Τελικά, η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο;

Ο πρίγκιπας Μίσκιν, ο κεντρικός ήρωας στον «Ηλίθιο» του Ντοστογιέφσκι και ένας από τους πιο δημοφιλείς και αγαπητούς ήρωες της παγκόσμιας λογοτεχνίας, ισορροπεί ανάμεσα σε αυτήν τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την καλοσύνη από την ηλιθιότητα και η οποία «μεταφράζεται» από κάποιους ως ένα είδος «αφελούς και ευλαβούς σοφίας» – ας μου συγχωρεθεί ο νεολογισμός. Αυτός λοιπόν είναι που λέει: «Η ομορφιά μού δίνει μιαν αίσθηση πληρότητας, μέτρου, ειρήνευσης και παλλόμενης θρησκευτικής ταύτισης με την πανουσία της ζωής. Η ομορφιά θα σώσει τον κόσμο». Και μπορεί μεν η συγκεκριμένη φράση να αναφέρεται περισσότερο στην ψυχική και πνευματική ομορφιά αλλά ποιος είναι αυτός που, από αρχαιοτάτων χρόνων δεν έμεινε εκστατικός όταν αντίκρισε το κάλλος; Πένης ή πλούσιος, νέος ή ηλικιωμένος, σοφός ή αδαής. Από την άλλη, ακόμη και αναφερόμενος στην ψυχική ομορφιά, ο ίδιος ο Ντοστογιέφσκι βάζει στην κουβέντα την έννοια του μέτρου και της πληρότητας. Που σημαίνει ότι η ομορφιά έχει κανόνες όχι «ελεύθερη μετάφραση». Διότι μπορεί μεν να συνυπάρχει αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη γοητεία. Αυτή την ιδιότητα, που όπως την έχει περιγράψει ο Αλμπέρ Καμί, είναι ένας τρόπος να παίρνεις πάντα την απάντηση «ναι» ακόμη και πριν προλάβεις να διατυπώσεις την ερώτηση.

Είναι η εκτίμηση – ακόμη και η δοξολογία ή η αποθέωση – της ομορφιάς, της ομορφιάς στην εμφάνιση εννοώ, κάτι που έχει να κάνει με την «αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» για να θυμηθούμε και τον Κούντερα; Είναι κάτι το ρηχό ή μήπως πρόκειται για «προϊόν» της καταναλωτικής κοινωνίας και του «παλιού», σαθρού κόσμου. Ας αφήσουμε τον Καζαντζάκη να δώσει, εμμέσως πλην σαφώς, την απάντηση. «Ποτέ οι Ελληνες δεν δούλεψαν την Τέχνη για την Τέχνη. Πάντα η ομορφιά είχε σκοπό να υπηρετήσει τη ζωή. Και τα σώματα τα ήθελαν οι αρχαίοι όμορφα και δυνατά για να μπορούν να δεχτούν ισορροπημένο και γερό νου».

Γιατί λοιπόν η αντικειμενική αξία της ομορφιάς έχει μπει, εδώ και κάποια χρόνια, στο στόχαστρο της πολιτικής ορθότητας; Γιατί θεωρείται ξεπερασμένη αξία; Και μπορεί, άραγε, να θεωρείται ξεπερασμένο κάτι αρχέγονο και σύμφυτο με τον άνθρωπο; Ξεκίνησε από ένα πογκρόμ που, αρχικά, στοχοποίησε

τις… κούκλες. Ναι, τα παιχνίδια εννοώ. Τις αρχαίες πλαγγόνες, τις κούτσες των Σμυρνιών. Ακόμη και η εμβληματική Μπάρμπι κόντυνε, χόντρυνε, σκλήραναν τα χαρακτηριστικά της. Για να μην εθίζονται, λέει, τα παιδιά στην ομορφιά λες και δεν είναι εθισμένη σε αυτήν ολόκληρη η ανθρωπότητα εδώ και κάμποσες χιλιάδες χρόνια. Πλέον, το βλέπω στις διαφημίσεις, στις φωτογραφίσεις μόδας ακόμη και στα ντεφιλέ. Το διαπιστώνω στις διαδικτυακές συζητήσεις, στα προβαλλόμενα πρότυπα, ακόμη και στο τηλεοπτικό ριάλιτι μοντέλων. Το να εκστομίσει κάποιος τη λέξη «άσχημος» είναι βαρύ αμάρτημα, πρόκειται για απαγορευμένη, ρατσιστική λέξη.

ΤΙΤΛΟΣ

Μια σύγχρονη «αμαρτία»

Ναι, ξέρω. Είναι η αξία της διαφορετικότητας και της συμπερίληψης απέναντι στην αξία της ομορφιάς. Συγγνώμη, αλλά θεωρώ ότι το ματσάκι είναι σικέ. Βεβαίως και στις κοινωνίες μας πρέπει να έχουν θέση όλοι και όλες. Και οι χοντρές και οι κοντές κι αυτοί που έχουν μεγάλη μύτη, πεταχτά αφτιά, ασουλούπωτο σώμα ή σημάδια, τα άτομα με αναπηρία, οι τρανς και οι διεμφυλικοί άνθρωποι. Γιατί όμως όλοι αυτοί θα πρέπει να θεωρούνται όμορφοι; Είναι απαράδεκτο, για παράδειγμα, ένα νέο κορίτσι που έχει κάμποσα κιλά παραπάνω ή ένα τρανς άτομο (ακόμη και αν δεν έχει ολοκληρωθεί η φυλομετάβαση) να αποκλείεται από θέσεις εργασίας. Είτε πρόκειται για πωλήτρια είτε για παρουσιάστρια στην τηλεόραση. Πρέπει, οπωσδήποτε, να γίνει μοντέλο ή beauty icon;

Αυτό το «άνοιγμα» όμως της ομορφιάς στα πάντα δεν απομειώνει μόνο την αξία της αλλά καταργεί το μέτρο και την αίσθηση πληρότητας που αναφέρει ο Μίσκιν. Και συγχρόνως τη διαστρεβλώνει σε απωθημένο. Ολοι οι άνθρωποι μπορούν να είναι ενδιαφέροντες, γοητευτικοί, ικανοί, επικοινωνιακοί. Γιατί πρέπει σώνει και καλά να θεωρούνται και όμορφοι; Και γιατί τι να μη θεωρούνται λογίζεται σαν αδικία; Με αυτήν την έννοια, το να είναι κάποιος πραγματικά όμορφος είναι ένα είδος ορθοπολιτικής αμαρτίας. Και απ’ όσο θυμάμαι, ακόμη και στην «Αμαρτία της ομορφιάς», την καλτ, πλέον, ταινία της Φίνος, η Τασώ Καββαδία τρελάθηκε.