Φωτιές

Λέγεται Ιζαμπέλα Βέμπερ, είναι μια Γερμανίδα 34 ετών και διδάσκει Οικονομία στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης. Ενα άρθρο που έγραψε τον περασμένο Δεκέμβριο στην Guardianτής κόστισε μια μαζική αποδοκιμασία στο Twitter, με τον νομπελίστα Πολ Κρούγκμαν να χαρακτηρίζει την άποψή της «κάτι περισσότερο από βλακώδη» (στη συνέχεια ο οικονομολόγος διέγραψε την ανάρτησή του, λέγοντας πως, όσο κι αν διαφωνείς, δεν είναι σωστό να μιλάς έτσι σε κάποιον που επιχειρηματολογεί καλόπιστα). Εκτοτε, η Βέμπερ έχει κληθεί ως ειδικός στο αμερικανικό Κογκρέσο και στην Επιτροπή Οικονομικών της Γερμανίας, ενώ πολλές κυβερνήσεις ζητούν τις συμβουλές της.

Τι συνέβη; Τι έγραφε σε εκείνο το άρθρο; Πως όταν το σπίτι σου πιάνει φωτιά δεν περιμένεις να σβήσει ούτε το καταστρέφεις πλημμυρίζοντάς το: επιτίθεσαι στη φωτιά κατά μέτωπο. Η Βέμπερ επικαλούνταν την Επιτροπή Οικονομικών Συμβούλων του Λευκού Οίκου που παρομοίαζε τη σημερινή κατάσταση με την επομένη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, τσιτάριζε Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ και κατέληγε πως για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού δεν χρειάζονται μέτρα λιτότητας αλλά στρατηγικοί έλεγχοι των τιμών. Και τα έγραφε αυτά ΠΡΙΝ από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνεται αυτή η συζήτηση. Εγινε στη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, επαναλήφθηκε με αφορμή την πανδημία, φούντωσε ξανά με την ενεργειακή κρίση και τον πόλεμο, θα επανέλθει με αφορμή την κλιματική αλλαγή. Σε έκτακτες καταστάσεις, όταν ένας εξωτερικός παράγων πλήττει με τέτοια σφοδρότητα την οικονομία ώστε το παιχνίδι της προσφοράς και της ζήτησης διαταράσσεται σημαντικά, το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει για την προστασία των πολιτών. Σε αυτή τη λογική ήταν και η πρόταση για την επιβολή πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, που προτάθηκε από 15 χώρες περιλαμβανομένης της Ελλάδας, συνάντησε αρχικά την αντίσταση της Γερμανίας και των Βορείων, για να τεθεί τελικά σήμερα, έστω και ως προσωρινή λύση, στο τραπέζι της άτυπης συνόδου κορυφής στην Πράγα.

Tην τελευταία δεκαετία, γράφει ο ιρλανδός οικονομολόγος Πολ Σουίνι στον ιστότοπο Social Policy, το κυρίαρχο οικονομικό σύστημα στη Δύση έχει γνωρίσει μια επαναστατική μεταμόρφωση από την «ελεύθερη αγορά» στον «επιδοτούμενο καπιταλισμό». Η πεποίθηση της Μάργκαρετ Θάτσερ ότι ο ιδιωτικός τομέας πρέπει να δεσπόζει και οι δημόσιες υπηρεσίες να εξαρτώνται από αυτόν έχει ανατραπεί από τις απαντήσεις των κυβερνήσεων στις μεγάλες κρίσεις και το επίτευγμα του κράτους να διατηρήσει – αν όχι να σώσει – τον ιδιωτικό τομέα. Το κράτος δεν περιορίζεται πλέον να διευκολύνει την παραγωγή πλούτου: τον δημιουργεί κιόλας. Αυτό που δεν έχει καταφέρει είναι να αξιοποιήσει τις κρίσεις για να μειώσει τις ανισότητες.

Ολα αυτά μπορεί να ακούγονται εξωπραγματικά σε μια χώρα σαν την Ελλάδα που έχει υποφέρει από την επέκταση του κρατικού τομέα. Ομως η διαφθορά, η πελατειοκρατία και η γραφειοκρατία είναι παθογένειες του κράτους, όχι συστατικά του στοιχεία. Το εμποδίζουν δηλαδή να σβήνει τις φωτιές.