Το τίμημα της ελευθερίας

Ο Ενές Καντέρ είναι ένας ξεχωριστός άνθρωπος. Από τους λίγους βαθιά πεπεισμένους ότι η ελευθερία λόγου και έκφρασης δεν είναι σχήμα λόγου, αλλά μια ουσιαστική έννοια με πρακτική εφαρμογή στην καθημερινότητά του. Μπορείς να συμφωνείς ή να διαφωνείς μαζί του. Μπορείς να τον θεωρείς ήρωα ή απλώς έναν ονειροπόλο Δον Κιχώτη που κυνηγά ανεμόμυλους. Δεν μπορείς, όμως, να μην του αναγνωρίσεις ότι είναι ικανός να πληρώσει το πιο βαρύ τίμημα, να θυσιάσει τα πάντα, μόνο και μόνο για να έχει τη δυνατότητα να λέει ελεύθερα αυτό που πιστεύει. Διότι το έχει κάνει.

Γεννήθηκε στη Ζυρίχη. Εκεί όπου ο πατέρας του Μεχμέτ έκανε το διδακτορικό του στην ιστολογία και τη γενετική. Μόλις το ολοκλήρωσε, επέστρεψε όλη η οικογένεια στην Τουρκία και εγκαταστάθηκε στην Αγκυρα. Οικονομικό πρόβλημα δεν υπήρχε, ο μισθός του καθηγητή πανεπιστημίου έφτανε και περίσσευε για μια άνετη ζωή.

Καθώς ψήλωσε απότομα, ο Ενές ανακάλυψε νωρίς το μπάσκετ. Ως έφηβος μετακόμισε στην Κωνσταντινούπολη για να ασχοληθεί πιο συστηματικά με αυτό και εντάχθηκε στο δυναμικό της Φενερμπαχτσέ. Και το 2009, στα 17 του, αποφάσισε να διασχίσει τον Ατλαντικό για να πάει στις ΗΠΑ και να συνδυάσει το μπάσκετ με τις σπουδές σε ένα αμερικανικό πανεπιστήμιο. Τη ζωή του, ωστόσο, καθόρισε μια απόφαση που είχαν λάβει για λογαριασμό του οι γονείς του νωρίτερα.

Οταν είχε έρθει η ώρα να πάει σχολείο, ο πατέρας του τον έγραψε σε χιζμέτ. Σε ένα από τα σχολεία, δηλαδή, που είχε ιδρύσει και λειτουργούσε σε όλη την Τουρκία η ισλαμική αδελφότητα του Φετουλάχ Γκιουλέν. Φοίτησε εκεί στο δημοτικό και στο γυμνάσιο και ο χαρακτήρας του σφυρηλατήθηκε από τις διδαχές του μουσουλμάνου κήρυκα και άσπονδου εχθρού του τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ετσι, όταν πήγε στην Αμερική για να παίξει μπάσκετ και να σπουδάσει, επιδίωξε να τον γνωρίσει. Εθελοντές του κινήματος τους έφεραν σε επαφή και έκτοτε ανέπτυξε μαζί του στενή προσωπική σχέση. «Ο Γκιουλέν μιλά για ένα Ισλάμ που κηρύττει τη δικαιοσύνη, τον σεβασμό και την αγάπη για αυτούς που δεν είναι σαν κι εμάς. Το βρίσκω πολύ ελκυστικό» εξήγησε τότε.

Και βλέποντας ότι στην Τουρκία το καθεστώς Ερντογάν ενεργούσε με τρόπους που πολύ απείχαν από αυτό το Ισλάμ, αποφάσισε να βγει μπροστά. Ηταν πια ένας πολύ καλός επαγγελματίας καλαθοσφαιριστής του ΝΒΑ και ως εκ τούτου ιδιαίτερα αναγνωρίσιμος, γεγονός που έκανε τη φωνή του να ακούγεται πολύ δυνατά. Οπως λέει, «το μπάσκετ και το ΝΒΑ μου δίνουν την πλατφόρμα μέσα από την οποία μπορώ να μοιράζομαι ελεύθερα τη γνώμη μου με πολύ κόσμο».

Η δημόσια κριτική του απέναντι στο καθεστώς Ερντογάν έγινε πολύ πιο οξεία μετά το 2016 και το αποτυχημένο πραξικόπημα κατά του τούρκου προέδρου. Από τις ΗΠΑ όπου ζούσε μόνιμα άρχισε να αποκαλεί τον Ερντογάν «Χίτλερ της εποχής μας» και να καταφέρεται εναντίον του σε κάθε ευκαιρία με λόγια σκληρά. Οχι χωρίς κόστος.

Πίσω στην Τουρκία ο πατέρας του έγινε στόχος των διωκτικών Αρχών, που τον κατηγόρησαν μέχρι και για συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση, ενώ απαγορεύτηκε κάθε επαφή της οικογένειας Καντέρ με τον γιο τους στην Αμερική. Το 2017 ανακλήθηκε το τουρκικό διαβατήριο του Ενές, ο οποίος άρχισε να αντιμετωπίζει πρόβλημα με τις διεθνείς μετακινήσεις του και υπό τον φόβο ότι έχει μπει στο στόχαστρο των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών. O ίδιος αισθανόταν άπατρις, μέχρι που πέρυσι απέκτησε την αμερικανική ιθαγένεια. Και πρόσθεσε στο όνομά του ένα δεύτερο επώνυμο: Freedom. Ελευθερία.

Τίποτα από αυτά δεν μπόρεσε να του κλείσει το στόμα. Τουναντίον. Συνεχίζει να επιτίθεται με κάθε ευκαιρία στο καθεστώς Ερντογάν και με το πέρασμα του χρόνου έγινε ένθερμος υποστηρικτής της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παντού στον κόσμο αναλαμβάνοντας ακτιβιστική δράση. Από πέρυσι έχει στοχοποιήσει και την Κίνα, κατηγορώντας τη για συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Θιβέτ και σε βάρος της μουσουλμανικής μειονότητας των Ουιγούρων. Και ανέλαβε πρόθυμα ξανά να πληρώσει το τίμημα.

Πέρυσι τέτοιον καιρό, ως παίκτης των Μπόστον Σέλτικς, εμφανίστηκε σε έναν αγώνα φορώντας παπούτσια που έγραφαν «Ελευθερώστε το Θιβέτ». Στην Κίνα ξέσπασε σάλος και οι Αρχές της χώρας απείλησαν με μποϊκοτάζ τις τηλεοπτικές μεταδόσεις των αγώνων των Σέλτικς και άλλα προϊόντα τους. Ο κομισάριος του ΝΒΑ δήλωσε πως δεν μπορεί να εμποδίσει τον Καντέρ να λέει τη γνώμη του. Αλλά στη συνέχεια της σεζόν ο Ενές έχασε σταδιακά τον χρόνο συμμετοχής του στους Σέλτικς, οι οποίοι τον Φεβρουάριο τον έδωσαν με ανταλλαγή στους Χιούστον Ρόκετς κι αυτοί λίγες μέρες μετά τον αποδέσμευσαν. Από τότε δεν έχει βρει ομάδα. Ολο το καλοκαίρι δεν είχε ούτε μία πρόταση για νέο συμβόλαιο. Τυχαίο;

Ο ίδιος πιστεύει πως όχι. Είναι βέβαιος πως έχει τεθεί στο περιθώριο κατόπιν απαίτησης της Κίνας, την οποία έκανε δεκτή το ΝΒΑ για να μη χάσει το προνομιακό μερίδιο που έχει στην αχανή κινεζική αγορά. Ομως ούτε κι αυτό είναι ικανό να του κρατήσει το στόμα κλειστό: «Εχω χάσει 45-50 εκατ. δολάρια από συμβόλαια που θα μπορούσα να έχω υπογράψει. Εχω να δω την οικογένειά μου εδώ και εννέα χρόνια. Αλλά δεν θα μείνω σιωπηλός. Οχι όσο εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι που υποφέρουν από τυραννικά καθεστώτα, που χάνουν τις ζωές και τα σπίτια τους εξαιτίας τους» λέει. Και συνεχίζει τον μοναχικό αγώνα του σαν ένας σύγχρονος Δον Κιχώτης. Ή μήπως ήρωας;