Οχι στην καλλιέργεια {LF}φόβου και ηθικού πανικού

Στις σύγχρονες κοινωνίες που υφίστανται ισχυρούς κλυδωνισμούς και αλλάζουν, η προστασία της ανηλικότητας πρέπει να αποτελέσει βασική μας προτεραιότητα. Η πρόσφατη υπόθεση του Κολωνού – με αφορμή και τη συζήτηση που έχει ανοίξει για την ένταξη δραστών σεξουαλικών εγκλημάτων σε ειδικό μητρώο – φέρνει στην επιφάνεια αρκετά ζητήματα που είναι σημαντικό να φωτίσουμε περισσότερο και να αντιμετωπίσουμε στη ρίζα τους. Διερευνώντας εγκλήματα με θύματα παιδιά, διαπιστώνουμε σε αρκετές περιπτώσεις τα σύνθετα προβλήματα στον πυρήνα των οικογενειών και τους ολοκληρωμένους αλλά και έγκαιρους χειρισμούς που απαιτούνται για την πιο αποτελεσματική προστασία όσων μεγαλώνουν σε οικογένειες με σοβαρές δυσλειτουργίες. Συνεπώς, το ενδιαφέρον μας σε ερευνητικό επίπεδο πρέπει να εστιάσει πρωτίστως στην υποστήριξη – σε πολλαπλά μάλιστα επίπεδα – των παιδιών που βρίσκονται σε κίνδυνο και πρέπει να μας προβληματίσουν καταστάσεις που μπορεί να βλέπουμε ως εκπαιδευτικοί, ως γονείς, ως γείτονες, ως συγγενείς, ως φίλοι κ.λπ. να βιώνει ένας ανήλικος/μια ανήλικη και οι οποίες δεν συνάδουν με την ηλικία του.
Ομως, η καλλιέργεια φόβου και «ηθικού πανικού» δεν είναι ο κατάλληλος «σύμμαχός» μας. Αντιθέτως, αναγκαία στοιχεία είναι η σε βάθος προσέγγιση των ζητημάτων που προκύπτουν, η επέκταση της κοινωνικής μέριμνας και πρόνοιας για οικογένειες με σοβαρές δυσλειτουργίες, η άρτια στελέχωση και λειτουργία δομών και φορέων για την ανηλικότητα, η ενημέρωση σε σταθερή και τακτική βάση από τα ΜΜΕ για τόσο σοβαρά ζητήματα με την πολύτιμη επιστημονική συμβολή, η επένδυση στην παιδεία της νέας γενιάς και η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε  κρίσιμα ζητήματα όπως η ενδοοικογενειακή βία.
Καθώς οι δράστες σεξουαλικών εγκλημάτων με θύματα παιδιά προέρχονται σε πολλές περιπτώσεις από το οικείο, οικογενειακό, φιλικό, κοινωνικό περιβάλλον του ανήλικου/της ανήλικης, οδηγούμαστε στη διαπίστωση ότι μπορούν – και είναι σημαντικό – να ληφθούν μέτρα στον τομέα της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης και ότι η αξία της ενημέρωσης, της ευαισθητοποίησης, της δυναμικής συμμετοχής του πολίτη είναι καίριας σημασίας. Είναι αδιανόητο, για παράδειγμα, να αποκαλύπτονται, ακόμα και μετά από αρκετά χρόνια, υποθέσεις εξακολουθητικής κακοποίησης ανηλίκων και κανένας από τον άμεσο ή και ευρύτερο περίγυρό τους να μην έχει αντιληφθεί, να μην έχει ευαισθητοποιηθεί, να μην έχει μιλήσει νωρίτερα για να προστατευθούν παιδιά που βρίσκονται εκτεθειμένα.

Εάν εξετάσουμε διαχρονικά την ιστορία της ποινής, βλέπουμε ότι ούτε οι πιο σκληρές τιμωρητικές προσεγγίσεις έχουν εξαλείψει από τις κοινωνίες το έγκλημα, γιατί – δυστυχώς – έγκλημα και κοινωνία είναι δύο έννοιες συνυφασμένες μεταξύ τους. Επομένως, σαφώς η τιμωρία για αυτά τα ειδεχθή εγκλήματα πρέπει να είναι σκληρή, αλλά παράλληλα η δημόσια συζήτηση είναι σκόπιμο να αναδείξει τη σπουδαιότητα της αφύπνισης, της ευαισθητοποίησης, της ενημέρωσης ευρύτατων τμημάτων πληθυσμού, καθώς και την επιτακτική ανάγκη να αντιμετωπίσουμε οξύτατα κοινωνικά ζητήματα. Οι κοινωνίες μας δεν μπορούν να αλλάξουν εάν δεν αλλάξουμε κι εμείς, εάν δεν ενώσουμε τη φωνή και τις δυνάμεις μας για να πάμε ένα βήμα παρακάτω.

Η Αγγελική Καρδαρά είναι διδάκτωρ του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ, φιλόλογος και τακτική-επιστημονική συνεργάτρια του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος