Ευρωπαϊκή οικονομία, {LF}ενέργεια και πράσινη μετάβαση

Το πρώτο εξάμηνο του 2012 η ευρωπαϊκή οικονομία κατέγραψε ρυθμό ανάπτυξης υψηλότερο του αναμενομένου. Ομως, για το 2023 οι προβλέψεις αναθεωρούνται προς το δυσμενέστερο, για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό. Παράλληλα, όλοι οι διεθνείς οργανισμοί αναγνωρίζουν σημαντική αβεβαιότητα, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο νέων δυσμενών αναθεωρήσεων. Σε αυτό το περιβάλλον αυξανόμενων εξωτερικών προκλήσεων, η ελληνική οικονομία ξεχωρίζει για τη θετική της δυναμική, με προβλεπόμενους ρυθμούς ανάπτυξης σημαντικά υψηλότερους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο για το 2022 και 2023.

Με δεδομένη τη δυναμική του πληθωρισμού και το αποτύπωμα της πανδημίας στα δημόσια οικονομικά, το ευρωπαϊκό μείγμα νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής αναπόφευκτα κινείται προς την κατεύθυνση της σύσφιγξης. Βραχυπρόθεσμα αυτό θα επιδράσει ανασταλτικά στην οικονομική δραστηριότητα της ευρωζώνης. Από την άλλη, υπάρχουν παράγοντες που μπορούν να μετριάσουν την επίδραση αυτή. Αυτοί περιλαμβάνουν το υψηλό ποσοστό απασχόλησης, την εφαρμογή των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης, τη διατήρηση θετικού (αν και μειούμενου) αποθέματος ιδιωτικών καταθέσεων από την περίοδο της πανδημίας, και την ύπαρξη ενός πολύ πιο υγιούς ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος σε σύγκριση με την περίοδο κρίσης ευρωπαϊκού δημοσίου χρέους. Η χώρα μας έχει και επιπρόσθετα πλεονεκτήματα, συγκεκριμένα την εφαρμογή σημαντικών φιλοαναπτυξιακών μεταρρυθμίσεων, τον υψηλό βαθμό πολιτικής σταθερότητας, και την αυξημένη αξιοπιστία της οικονομικής της πολιτικής. Η πρόοδος αυτή είναι δομική, άρα μόνιμη, και αποτυπώνεται στη μεγάλη βελτίωση σε δείκτες προσφοράς όπως οι εξαγωγές και οι άμεσες ξένες επενδύσεις.

Προκειμένου η ευρωπαϊκή οικονομία να ξεπεράσει επιτυχώς αυτή τη δεύτερη μεγάλη εξωγενή κρίση απαιτείται αυξημένος συντονισμός πολιτικής σε επίπεδο ένωσης, ανάλογος με εκείνον της περιόδου της πανδημίας, που θα αποβλέπει σε:

Διατήρηση προσδοκιών για χαμηλό πληθωρισμό μεσοπρόθεσμα. Αυτό προϋποθέτει αποτροπή ενός πληθωριστικού σπιράλ τιμών και ονομαστικών μισθών, και επαρκώς συντονισμένα εθνικά μέτρα αντιμετώπισης των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης στις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Διατήρηση ομαλών χρηματοοικονομικών συνθηκών, κυρίως στις αγορές κρατικών ομολόγων.

Μείωση του επιπέδου τιμών ενέργειας και της διακύμανσής τους, κυρίως του φυσικού αερίου. Κανένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης δεν μπορεί να πετύχει αυτόν τον στόχο μόνο του. Απαιτούνται μέτρα σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Προς την κατεύθυνση αυτή, η ελληνική κυβέρνηση έχει καταθέσει εποικοδομητικές προτάσεις για εισαγωγή ενός κατάλληλα βαθμονομημένου ανώτατου ορίου τιμής στη χονδρική αγορά φυσικού αερίου, αποσύνδεση της τιμής ηλεκτρικής ενέργειας από την τιμή φυσικού αερίου, εισαγωγή ενός δείκτη εναλλακτικού προς τον δείκτη TTF που θα ανταποκρίνεται καλύτερα στις συνθήκες προσφοράς φυσικού αερίου στην Ευρώπη, και κοινές προμήθειες φυσικού αερίου.

Τέλος, σε μια πιο μεσοπρόθεσμη προοπτική, όσο η Ευρώπη παραμένει καθαρός εισαγωγέας ενέργειας μια νέα μελλοντική κρίση ενέργειας δεν μπορεί να αποκλειστεί. Προκειμένου να μειωθεί ο κίνδυνος αυτός, απαιτείται αύξηση παραγωγής ενέργειας μέσω ανανεώσιμων πηγών, αύξηση αποτελεσματικότητας στη χρήση ενέργειας, και μείωση ζήτησης ενέργειας μέσω διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων προς εισαγωγή ενός λιγότερο ενεργοβόρου οικονομικού μοντέλου. Η πράσινη μετάβαση αποδεικνύεται απαραίτητη όχι μόνο για κλιματικά βιώσιμη ανάπτυξη, αλλά και για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Στη νέα γεωπολιτική περίοδο, και εφόσον η χώρα μας διατηρήσει τα πλεονεκτήματα της πολιτικής σταθερότητας και των μεταρρυθμίσεων των τελευταίων τριών ετών, η γεωγραφία της και τα συγκριτικά πλεονεκτήματά της μπορεί να την καταστήσουν πρωταγωνιστή της ευρωπαϊκής ενεργειακής και γεωπολιτικής ασφάλειας.

Ο Μιχάλης Γ. Αργυρού είναι πρόεδρος Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, καθηγητής Οικονομικών Πανεπιστημίου Πειραιώς