Το φαινόμενο και η πρόληψη στη ρίζα του

Περίπου 30 στις 100 γυναίκες και 15 στους 100 άνδρες έχουν την εμπειρία ανεπιθύμητης σεξουαλικής προσέγγισης μέχρι την ηλικία των 17 ετών. Και από εκείνους 21% των γυναικών και 44% των ανδρών έχουν υποστεί επανειλημμένες παρενοχλήσεις.

Από τη διεθνή επιστημονική έρευνα προκύπτει ότι οι παιδόφιλοι είναι άνθρωποι με δυσφορικά αισθήματα μοναξιάς και κατωτερότητας, και ειδικά σε σχέση με τις ερωτικές δεξιότητες. Συνήθως είναι ανώριμοι και συναισθηματικά ασταθείς άνθρωποι που αντιμετωπίζουν δυσκολία στις διαπροσωπικές σχέσεις. Μόλις οι μισοί είναι παντρεμένοι ή παραμένουν σε σχέσεις για κάποια περίοδο, καθώς εκδηλώνουν θυμό ή αντιδρούν με παθητική επιθετικότητα προς το περιβάλλον τους. Από μια μεγάλη έρευνα με 2.429 καταγραφές παιδόφιλων ανδρών (The Abel and Harlow Study) μόλις 7% έχουν αποκλειστική έλξη για παιδιά, μολονότι η παιδοφιλική τάση λογίζεται σήμερα ως φαύλος σεξουαλικός προσανατολισμός για την ηλικία (όπως υπάρχει ο υγιής σεξουαλικός προσανατολισμός για το φύλο). Για αυτόν τον λόγο οι σεξουαλικές ορμές μπορούν να είναι είτε δυστονικές ως προς το Εγώ, δηλαδή καταναγκαστικές παρορμήσεις αντίθετες προς τη λογική επιθυμία – οπότε είναι πιθανό να αναζητήσουν εξειδικευμένη βοήθεια -, είτε δυστυχώς σύντονες με το Εγώ και επομένως αποδεκτές για τον παιδόφιλο.

Σε ποσοστό 68% οι παιδόφιλοι έχουν παρενοχλήσει ή κακοποιήσει μέλος της οικογένειας (30% θετό ή υιοθετημένο παιδί, 19% βιολογικά παιδιά, 18% ανιψιά ή ανιψιό, 5% εγγόνι). Ενώ οι περισσότεροι διαγιγνώσκονται με άλλη παραφιλία, όπως ο φροντερισμός (άγγιγμα γεννητικών οργάνων πάνω σε έναν άλλο χωρίς συγκατάθεση) και η επιδεικτικότητα (επίδειξη των γεννητικών οργάνων). Συνήθως αρκούνται σε αγγίγματα των ευαίσθητων περιοχών και δεν επιχειρούν ολοκληρωμένες σεξουαλικές επαφές. Εξω από την οικογένειά τους στοχεύουν σε μεγαλύτερα παιδιά (άνω των επτά ετών) ή στους εφήβους και κατά κανόνα επιλέγουν παιδιά χωρίς επιτήρηση από ευάλωτες ή δυσλειτουργικές οικογένειες.

Σε νευρο-απεικονιστικές μελέτες έχουν αναφερθεί ποικίλες νευροανατομικές ανωμαλίες στον εγκέφαλο των παιδόφιλων. Η σειρά γέννησης φαίνεται ότι έχει επίσης σημασία, γιατί στατιστικά, έχουν μεγαλύτερους άρρενες αδελφούς. Αυτό ίσως εξηγείται μέσω ενός μηχανισμού δημιουργίας αντισωμάτων έναντι αρρένων στη μήτρα λόγω ευαισθητοποίησης από προηγούμενες κυήσεις αρρένων. Ή, τέλος, ήταν θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και οι ίδιοι ως παιδιά.

Για να δικαιολογήσουν τις πράξεις τους οι παιδόφιλοι καταφεύγουν σε ψυχικά ανώριμους αμυντικούς μηχανισμούς, όπως η άρνηση (θα ισχυριστούν ότι δεν διέπραξαν οτιδήποτε κολάσιμο προσφέροντας μια «αγκαλιά»), η ελαχιστοποίηση (συνέβη μία φορά), η διαστρεβλωτική ηθικοποίηση («αγαπούν» αλλά δεν «κακοποιούν») ή εκλογίκευση (οι συμπεριφορές τους έχουν εκπαιδευτικό σκοπό) και η προβολή (τα θύματα σαγήνευσαν τον θύτη).

Οι περισσότεροι παιδόφιλοι είναι άνδρες, καθώς τα περιστατικά που αφορούν σε γυναίκες δεν καταγράφονται γιατί είναι αναμενόμενο από τη γυναίκα να προσφέρει στοργή ή φροντίδα στα παιδιά. Διόλου τυχαία, στις περισσότερες παραβάσεις γυναικών που απασχολούν τον νόμο συμμετείχε και άνδρας παιδόφιλος.

Εκτιμώ ότι αυτό το διαχρονικό φαινόμενο που σταθερά απασχολεί την κοινωνία μας αντιμετωπίζεται καλύτερα με την πρόληψη στη ρίζα του. Πιο συγκεκριμένα, με την επιστημονική αποτροπή της εκδήλωσης τέτοιων συμπεριφορών (συμπληρωματικά στην εκπαίδευση εγρήγορσης γονέων και παιδιών). Στα πρότυπα προγραμμάτων που εφαρμόζονται ήδη σε άλλες δυτικές χώρες όπως η Γερμανία, είναι σκόπιμο να δημιουργηθούν υπηρεσίες διακριτικής υποδοχής εθελοντικά προσερχόμενων παιδόφιλων για ψυχιατρική φροντίδα, αποσυνδεδεμένων από το νομικό σύστημα. Ετσι θα μπορούσαμε να διασώσουμε περισσότερα παιδιά από το ασύλληπτο ψυχικό τραύμα της σεξουαλικής τους κακοποίησης.

Ο Δημήτρης Παπαδημητριάδης είναι ψυχίατρος-ψυχοθεραπευτής