Διαβάζοντας τους 6 του Μπούκερ

Elizabeth Strout

«Oh! William»

Αναμένεται από εκδ. Αγρα,
μτφ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου

Εκείνο το «Oh» στον τίτλο. Γιατί ένα μυθιστόρημα να συμπυκνώνεται σε ένα επιφώνημα (το οποίο μάλιστα επαναλαμβάνεται αρκετά συχνά μέσα στο βιβλίο: από την εντύπωση της Λούσι Μπάρτον όταν βλέπει τα ρούχα του πρώην συζύγου της Γουίλιαμ έως μια στιγμή σύγχυσης); Ισως επειδή το μυθιστόρημα δεν χρειάζεται καν μια στοιχειώδη «πλοκή», αλλά τα σπαράγματα και τις αναμνήσεις ηρωίδων και ηρώων. «Επειδή είμαι συγγραφέας, πρέπει να τα αφηγηθώ όλα σαν να ήταν μυθιστόρημα, αλλά είναι αληθινά – τόσο αληθινά όσο μπορώ να τα παρουσιάσω» γράφει η Λούσι, φτασμένη όντως μυθιστοριογράφος, όπως γνωρίζουμε από τα προηγούμενα βιβλία της Στράουτ. Κινητήρια δύναμή της εδώ είναι οι νυχτερινοί τρόμοι του Γουίλιαμ, τον οποίο συντροφεύει μέχρι την Πολιτεία Μέιν, όπου – χονδρικά – αναζητεί τις ρίζες του. Η Λούσι αναλύει και αυτοαναλύεται μπαίνοντας στη θέση πολλών συζύγων: «Υπήρχαν στιγμές στον γάμο μας που τον μισούσα. Αισθανόμουν ότι με αυτή την ευχάριστη απόστασή του, τις ήπιες εκφράσεις, δεν ήταν “διαθέσιμος”». Κι όμως, ο Γουίλιαμ είναι το μόνο πρόσωπο δίπλα στο οποίο αισθάνεται ασφάλεια. Το αντίδοτο στη μόνη πραγματική από τις πολλές και αντιφατικές ιδιότητές της: «αόρατη». Τη στιγμή που καταλήγει σε μια εικόνα για τους δυο τους η Στράουτ αποκαλύπτει και το απόθεμα του απ’ όπου αντλεί υλικά – πέραν του Χέμινγουεϊ – για την κατά τα φαινόμενα γραμμική, στην πραγματικότητα υπαινικτική αφήγηση: «Μας έβλεπα σαν τον Χάνσελ και την Γκρέτελ, δύο μικρά παιδιά χαμένα στο δάσος να ψάχνουν τα ψίχουλα που θα μας οδηγούσαν πίσω στο σπίτι».  Το υπενθυμίζει και προς το τέλος. Η ιστορία της είναι η ιστορία του καθενός. «Είμαστε όλοι μυθολογίες, μυστηριώδεις. Είμαστε όλοι ένα μυστήριο».

Alan Garner

«Treacle Walker»

Εκδ. 4th Estate

Αν σήμερα ακουστεί το όνομα του 88χρονου Αλαν Γκάρνερ (την ημέρα των γενεθλίων του: 17 Οκτωβρίου 1934), αυτό θα σημαίνει ότι το φετινό Μπούκερ κερδίζει ο μεγαλύτερος σε ηλικία συγγραφέας στην ιστορία του θεσμού. Και μάλιστα με μια ιστορία περίπου 140 σελίδων μικρού σχήματος, η οποία θα αποτελέσει στοίχημα για την ενδεχόμενη ελληνική μετάφραση, με τους ιδιωματισμούς του Τσεσάιρ και τη μείξη φολκλόρ μυθολογίας και πραγματικότητας. Ο νεαρός Joseph Coppocκ, που κατά τ’ άλλα βυθίζεται καθημερινά στα κόμικς του, συναντάει μια ημέρα τον περιπλανώμενο Treacle Walker (όνομα και πράγμα) και ανταλλάσσει τις φθαρμένες πιτζάμες του με ένα άδειο δοχείο και μια πέτρα λείανσης. Σε έναν κόσμο ονειρικό, όπου όλα είναι κύκλος, ο Τζόζεφ θα συναντήσει επίσης τον Thin Amren – ας πούμε έναν άνθρωπο από την Εποχή του Σιδήρου, που κατοικεί στους βάλτους. Το μυθικό στοιχείο είναι πανταχού παρόν στο βιβλίο του Γκάρνερ (ο Τζόζεφ μπορεί να συλλάβει την κίνηση του χρόνου από το ένα μάτι του), αλλά όλα βασίζονται σε έναν παλιό κανόνα της αφήγησης: άγνωστος συναντάει άγνωστο και πλάθουν ιστορίες προς τέρψη αγνώστων. Οπως ένας συγγραφέας που «συναντάει» τους αναγνώστες του. Την τελευταία εβδομάδα τα γραφεία στοιχημάτων είχαν ανεβάσει στην κορυφή αυτό ακριβώς το μυθιστόρημα.

Claire Keegan

«Μικρά πράγματα σαν κι αυτά»

Αναμένεται από εκδ. Μεταίχμιο, μετάφραση Μαρτίνα Ασκητοπούλου

Η εναλλαγή των εποχών στην ιρλανδική ύπαιθρο αντανακλά την εναλλαγή των διαθέσεων και των προσδοκιών στον μικρόκοσμο του καρβουνεμπόρου Μπιλ Φέρλονγκ, της γυναίκας του Αϊλίν, των πέντε κοριτσιών τους και των γειτόνων τους. Βρισκόμαστε στην Ιρλανδία του 1985, περίοδο μετανάστευσης προς τις ΗΠΑ, με τα τοπικά καταστήματα να βάζουν λουκέτο και τους «μικρομεσαίους» να πασχίζουν να κρατηθούν από την εργασία τους αλλά και από πολλά «μικρά πράγματα σαν κι αυτά» που έβλεπαν στην παιδική ηλικία τους. «Εκείνος ήταν που του είχε γυαλίσει τα παπούτσια και του είχε δέσει τα κορδόνια, που του είχε αγοράσει το πρώτο του ξυράφι και του είχε μάθει πώς να ξυρίζεται. Γιατί, άραγε, τα πράγματα που είναι τόσο κοντά μας καμιά φορά είναι ακριβώς αυτά που είναι πιο δύσκολο να δούμε;» αναρωτιέται στον εσωτερικό μονόλογό του ο Φέρλονγκ και η ερώτηση αυτή φαίνεται να διαπερνά τη ρευστή ψυχολογία περισσότερων ηρώων μέσα στο περίπου 100 σελίδων μυθιστόρημα της Keegan, η οποία στήνει μια «αντι-χριστουγεννιάτικη» αφήγηση την περίοδο των Χριστουγέννων. Η απρόσμενη συνάντηση του Φέρλονγκ με ένα κορίτσι στο πλυσταριό της Μαγδαληνής του ανοίγει τα μάτια για τη δική του θέση μέσα στην κοινωνία, ακόμη και όταν η τελευταία δεν περιμένει τίποτε από αυτόν. Η καταναγκαστική εργασία στην οποία υπέβαλαν οι μοναχές της Καθολικής Εκκλησίας δεκάδες κορίτσια στα λεγόμενα πλυσταριά γεννά ενοχές που αντιστοιχούν στο μεγάλο ζητούμενο της ηθικής: την ατομική ευθύνη. Διά στόματος Φέρλονγκ: «Είναι δυνατόν να πορευόμαστε για χρόνια, δεκαετίες, μια ολόκληρη ζωή, χωρίς να είμαστε έστω για μια φορά λίγο γενναίοι, αρκετά όμως ώστε να πατήσουμε πόδι, και παρ’ όλα αυτά να αποκαλούμαστε χριστιανοί και να κοιτάζουμε χωρίς ντροπή τον εαυτό μας στον καθρέφτη;». To βιβλίο έχει κερδίσει το βραβείο Orwell για πολιτικό μυθιστόρημα.

NoViolet Bulawayo

«Glory»

Εκδ. Chatto/ Viking

Η «Φάρμα των ζώων στη Ζιμπάμπουε» θα ήταν ένας ταιριαστός τίτλος για τις πρώτες εντυπώσεις που δημιουργεί αυτή η αλληγορία της 41χρονης συγγραφέως από την αφρικανική χώρα, η οποία από τα 18 της ζει στο Μίσιγκαν. Αλλά και πάλι δεν θα μπορούσε να συμπυκνώσει την εικονοποιία της Μπουλάουαγιο και το πάθος της να περιγράψει την πατρίδα της μετά το πραξικόπημα στη Ζιμπάμπουε το 2017. Εικόνες άλλωστε από την καθαίρεση του Μουγκάμπε περνούν αυτούσιες στο μυθιστόρημα (όπως η απαίτηση της Πρώτης Κυρίας να αποκτήσει πάση θυσία ένα πανεπιστημιακό πτυχίο χωρίς σπουδές). Οπως και εικόνες από την πολιτική επικαιρότητα, για να περιγράψει τον «θίασο» των ζώων που εξορίζουν το Γέρικο Αλογο (Old Horse) και να φέρουν στην εξουσία τον πρώην αντιπρόεδρο. Ο τελευταίος τούς υπόσχεται ότι θα κάνει την Jidada – η χώρα όπου εκτυλίσσεται το δράμα – «μεγάλη ξανά». Σύνθημα αλιευμένο από την τοξική ιδεολογία του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος σε μία cameo περιγραφή περνάει ως «Ο μπαμπουίνος που τουιτάρει». Κι έτσι, με ένα πραξικόπημα, η εξουσία αλλάζει ύστερα από 40 χρόνια συνεχούς διακυβέρνησης, ενώ έχει προηγηθεί ο Πόλεμος για την Ανεξαρτησία από τους αποικιοκράτες. Αλλάζει για να μείνει ίδια η αφόρητη καθημερινότητα των υπηκόων – ζώων. «Οι κάτοικοι της Jidada βρέθηκαν ξαφνικά στο ίδιο σημείο που βρίσκονταν δέκα χρόνια πριν, όταν στέκονταν στις μεγάλες ουρές τα χρόνια του υψηλού πληθωρισμού, υπό την ηγεσία του Γέρικου Αλόγου. Ολα αυτά, μετά την πτώση του και την εποχή της Νέας Αναδιανομής, θα ήταν πράγματα ξεπερασμένα. Μόνο που τώρα ανακάλυπταν ότι έμπαιναν στις ίδιες ουρές όπως και τότε. Σαν να είχε ανοίξει ο τάφος του παρελθόντος αφήνοντας να βγει απ’ τα σπλάχνα του το βρωμερό, σαπισμένο πτώμα του». Την ίδια στιγμή, η Μπουλάουαγιο μέσα από την ιστορία της Destiny, που επιστρέφει στην οικογένειά της ύστερα από μια δεκαετία, αποτίει φόρο τιμής στην κουλτούρα της προφορικότητας και τη γλώσσα που έκανε και την ίδια συγγραφέα. Λεπτομέρεια: το χωριό της Destiny, όπου αναζητά χαμένα ίχνη των προγόνων της, ονομάζεται Μπουλάουαγιο.

Percival Everett

«The Trees»

Εκδ. Influx

Στην επιφάνεια είναι μια αφήγηση με αστυνομικό μυστήριο για φόνους λευκών στην πόλη Money του Μισισίπι το 2018. Στη σκηνή κάθε φόνου βρίσκεται και ένα σώμα μαύρου αγοριού, το οποίο ύστερα από λίγο εξαφανίζεται. Ο «βετεράνος» Πέρσιβαλ Εβερετ προσφεύγει στην επικράτεια του φανταστικού, του υπερ-λογικού και της ειρωνείας για να αφηγηθεί την πιο τρομακτική ιστορία των διχασμένων Πολιτειών: τη ρατσιστική βία. Ο βραδυφλεγής μηχανισμός μάλιστα πυροδοτείται όταν η γιαγιά της οικογένειας Bryant, Granny C, ομολογεί πως δεν έπρεπε να ψευδομαρτυρήσει για εκείνο τον «μικρό νέγρο» (ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ευρέως λέξεις και όρους από τις δεκαετίες 1950 και 1960). Εδώ τα είδη αναμειγνύονται: το ρεαλιστικό διεισδύει στο φανταστικό. Το «αγόρι» στο οποίο αναφέρεται είναι ο 14χρονος Εμετ Τιλ, ο οποίος τον Αύγουστο του 1955 λιντσάρεται από τον Τζον Μίλαμ και τον Ρόι Μπράιαντ. Σύμφωνα με τη μαρτυρία της γυναίκας του τελευταίου, Κάρολιν, ο Τιλ της είχε απευθυνθεί με σεξουαλικά υπονοούμενα στο ψιλικατζίδικο της πόλης Money. Αυτή η μείξη ιστορικών στοιχείων και επικαιρικού σχολιασμού – από τον τρόπο που τα ΜΜΕ παρουσιάζουν την είδηση έως ένα «τραμπικό» διάγγελμα στις τελευταίες σελίδες – είναι η μέθοδος του Εβερετ για να διανύσει 100 χρόνια ιστορίας. Σε αυτό το ηθικό σύμπαν η αισιοδοξία είναι απαγορευτική όσο οι φόνοι πολλαπλασιάζονται και όσο η Mama Z, μια γυναίκα 105 ετών παρουσιάζει στους δύο μαύρους ντετέκτιβ Τζιμ Ντέιβις και Εντ Μόργκαν τα αρχεία που διατηρεί με όλα τα λιντσαρίσματα μαύρων από το 1913, χρονιά της γέννησής της και θανάτου του πατέρα της, Τζούλιους Λιντς. «Το σώμα του ζητήθηκε από τον αδερφό του… Δεν πήραν συνέντευξη από κανένα. Δεν εντοπίστηκε κανένας ύποπτος. Δεν συνελήφθη κανείς. Δεν ενδιαφέρθηκε κανείς». Εκείνος που ενδιαφέρεται να γράψει τα ονόματα των νεκρών – «και να τα ελευθερώσει όταν τελικά τα σβήσει» – είναι ο Ντέιμον που προσκαλείται στο Money από την παλιά συμφοιτήτριά του Γκέρτρουντ. Η ελευθέρωση των ονομάτων, που καταγράφονται σε αρκετές σελίδες του βιβλίου, είναι και ο φόρος τιμής του Εβερετ όταν καμία άλλη ηθική λύση δεν μπορεί να προταθεί.

Shehan Karunatilaka

«Chats with the dead»

Εκδ. Penguin

Μαζί με τα «Δέντρα» του Εβερετ είναι τα δύο μυθιστορήματα όπου «πρωταγωνιστούν» τα φαντάσματα της βίας. Σε μια χώρα βυθισμένη στην εμφύλια καταστροφή, όπως η Σρι Λάνκα το 1989, τα φαντάσματα είναι μάλιστα περισσότερα από τους επιζήσαντες. Περιφέρονται με τον άνεμο, εισχωρούν στον κόσμο των ζωντανών, αναζητούν εκδίκηση, ταξιδεύουν εκεί όπου τους καλούν με το όνομά τους. Ενα από αυτά είναι του 34χρονου ομοφυλόφιλου φωτογράφου Μαΐντα «Μααλί» Αλμέιντα, ο οποίος μέσα σε «εφτά φεγγάρια» πρέπει να ανακαλύψει τους δολοφόνους του. Διαφορετικά θα παραμείνει για πάντα στην περιοχή του «Ανάμεσα» χωρίς να μπορεί να φτάσει στο «Φως». Αντλώντας υλικά από τη ρημαγμένη ιστορία της πατρίδας του, αλλά και από τη μυθολογία της ο 47χρονος Καρουνατιλάκα στήνει μια αλληγορία για τη ζωή που μοιάζει με θάνατο και τον θάνατο που φέρνει η απώλεια της μνήμης (μιας ολόκληρης χώρας). «Εκείνο που περισσότερο απ’ όλα σε κάνει Σριλανκέζο δεν είναι το επίθετο του πατέρα σου ή το ιερό χώμα, όπου προσκυνάς. Ούτε το χαμόγελο που “ζωγραφίζεις” στο πρόσωπό σου για να κρύψεις τους φόβους σου. Είναι ότι γνωρίζεις άλλους Σριλανκέζους και τους συγγενείς τους… Κινείσαι μέσα σε εφαπτόμενους κύκλους και πολλούς που έμειναν κλειστοί. Είσαι “καταραμένος” με το δώρο να μην ξεχνάς ποτέ ένα όνομα, ένα πρόσωπο ή μια σειρά από ντοκουμέντα». Φωτογράφος ο ίδιος, αυτόπτης μάρτυς σκηνών που άφησαν πληγές πάνω στο σώμα της πατρίδας του, θα βρει ως το τέλος την απάντηση αν, παρ’ όλα αυτά, καταφάσκει κανείς στη ζωή άνευ όρων. «Είναι κάτι… Χωρίς αμφιβολία, αυτό είναι το πιο ευγενικό πράγμα που μπορείς να πεις για τη ζωή. Δεν είναι και τίποτα».