαλούνται τον υψηλό πληθωρισμό και τους φόβους ύφεσης ως απόδειξη ότι οι Δημοκρατικοί κακοδιαχειρίζονται την οικονομία.

Και όμως, παρότι η κυβέρνηση Μπάιντεν έχει κάνει κάποια σοβαρά πολιτικά λάθη, η αμερικανική οικονομία είναι σήμερα ισχυρή. Είναι εντυπωσιακό που τόσοι Αμερικανοί πιστεύουν πως είναι σε φριχτή κατάσταση όταν το ποσοστό της ανεργίας είναι 3,5%. Τελευταία φορά που ήταν χαμηλότερο, τον Μάιο του 1969, οι Beatles ήταν ακόμα μαζί. Αν και η πιθανότητα μιας ύφεσης το 2023 ή το 2024, λόγω των ταχέων αυξήσεων των επιτοκίων από την Κεντρική Τράπεζα, είναι πολύ υψηλότερη από το συνηθισμένο, δεν είναι βέβαιο πως επίκειται ύφεση. Η Ευρώπη, από την άλλη, αντιμετωπίζει μεγαλύτερο κίνδυνο, καθώς οι ευρωπαϊκές οικονομίες είναι πιο ευάλωτες στις τιμές της ενέργειας.

Παρ’ όλα αυτά, οι ψηφοφόροι είναι κατανοητά οργισμένοι για τον πληθωρισμό. Τον Σεπτέμβριο, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή αυξήθηκε κατά 8,2% σε ετήσια βάση. Η τιμή του γάλακτος, για παράδειγμα, έχει αυξηθεί κατά 30% από τον Φεβρουάριο του 2020. Στο μεταξύ, οι πραγματικές εβδομαδιαίες αποδοχές των εργαζόμενων έχουν μειωθεί την τελευταία χρονιά και το ποσοστό του αμερικανικού εισοδήματος που πηγαίνει στην ανώτερη εισοδηματική ομάδα έχει αυξηθεί, όπως κάνει εδώ και 40 χρόνια. Αλλά οι διογκούμενες αμερικανικές ανισότητες δεν είναι νέο φαινόμενο, και έχουν επιδεινωθεί δραματικά επί ρεπουμπλικανών προέδρων, λόγω εν μέρει των φοροελαφρύνσεων για τους πλούσιους επί προεδρίας Ρέιγκαν, Μπους του νεότερου και Τραμπ.

Αν οι ψηφοφόροι ενδιαφέρονταν για τις εντεινόμενες ανισότητες, θα ήταν πιο λογικό να στηρίξουν τους Δημοκρατικούς. Και εντούτοις, παρά την εχθρότητά τους προς τα οικονομικά συμφέροντα των περισσότερων ψηφοφόρων – και την ίδια τη δημοκρατία – οι Ρεπουμπλικανοί παραμένουν φαβορί για τη νίκη. Είναι ανεξήγητο – και ανησυχητικό.

O Τζέφρι Φράνκελ, πρώην μέλος του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων του Μπιλ Κλίντον, είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και ερευνητής στην Εθνική Υπηρεσία Οικονομικής Ερευνας των ΗΠΑ.