Από πού πάνε για {LF}τη σοσιαλδημοκρατία;

Είναι κοινός τόπος ότι η οδυνηρή εμπειρία της κρίσης του 2008, το εύρος και οι συνέπειές της μετατόπισαν με σφοδρότητα κοινωνικές και οικονομικές σταθερές, εμπεδωμένες, στις μεταπολεμικές δημοκρατίες, από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Κυρίως όμως κατέστησαν αναγκαία την ανανοηματοδότηση της πολιτικής ως μέσου διαχείρισης του ρευστού και ευμετάβλητου κόσμου που μοιραζόμαστε. Υπενθύμισαν ότι συνιστά τη μόνη άμυνα που διαθέτουμε ως συγκοινωνοί εντός της οργανωμένης πολιτείας προκειμένου να μην πορευόμαστε απαράσκευοι έναντι της ελλιπούς προβλεψιμότητας που θα υπονομεύει πάντα τον ατελή και νομοτελειακά επισφαλή βίο μας.

Από την καταστατική κατηγορηματικότητα των θέσεων του Μπερνστάιν, ο οποίος αντιλαμβανόταν την εφαρμοσμένη σοσιαλδημοκρατία ως μετριοπαθή μέθοδο διακυβέρνησης τείνουσα στην κοινωνική ευημερία, μέχρι την πρόσφατη υπόμνηση του Φουκουγιάμα ότι ζητούμενο στη δημοκρατία παραμένει ο μετριασμός των πολιτικών παθών επ’ ωφελεία της συμπεριληπτικής θέασης του σύγχρονου, πολύπλοκου κόσμου, μακριά από θεολογικές βεβαιότητες, όλα επιβεβαιώνουν την επικαιρότητα της συζήτησης περί σοσιαλδημοκρατίας. Πολλώ δε μάλλον που η τελευταία δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί έγκυρη και αξιόπιστη εκδοχή της συμβιωτικής τέχνης.

Στον ευπατρίδη Νίκο Γκιώνη και στους επίμονους ρομαντικούς των εκδόσεων Πόλις, που εμψυχώνουν το γνωστό χειροτεχνηματικό, βιβλιοφιλικό εγχείρημα, οφείλουμε τη δυνατότητα να μετέχουμε στον προβληματισμό επικαίρως, επί τη βάσει πέντε πρόσφατων μελετών. Η Εφη Γαζή, ο Γιάννης Φ. Ιωαννίδης, ο Ξενοφών Κοντιάδης, ο Γιάννης Μπαλαμπανίδης και ο Στέφανος Παραστατίδης συνυπογράφουν ισάριθμα κείμενα στο συλλογικό έργο, με τον – μάλλον ρητορικά διερωτηματικό – τίτλο «Η σοσιαλδημοκρατία στο προσκήνιο ξανά;». Οι συγγράφοντες, συνεπείς ως δημόσιοι διανοούμενοι σε ό,τι αφορά τις ανησυχίες τους σε σχέση με την ποιότητα της δημοκρατίας και σταθερά παρεμβατικοί ως προς την προαγωγή λύσεων, δεν καταφέρνουν – ούτε και φαίνεται να το επιθυμούν – να αποστασιοποιηθούν από τη συναισθηματική προδιάθεση και τη συγκινησιακή αναφορά τους στις αρχές της σοσιαλδημοκρατίας. Αναστοχάζονται τις πολιτικές απαρχές της ευγενούς ιδεολογίας και διατρέχουν επιγραμματικά την αλληλουχία των μεταπολεμικών ιστορικών μεταβολών που υποστασιοποίησαν την ανάγκη για προσφυγή στη σοσιαλδημοκρατία ως – οραματικό, πλην εφικτό – πλαίσιο διακυβέρνησης. Κυρίως όμως εξηγούν πώς η πρόταξη της πολιτικής μέσω του κοινωνικού κράτους, η έμφαση στις αξίες της κοινωνικής δικαιοσύνης και στις αναδιανεμητικές πολιτικές, η έλλογη αντίκρουση του οικονομισμού ως απόλυτης προτεραιότητας εντός της συμβιωτικής συνθήκης παρέχουν ακόμα εναλλακτικές στα αδιέξοδα της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας του καιρού μας. Με άλλα λόγια, πώς το αυχμηρό, μετανεωτερικό τοπίο του 21ου αιώνα μπορεί να ανακτήσει μέρος της απολεσθείσας πολιτικής ουσίας και να επανασυνδεθεί με τη συναρπαστική ρητορική που δεν παραιτείται από την προοπτική ενός καλύτερου κόσμου. Ειδικότερα, εξηγούν πώς η συζήτηση περί κοινωνικής δικαιοσύνης θα απαλλαγεί από την απαξία της ουτοπίας και της ανέφικτης υποσχετικής – πώς δηλαδή, τελικά, η σοσιαλδημοκρατία θα προσδώσει στην πολιτική το αξιακό περιεχόμενο που αντιστοιχεί στο συλλογικό ευ ζην και διασφαλίζει τα ατομικά δικαιώματα.

Στο εισαγωγικό κεφάλαιο, η Εφη Γαζή υπενθυμίζει τα ταυτοτικά χαρακτηριστικά του ρεύματος συνδέοντάς τα απολύτως πειστικά με τα δυσερμήνευτα προτάγματα του ημέτερου «θαυμαστού καινούργιου κόσμου». Η συνεισφορά του Γιάννη Ιωαννίδη, οργανικού και λειτουργικού αυτουργού στο εθνικό εγχείρημα σοσιαλδημοκρατικής διακυβέρνησης, εγκλείει κριτικά – με λανθάνουσα συγκινησιακή φόρτιση, πάντως – μνήμες από το ΠΑΣΟΚ που ο ίδιος διακόνησε, ενώ προσβλέπει, μάλλον με αισιοδοξία, στην ταυτοτική μετεξέλιξη και τη δυναμική του επίγονου σχήματος. Καταληκτικά, πάντως, δεν διατηρεί την παραμικρή αμφιβολία: πλην της σοσιαλδημοκρατίας, «there is no other alternative». Ο Ξενοφών Κοντιάδης, έμπειρος και έγκριτος στο πεδίο της συνταγματικής και πολιτικής ανάλυσης, παραδίδει ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο, με υπομνηματισμό αναφοράς στους σημαντικούς στοχαστές της εποχής που επιμένουν, όπως και εκείνος, στη βιωσιμότητα και την κρισιμότητα της σοσιαλδημοκρατίας ως επιταχυντή του κράτους δικαίου. Στην οξυδερκή – ενίοτε δε και ενδιαφερόντως λοξή – ματιά του Γιάννη Μπαλαμπανίδη οφείλουμε μια πρωτότυπη ανάγνωση της αμερικανικής σοσιαλδημοκρατικής εκδοχής. Η μετατραυματική εμπειρία της προεδρίας Τραμπ καθιστά υπαρξιακής σημασίας για τη δημοκρατία per se κάθε πρωτοβουλία που αφορά δημόσιες πολιτικές συγγενείς με ό,τι στην Ευρώπη αντιλαμβανόμαστε ως πυρήνα της σοσιαλδημοκρατίας. Πιστώνουμε, κατά τούτο, στον συγγραφέα τα αξιοσημείωτα εργαλεία της μελέτης του για την κατανόηση της επόμενης ημέρας στο αμφίρροπο, ακόμα και εύθραυστο, πολιτικό τοπίο των ΗΠΑ. Ο Στέφανος Παραστατίδης, γράφοντας και εδώ «με λογισμό και μ’ όνειρο», περιφρονεί κάθε απονευρωμένη managerial προσέγγιση της πολιτικής. Επιμένει δε πως δεν νοείται σοσιαλδημοκρατική διακυβέρνηση, παρά μόνο υπό τη συνθήκη ότι «ο άνθρωπος είναι η απάντηση όποια κι αν είναι η ερώτηση». Τούτου δοθέντος, καμία έκπληξη που ο ίδιος αναγνωρίζει τη φαντασία ως κρίσιμο συστατικό του σοσιαλδημοκρατικού ιδεότυπου.

Μέχρι να εκπληρωθεί το ευαγγελισθέν διά του ποιητού και η ζήτηση σε ουρανό να υπερκεράσει την επιβιωτική ανάγκη για ψωμί – όπως ωραία θυμίζει η προμετωπίδα στο κεφάλαιο της Γαζή -, οι αρχές της σοσιαλδημοκρατίας θα είναι πάντα χρήσιμες για τον δικαιότερο διαμοιρασμό του υπάρχοντος άρτου.

Η δρ Αικατερίνα Παπανικολάου είναι δικηγόρος, μέλος της Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών​