Τα αόρατα θύματα της σεξουαλικής εκμετάλλευσης

Σε μια περίοδο που η κοινή γνώμη συγκλονίζεται από την υπόθεση μαστροπείας στον Κολωνό με θύμα μια δωδεκάχρονη, μας παρέχεται η ευκαιρία να συνειδητοποιήσουμε ότι η σεξουαλική εκμετάλλευση αποτελεί μια βάναυση καθημερινότητα για μεγάλο αριθμό ανθρώπων. Κυρίως γυναίκες και παιδιά, συχνά μετανάστριες από χώρες στις οποίες ζούσαν σε συνθήκες μεγάλης φτώχειας και εξαθλίωσης, και ήρθαν στην Ελλάδα με την προσδοκία ενός καλύτερου μέλλοντος. Απόλυτα ευάλωτες, εκτεθειμένες σε οργανωμένα δίκτυα πορνείας. Πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης από Ελληνες, αλλοδαπούς ή ομοεθνείς τους, με σκοπό την εκπόρνευσή τους μέσα από τον εξαναγκασμό, την απειλή, την παραπλάνηση και τον εκφοβισμό.

Τη δεκαετία του 2000, μια μετανάστρια από τη Νιγηρία έφτασε στην Ελλάδα, παρακινούμενη από συμπατριώτες της που της είχαν υποσχεθεί εργασία, αλλά τελικά την εξέδιδαν προκειμένου να τους αποπληρώσει το ποσό 40.000 ευρώ που είχε συμφωνηθεί ότι θα ήταν η αμοιβή τους. Αφού βρήκε το θάρρος να καταγγείλει τους εκμεταλλευτές της, και με την υποστήριξη μιας μη κυβερνητικής οργάνωσης, η μετανάστρια τελικά αναγνωρίστηκε από τις ελληνικές αρχές ως θύμα εμπορίας ανθρώπων. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) καταδίκασε πάντως την Ελλάδα εξαιτίας καθυστερήσεων των δημόσιων αρχών και ελλείψεων στη διερεύνηση της υπόθεσης (υπόθεση L.E. κατά Ελλάδας, 2016). Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αρχές δεν προστάτευσαν εγκαίρως το θύμα ούτε άσκησαν δίωξη εις βάρος των εκμεταλλευτών της τους οποίους δεν κατάφεραν καν να εντοπίσουν. Λίγα χρόνια νωρίτερα, νεαρή μετανάστρια από τη Ρωσία είχε σκοτωθεί πέφτοντας από παράθυρο ιδιωτικής κατοικίας στην Κύπρο υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες. Μολονότι η νεαρή κοπέλα είχε προσπαθήσει να διαφύγει όταν αντιλήφθηκε την πραγματική φύση της «καλλιτεχνικής» εργασίας που της είχαν υποσχεθεί, οι αστυνομικές αρχές την παρέδωσαν στους εργοδότες της. Το ΕΔΑΔ καταδίκασε την Κύπρο για σοβαρές παραλείψεις των αρχών να προστατέψουν τη νεαρή μετανάστρια, παρά τις σαφείς ενδείξεις ότι ήταν θύμα σεξουαλικής εκμετάλλευσης, καθώς και για την πλημμελή διερεύνηση των συνθηκών του θανάτου της (Rantsev κατά Κύπρου και Ρωσίας, 2010).

Οι τραγικές αυτές ιστορίες είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τo 2017-18 καταγράφηκαν περίπου 8.500 θύματα εμπορίας ανθρώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση στην Ευρωπαϊκή Ενωση – στη συντριπτική τους πλειονότητα γυναίκες και ένα 15-20% παιδιά. Στην Ελλάδα, τα καταγεγραμμένα θύματα εμπορίας ανθρώπων είναι μόλις μερικές δεκάδες κάθε χρόνο. Εκτιμάται ότι το 30% των θυμάτων σεξουαλικού trafficking στη χώρα μας είναι μικρά παιδιά ή έφηβοι.

Παγκοσμίως, σύμφωνα με τη UNICEF, δύο εκατομμύρια παιδιά ετησίως εξαναγκάζονται σε πορνεία. Τα εκδίδουν σε οίκους ανοχής, στον δρόμο, σε κλαμπ, σε σαλόνια μασάζ και σε ξενοδοχεία, σε μέσα πορνογραφίας κ.λπ. Πολλά ασυνόδευτα ανήλικα που έρχονται στην Ελλάδα ως μετανάστες/τριες πέφτουν στα δίχτυα κυκλωμάτων πορνείας με τους «κηδεμόνες» τους να είναι ενίοτε προαγωγοί.

Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα επαρκές νομοθετικό πλαίσιο, εναρμονισμένο με τις διεθνείς συνθήκες (Πρωτόκολλο του Παλέρμο, Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) και τη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Παρ’ όλ’ αυτά, ο αριθμός των αναγνωρισμένων θυμάτων εμπορίας ανθρώπων σε ετήσια βάση ωχριά σε σύγκριση με άλλες χώρες με αντίστοιχο πληθυσμό, όπως η Ολλανδία. Το θέμα του εντοπισμού και της αναγνώρισης των θυμάτων είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της σεξουαλικής σωματεμπορίας. Απαιτεί εξειδικευμένο προσωπικό, συνεχή ενεργοποίηση και έγκαιρη ανταπόκριση των αστυνομικών και διοικητικών αρχών, αλλά και της κοινωνίας των πολιτών.

Η Ντία Αναγνώστου είναι καθηγήτρια στο Πάντειο Πανεπιστήμιο