Ποιος είναι παχύσαρκος τελικά;

Ως παχυσαρκία ορίζεται η συσσώρευση λίπους στον ανθρώπινο οργανισμό πέραν της ποσότητας που είναι απαραίτητη για την αρμονική λειτουργία του. Το φυσιολογικό ποσοστό λίπους είναι 15%-20% στους ενήλικες άνδρες και 25%-30% στις ενήλικες γυναίκες. Στην καθημερινότητα είναι δύσκολο να υπολογιστεί το ποσοστό λίπους και έτσι χρησιμοποιούνται άλλοι δείκτες.

Συνήθως, υπολογίζεται ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ, body mass index, BMI), ως το βάρος σώματος (kg) διαιρούμενο με το ύψος (cm) στο τετράγωνο (kg/m²). Η ταξινόμηση με βάση τον ΔΜΣ έχει ως εξής: ελλιποβαρής <18,5, φυσιολογικός 18,5 – 24,9, υπέρβαρος 25 – 29,9, παχύσαρκος 30 – 40, παθολογικά παχύσαρκος  ≥40,0. Αν και με τον ΔΜΣ δεν μετράται άμεσα το σωματικό λίπος, έχει αποδειχθεί ότι συσχετίζεται θετικά με τη σύσταση λίπους σώματος και τον βαθμό καρδιαγγειακού κινδύνου. Σε ορισμένες όμως περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη εκτίμηση, όπως σε ασθενείς με ασυνήθιστη σωματική διάπλαση, για παράδειγμα αθλητές με αυξημένη ή ηλικιωμένοι με μειωμένη μυϊκή μάζα.

Η περίμετρος μέσης (μέτρηση σε όρθια θέση στο μέσο μεταξύ των κατώτερων πλευρών και των άνω λαγόνιων ακρολοφιών) αποτελεί καλή προσέγγιση για την αξιολόγηση του σπλαχνικού λίπους. Τα ανώτερα φυσιολογικά όρια της περιμέτρου μέσης θεωρούνται ευρέως τα 102 εκατοστά για τους άντρες και τα 88 εκατοστά για τις γυναίκες. Διαφέρουν όμως κανονικά ανάλογα με τη φυλετική ομάδα. Τα άτομα με μεγαλύτερη περίμετρο μέσης έχουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο συγκριτικά με εκείνους με φυσιολογική, ακόμη κι αν ανήκουν στην ίδια κατηγορία ΔΜΣ.

Ωστόσο, ακόμη και η περίμετρος μέσης μπορεί να υπερεκτιμά ή να υποεκτιμά τον κίνδυνο. Ετσι, ο λόγος περιμέτρου μέσης προς περίμετρο ισχίων (περίμετρος μέσης/περίμετρος ισχίων, waist to hip ratio, WHR) έχει προταθεί ως ακριβέστερη εναλλακτική μέτρηση. Η περίμετρος των ισχίων αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη περίμετρο στην περιοχή των γλουτών.

Μια πρόσφατη άμεση σύγκριση του WHR, του ΔΜΣ και του δείκτη μάζας λίπους (fat mass index, FMI) σε συνολικά περισσότερα από 380.000 άτομα του Ηνωμένου Βασιλείου κατέδειξε ότι το WHR έχει την ισχυρότερη και σταθερότερη συσχέτιση με τον θάνατο από καρδιαγγειακή νόσο αλλά και από κάθε αιτία. Θεωρείται ότι μια τιμή WHR >0,5 θα μπορούσε να χρησιμοποιείται ως εργαλείο ανίχνευσης του καρδιομεταβολικού κινδύνου στην καθημερινή πράξη.

Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, πρύτανης του ΕΚΠΑ