Η νομπελίστρια {LF}Ειρήνης προειδοποιεί για «κενό λογοδοσίας»

Η Ολεξάντρα Μάτβιτσουκ θέλει να περάσει ένα μήνυμα. Η ουκρανή δικηγόρος είναι επικεφαλής του Κέντρου για τις Πολιτικές Ελευθερίες, μιας οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα που τιμήθηκε πρόσφατα με Νομπέλ Ειρήνης, από κοινού με τη ρωσική Memorial και τον λευκορώσο κρατούμενο ακτιβιστή Αλές Μπιαλιάτσκι. Και θέλει να χρησιμοποιήσει το βήμα προκειμένου να ζητήσει διεθνή ανάληψη δράσης κατά των ρωσικών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων – τώρα.

Η οργάνωση της οποίας ηγείται έχει καταγράψει υπομονετικά από το 2014 περισσότερα από 21.000 παραδείγματα εγκλημάτων πολέμου από τις ρωσικές δυνάμεις κατοχής, ανάμεσά τους και πολλά που διαπράχθηκαν μετά την εισβολή του Φεβρουαρίου. Μιλώντας ήρεμα και με ελεγχόμενο συναίσθημα, η Μάτβιτσουκ εκφράζει το παράπονό της: «Δεν έχω κανένα νομικό εργαλείο ώστε να σταματήσω τις ρωσικές θηριωδίες»  -κανέναν άμεσο τρόπο ώστε να προσαχθούν οι δράστες στη Δικαιοσύνη.

«Μετά την ευρείας κλίμακας εισβολή», λέει η ουκρανή δικηγόρος, «καταγράψαμε καθημερινά διαφορετικά είδη εγκλημάτων πολέμου, όπως ο εσκεμμένος βομβαρδισμός κτιρίων κατοικιών, εκκλησιών, νοσοκομείων, σχολείων, τον βομβαρδισμό ανθρωπιστικών διαδρόμων. Λάβαμε αιτήματα για βοήθεια από ανθρώπους στα κατεχόμενα εδάφη επειδή απήχθησαν, βασανίστηκαν· καταγράψαμε σεξουαλική βία, εξωδικαστικές δολοφονίες».

Οταν η Ρωσία εγκατέλειψε την προσπάθεια να καταλάβει την ουκρανική πρωτεύουσα, τον Μάρτιο, μέλη του προσωπικού του Κέντρου για τις Πολιτικές Ελευθερίες ταξίδεψαν στην Ιρπίν, στην Μπούτσα καθώς και σε άλλες πόλεις και χωριά βορειοδυτικά του Κιέβου. «Θα σας θυμίσω», λέει η Μάτβιτσουκ, «ότι πτώματα βρέθηκαν να κείτονται στους δρόμους, ή πεταμένα σε ομαδικούς τάφους. Και ποια ήταν η απάντηση του Πούτιν; Προσέφερε μετάλλια στη στρατιωτική μονάδα που έμενε στην Μπούτσα».

Για την ουκρανή δικηγόρο, «αυτή η κόλαση που περνάμε τώρα είναι ένα αποτέλεσμα της απόλυτης ατιμωρησίας της Ρωσίας, που απολάμβαναν επί δεκαετίες, γιατί διέπραξαν φριχτά εγκλήματα στην Τσετσενία, στη Μολδαβία, στο Μάλι, στη Λιβύη και στη Συρία για τα οποία ουδέποτε τιμωρήθηκαν. Πίστευαν ότι μπορούσαν να κάνουν ό,τι ήθελαν επειδή είναι μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ».

Και στη σημερινή σύρραξη όμως, επισημαίνει, υπάρχει κίνδυνος να μείνουν ανεξέταστα και ατιμώρητα εγκλήματα πολέμου, παρόλη τη διεθνή προσοχή. «Βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου το εθνικό σύστημα είναι υπερφορτωμένο με έναν ακραίο όγκο εγκλημάτων και το διεθνές ποινικό δικαστήριο θα περιορίσει την έρευνά του μόνο σε κάποιες επιλεγμένες υποθέσεις. Εχουμε λοιπόν ένα κενό λογοδοσίας».

Η παροχή περισσότερων πόρων στο τοπικό δικαστικό σώμα και στο Διεθνές Δικαστήριο στη Χάγη είναι μόνο μέρος της απάντησης, λέει. Και αυτό φέρνει την ερώτηση του κατά πόσο πιστεύει η Μάτβιτσουκ ότι θα μπορούσε να υπάρξει ρόλος για ένα ειδικό δικαστήριο για τα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία, αντίστοιχο με τις δίκες επιζώντων ηγετών των ναζί στη Νυρεμβέργη στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

«Πρέπει να βρούμε το θάρρος και να εγκαθιδρύσουμε ένα διεθνές δικαστήριο που θα υποχρεώσει τον Πούτιν, τον Λουκασένκο [τον πρόεδρο της Λευκορωσίας] και άλλους εγκληματίες πολέμου να λογοδοτήσουν» λέει η Μάτβιτσουκ. Η δική της εισήγηση, ωστόσο, θα ήταν να ξεκινήσει αυτό το δικαστήριο δουλειά άμεσα, όχι όπως το δικαστήριο της Νυρεμβέργης, «μόνο αφού κατέρρευσε το ναζιστικό καθεστώς». Η Δικαιοσύνη, λέει, «πρέπει να είναι ανεξάρτητη από την εξουσία του Πούτιν. Δεν μπορούμε να περιμένουμε».