Γιατί γεμίσαμε ξαφνικά τόσους φασίστες;

Ειλικρινά δεν γνωρίζω αν οι ψηφοφόροι της Τζόρτζια Μελόνι είναι μεταφασίστες ή νεοφασίστες.

Είμαι βέβαιος όμως ότι 43,8% φασίστες ψηφοφόρους δεν έχει δει στην Ιταλία ούτε ο ίδιος ο Μουσολίνι.

Ακόμη περισσότερο που των ψηφοφόρων της Μελόνι προηγήθηκαν οι ακροδεξιοί στη Σουηδία που δεν γνώρισε ποτέ φασισμό, στη Γαλλία που δεν έχει γνωρίσει σοβαρό φασιστικό κίνημα, στην Ουγγαρία που αντιθέτως έχει ζήσει τον φασισμό (ή περίπου) στον Μεσοπόλεμο, ενδεχομένως ακολουθούν οι Ισπανοί που έχουν μια σοβαρή φρανκική παράδοση και διάφοροι άλλοι.

Ελπίζω πάντως πως οι ψηφοφόροι της Μελόνι δεν θα αρχίσουν τώρα να παρελαύνουν μαυροντυμένοι, τραγουδώντας την «Giovinezza» και κραυγάζοντας

«Salve o Popolo di eroi,

Salve o Patria immortale…».

Αλλωστε το όνομα του κόμματός της, το Fratelli d’Italia, δεν είναι παρά ο πρώτος στίχος από το «Ασμα των Ιταλών» ή «Υμνο του Μαμέλι». Δημιούργημα δηλαδή ενός πατριώτη, δημοκράτη και ιακωβίνου Ιταλού του 19ου αιώνα που καθιερώθηκε ως εθνικός ύμνος από την Ιταλική Δημοκρατία το 1946.

Εκτοτε το έχουμε μάθει απέξω σε Γιούρο και Μουντιάλ λόγω Σκουάντρα Ατζούρα.

Πάμε στα σοβαρά. Πώς γεμίσαμε ξαφνικά τόσους φασίστες;

Βλέπω δύο εξηγήσεις.

Είτε η φάμπρικα Μουσολίνι πήρε πάλι μπροστά κι ο Θεός βοηθός.

Είτε οι φασίστες δεν είναι τόσο φασίστες όσο νομίζουν εκείνοι που θέλουν να βλέπουν φασίστες παντού.

Τηρουμένων των αναλογιών δηλαδή ο «φασιστικός κίνδυνος» δεν είναι παρά δημιούργημα εκείνων που ονειρεύονται ένα «αντιφασιστικό μέτωπο» για να βγάλουν το μεροκάματο.

Μα δεν υπάρχουν ακροδεξιοί; Ασφαλώς υπάρχουν. Δεν κυκλοφορούν φασίστες ή ναζί; Ασφαλώς κυκλοφορούν. Οπως κυκλοφορούν και ακροαριστεροί ή κομμουνιστές ή αναρχικοί ή μαοϊκοί.

Αλλά αν πάρεις ξεχωριστά κάθε περίπτωση θα δεις πως είναι μια ξεχωριστή περίπτωση που υπακούει σε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Οι ιταλοί ή οι σουηδοί ακροδεξιοί για παράδειγμα δεν αποτελούν ταυτόσημες περιπτώσεις με τους Ούγγρους του Ορμπαν.

Με άλλα λόγια δεν έχω την αίσθηση πως επίκειται μια νέα «Πορεία προς τη Ρώμη» για να δώσει την εξουσία σε κάποιον νέο Μουσολίνι, ακριβώς εκατό χρόνια μετά την πρώτη (28 Οκτωβρίου 1922).

Αντιθέτως υποψιάζομαι πως ολόκληρα τμήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών ζουν σε συνθήκες αυτονόμησης ή απεξάρτησης από το παραδοσιακό πολιτικό σύστημα.

Την ίδια στιγμή που η Αριστερά είναι τόσο ξεπερασμένη και ντεμοντέ ώστε δεν καταφέρνει πλέον να απορροφήσει τη λαϊκή δυσφορία, όπως ήταν παραδοσιακά η δουλειά της στην κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Αλλωστε η ενεργοποίηση φυγόκεντρων δυνάμεων στις δημοκρατίες μας δεν είναι αποτέλεσμα μιας γενικής και βαθιάς οικονομικής κρίσης όπως συνέβη στον Μεσοπόλεμο.

Αλλά μιας κρίσης ανασφάλειας με επίκεντρο τη μετανάστευση. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες υποχρεώνονται σχεδόν με το ζόρι να ανοίξουν τις πόρτες τους σε απρόσκλητους κι ασυνήθιστους επισκέπτες με τους οποίους δεν έχουν την παραμικρή πολιτισμική συγγένεια ή συνάφεια.

Η παρουσία τους δοκιμάζει το κοινωνικό σκηνικό, τις σχέσεις εγγύτητας, ακόμη και το αστικό περιβάλλον ή την αισθητική. Οι κοινωνίες βυθίζονται στην αποξένωση και ο φόβος καταλύει την κοινωνική συνοχή.

Αν η Ακροδεξιά κατάλαβε πρώτη το πρόβλημα για ιδεολογικούς κυρίως λόγους, αν το εξαργυρώνει ήδη εκλογικά κι ανεξαρτήτως από τις λύσεις που προκρίνει, δεν είναι πια η μόνη.

Οι σουηδοί σοσιαλδημοκράτες πλήρωσαν μεν ακριβά το μεταναστευτικό, αλλά οι δανοί ομοϊδεάτες τους συνειδητοποίησαν εγκαίρως ότι δεν είναι «δεξιό πρόβλημα» ώστε να το εγκαταλείψουν στους «ακροδεξιούς». Το πήραν πάνω τους – επιτυχώς από ό,τι φαίνεται έως τώρα…

Κανείς φυσικά δεν ξέρει τι θα κάνει η Μελόνι σε αυτό το κορυφαίο ζήτημα. Ακόμη περισσότερο που ο «σύμμαχός» της Ματέο Σαλβίνι έχει ένα σκληρό παρελθόν στο υπουργείο Εσωτερικών.

Αλλά με την όλο και μεγαλύτερη συνειδητοποίηση του προβλήματος από όλο και περισσότερες πολιτικές δυνάμεις, ποια θα είναι τελικά η «ακροδεξιά» πολιτική στο μεταναστευτικό;

Διότι αν ξεφύγουμε από τον χώρο της βλακώδους ιδεοληψίας, στις δημοκρατίες είναι τα ίδια τα προβλήματα που επιβάλλουν τις πολιτικές αντιμετώπισής τους.

Η πανδημία για παράδειγμα σηματοδότησε μια παγκόσμια στροφή στη δημόσια υγεία, την οποία όμως κανείς δεν μπορούσε να προεξοφλήσει πριν από το ξέσπασμα της πανδημίας. Το αγώγι ξύπνησε τον αγωγιάτη.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι πόσο ακροδεξιά έγινε ξαφνικά η Ιταλία ή η Ευρώπη. Αλλά πώς τα προβλήματα της Ιταλίας και της Ευρώπης θα ξεφύγουν από την ακροδεξιά μέγγενη.

Κι αυτό δεν θα συμβεί παρά μόνο αν οι υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις προχωρήσουν ακομπλεξάριστα κι αδογμάτιστα στον πολιτικό αποχαρακτηρισμό των προβλημάτων, ξεχνώντας ή ξεπερνώντας τις ιδεοληψίες και τις προκαταλήψεις τους.

Το 1997 ο Τόνι Μπλερ (νέος τότε Πρωθυπουργός) είχε ανοίξει έναν νέο πολιτικό δρόμο διακηρύσσοντας ότι δεν υπάρχουν «δεξιά» κι «αριστερά» προβλήματα, αλλά μόνο προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν.

Κατέταξε μάλιστα σε αυτά την εγκληματικότητα, η οποία τότε (αλλά ακόμη και σήμερα…) αποτελούσε τρόπον τινά ένα θέμα στο οποίο η Αριστερά ασκούσε ευχαρίστως την κοινωνική φιλευσπλαγχνία κι ευαισθησία της.

Κι ας βύθιζε τις λαϊκές γειτονιές στον φόβο και την ανασφάλεια – όπως τώρα η μετανάστευση.

Ο Μπλερ λοιπόν κέρδισε τρεις εκλογές και κυβέρνησε δέκα χρόνια επειδή κατάλαβε ότι το πρόβλημα προέχει της ιδέας που έχουμε για το πρόβλημα.

Φυσικά δεν θα μπερδέψω τη Μελόνι με τον Μπλερ.

Λέω όμως ότι οι «ακροδεξιοί» κι οι «ακροαριστεροί» προκύπτουν όταν οι παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις τούς χαρίζουν την κοινωνική ατζέντα λόγω αδυναμίας να την υπηρετήσουν αποτελεσματικά.

Γι’ αυτό και περισσότερο από τους «ακροδεξιούς» ή τους «ακροαριστερούς», τις δημοκρατίες τις πλήττουν οι ανίκανοι.