Στο Παγκράτι του 1960

Oταν ήλθα στην Αθήνα τον Σεπτέμβρη του 1962 κόντευα εννιά χρονών. Από τ’ Απεράθου της Νάξου πήρα με ευλάβεια στις αποσκευές μου όλα εκείνα που θα μου φαίνονταν χρήσιμα αργότερα: τις παιδικές μου αναμνήσεις, τις εικόνες του χωριού μου, τις μυρωδιές και τα χρώματα της φύσης, τον επίμονο βοριά που σάρωνε όλο το νησί, το ανυπόκριτο μπλε του πεντακάθαρου ουρανού, πράγματα που βέβαια είχαν καθιζάνει πλέον μέσα μου και έγιναν το τονωτικό που χρειαζόμουν να με κρατήσει στην περιπέτεια της εσωτερικής μετανάστευσης. Για καλή μου τύχη τους πρώτους μήνες μείναμε στην πλατεία Καπνικαρέας, σε μια θεία μου, σε μια αυλή-κοινόβιο που έμεναν άλλες δέκα οικογένειες, κι έτσι προσαρμόστηκα πιο εύκολα στο βουητό της πόλης.

Το Παγκράτι του 1962 στο οποίο εγκατασταθήκαμε ήταν ήσυχο, κοσμοπολίτικο, αριστοκρατικό, και κυρίως πανέμορφο, κατοικούμενο από απλό λαϊκό κόσμο αλλά και σπουδαίους καλλιτέχνες. Αννα Συνοδινού, Μάνος Χατζιδάκις, Μίνως Αργυράκης, Γιάννης Βόγλης, Αιμιλία Υψηλάντη και ο νεότερος Γιώργος Νταλάρας που τον θυμάμαι να περνά στην Ιπποδάμου με τα φανταρίστικα αλλά με μαλλί «πολιτικό», προφανώς λόγω εμφανίσεων σε κάποια σκηνή.

Προσωπικά είχα την εντύπωση πως η εποχή της αντιπαροχής είχε σαν κύριο πεδίο εφαρμογής της το Παγκράτι, και με την πάροδο του χρόνου τα πανέμορφα διώροφα στους χωμάτινους ακόμα δρόμους άρχισαν να κατεδαφίζονται και να δίνουν τη θέση τους σε γκρίζες, πανάσχημες πολυκατοικίες. Στην Ιπποδάμου που έμενα όλοι οι κάθετοι δρόμοι ήταν χωμάτινοι και παίζαμε ανέμελα γκαζάκια και ξυλίκι. Τα ματς βεβαίως με τις άλλες γειτονιές δίνονταν στο Αλσος ολημερίς και στο Περιβολάκι, όπως λέγαμε την πλατεία Μεσολογγίου.

Οι μανάβηδες με τα κάρα τους που τα έσερναν γαϊδουράκια έδιναν ξεχωριστό χρώμα στη γειτονιά, αλλά και οι υπόλοιποι πλανόδιοι που ξεκινούσαν αχάραγα ακόμη τις φωνές. Ο μυώδης παγοπώλης με την τρίκυκλη μοτοσικλέτα και τον γάντζο ανά χείρας για να κρατά τον πάγο για τα ψυγεία, ο παπλωματάς, ο ακονιστής, ο καρεκλάς, ο ψαράς και αργά το σούρουπο ο γαλατάς με ένα τρίκυκλο ποδήλατο που μπροστά του είχε τη σκεπαστή καρότσα μοίραζε γάλα στα γυάλινα μπουκάλια και γιαούρτι ημέρας.

Εκείνα ακριβώς τα χρόνια έπιασα για πρώτη φορά στα χέρια μου εφημερίδα. Ο Νίκος Ιερείδης – θείος του καλύτερού μου φίλου – εργαζόταν στα «ΝΕΑ» και κάθε απόγευμα μας έδινε την εφημερίδα της ημέρας που είχε πάνω από τον τίτλο μια μικρή μπλε σφραγιδούλα: ΔΙΕΚΠΕΡΑΙΩΣΗ. Πέφταμε με τον φίλο μου πάνω στην εφημερίδα και την ξετινάζαμε κυριολεκτικά. Μέναμε στη γελοιογραφία του Φωκίωνα Δημητριάδη που σε ένα σκίτσο έκλεινε ένα ολόκληρο άρθρο, στα υπέροχα χρονογραφήματα του Ψαθά και του Παλαιολόγου, αλλά και στις βαριές υπογραφές του Λευτέρη Παπαδόπουλου, του Γιάννη Καψή, του Μηνά Παπάζογλου και του Βανδώρου που τότε θυμάμαι ήταν διευθυντής στην ΟΜΑΔΑ που έβγαινε αυτόνομο φύλλο αν δεν κάνω λάθος, κάθε Τρίτη.

Από το Πρώτο Δημοτικό Παγκρατίου περάσαμε στο θρυλικό Εβδομο Γυμνάσιο, που τα χώριζε ένα κάγκελο. Εβδομο αρρένων – Τέταρτο θηλέων στο ίδιο κτίριο με πρωινή και απογευματινή βάρδια εναλλάξ αντίστοιχα. Το Εβδομο Γυμνάσιο λόγω της φήμης των καθηγητών του μάζευε μαθητές από τον Βύρωνα, τον Υμηττό και την Καισαριανή. Συμμαθητές πολλοί τότε, επώνυμοι σήμερα: Στέλιος Κούλογλου, Γιάννης Μάζης, Ανδρέας Ανδρεόπουλος, Παναγιώτης Αλεξάκης και βέβαια οι βιαστικοί αναχωρητές της τάξης μας, ο Αλέξανδρος Βέλλιος, ο Θανάσης Μπαρτσώκας και ο πιο πρόσφατος Νίκος Αντύπας.

Το Εβδομο είχε στην τεράστια αυλή του γήπεδο μπάσκετ και βόλεϊ, καθώς και υπόστεγα για ενόργανη Γυμναστική και σκάμμα αλμάτων. Μυηθήκαμε, όπως ήταν φυσικό, κυρίως στο μπάσκετ, μιας και το Παγκράτι όπως και ο γειτονικός Υμηττός ήταν μπασκετομάνες. Θυμάμαι τον Στέλιο Κούλογλου να μας πρήζει καθημερινά με το πόσο μεγάλη ομάδα ήταν ο Αμύντας Υμηττού, φαντάζομαι πως και τώρα αν μπορούσε θα μιλούσε στο Ευρωκοινοβούλιο για τον Τσοσκούνογλου.

Το μεγάλο πανηγύρι όμως του μπάσκετ γινότανε για μας τους υπολοίπους στο Μετς. Ο αείμνηστος Νότης Μαστρογιάννης είχε φτιάξει μια ομαδάρα που πρωταγωνιστούσε στην Α’ Εθνική. Με τους πιτσιρικάδες που μάζεψε από τον Φωκιανό, την Αρχιμήδους στο Μετς, στην Πλαστήρα στο Βατραχονήσι έβγαλε παιχταράδες επιπέδου που πρωταγωνίστησαν εκείνη την εποχή στην μπασκετική Ελλάδα: Αλέκος Κοντοβουνήσιος, Αντώνης Λάνθιμος, Νίκος Σισμανίδης, Γούναρης, Μάγλος, Χουσέας, Αρης Ραφτόπουλος και αργότερα Καλαμπάκος και Μπακατσιάς.

Μπαίνοντας αργότερα στην εφηβεία αρχίσαμε τα ραντεβουδάκια στο Αλσος που μας πρόσφερε τη διακριτικότητα που αποζητούσαμε. Αυτονομημένοι πλέον αρχίσαμε και τα σινεμαδάκια με τους φίλους. Υπήρχαν πολλοί κινηματογράφοι στο Παγκράτι. Κορονέτ και Παγκράτιον χειμερινά, Παλλάς χειμερινό – θερινό με υπέροχη ταράτσα, Λητώ χειμερινό, με ανοιγόμενη οροφή το καλοκαίρι! Απίστευτο;

Και βέβαια οι αμιγώς θερινοί Οασις, Ρέα, Ραμόνα, Λάουρα και ασφαλώς το Αλσος στο οποίο εκτός του κινηματογράφου λειτούργησε δίπλα και θεατρική σκηνή στην οποία ξεκίνησε το περίφημο «Ελεύθερο Θέατρο» με τους τόσο λαμπρούς πρωταγωνιστές.

Εκτός από όλα αυτά είχαμε και την καθημερινή διέξοδο για καφέ ή παγωτό. Ο πασίγνωστος Λέντζος, ο Δεληολάνης στο νέο Παγκράτι και το απόμακρο από πάσης απόψεως Pastry Family. Δίπλα τους το κορυφαίο καφενείο της Αθήνας, το Ελλάς. Πάνω στην Πλατεία Πλαστήρα δέσποζε με τη θέση του, το μέγεθός του, τη φιλοξενία του. Ιδανικό σημείο για τους παραδοσιακούς του ελληνικού καφέ και του παγωτού κασάτο. Δίπλα στο Ελλάς ένα μικρό, παρακμιακό θα το χαρακτήριζα στην εμφάνιση, ταβερνείο, Τα Σκαλάκια. Πήγαινα να πάρω κρασί από το βαρέλι για τον πατέρα μου, και μπαίνοντας μέσα με παρέλυε η μυρουδιά, θες από τα βαρέλια, θες από τα φαγητά που μαγείρευαν; Στην απέναντι γωνιά το μπακάλικο του Μπάκα (να πήρε από το επάγγελμα το όνομα;) το γκουρμεδιάρικο του 1960, και πιο πέρα ο Μπούρας με το καφεκοπτείο του, σκόρπιζε δωρεάν νότες βραζιλιάνικες αλέθοντας φρεσκοκαβουρντισμένους κόκκους καφέ.

Εμελλε να δεθώ με το Παγκράτι συναισθηματικά επειδή το έζησα σε μια υπέροχη – αν και φτωχική – εποχή, και απόλαυσα την ανεμελιά που μας πρόσφερε απλόχερα η όμορφη και ήσυχη γειτονιά μας. Παράλληλα ήταν η εποχή που συνειδητοποιήσαμε τον εαυτό μας και γνωρίσαμε τις αισθήσεις μας.

Ο Νικόλας Κατεινάς είναι συγγραφέας – ερευνητής, αρθρογράφος στον κυκλαδικό Τύπο.