«Δροσερά κι απαλά {LF}μουρμούριζε {LF}η απέραντη σιωπή»

Μόλις στις 2 Σεπτεμβρίου ένα από τα long reads του νεοϋορκέζικου online περιοδικού «Tablet» τιτλοφορούνταν «Η κατάρα του Γιόζεφ Ροτ». Ο David Mikics έγραφε, εκτός άλλων, εκεί: «Το σημαντικότερο μυθιστόρημα για τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο γράφτηκε από έναν αιθεροβάμονα, αλκοολικό Εβραίο, που λάτρευε την αυτοκρατορία των Αψβούργων. Ο Joseph Roth, συγγραφέας του “Εμβατηρίου Ραντέτσκι”… ξόδεψε τις μέρες και τις νύχτες του στα καφέ του Παρισιού και του Βερολίνου, όπου έγραψε, μέθυσε, κάπνισε και αντάλλαξε ευφυολογήματα με άλλους εμιγκρέδες… Δεν κέρδισε ποτέ την προσοχή που του αξίζει, εν μέρει επειδή δεν ήταν τολμηρός μοντερνιστής, αλλά ένας παλιομοδίτης μυθιστοριογράφος, τα πρότυπα του οποίου υπήρξαν ο Τολστόι και ο Σταντάλ».

Είναι ενδιαφέρουσα αυτή η καταγραφή, καθώς έρχεται σε αντίθεση με το εγχώριο ενδιαφέρον της βιβλιοπαραγωγής σχετικά με τον αυστριακό συγγραφέα, ο οποίος γεννήθηκε το 1894 στο Μπρόντι, μικρή πόλη της Ανατολικής Γαλικίας, στην τότε Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία, που σήμερα ανήκει στην Ουκρανία. Ενδεικτικά αναφέρουμε εδώ τις δύο μεταφράσεις που κυκλοφόρησαν παράλληλα το 2009 (Δημήτρης Δημοκίδης στις «Ροές», Μαρία Αγγελίδου στην «Αγρα») και την επανασύσταση σημαντικών τίτλων του μέσω της «Αγρας» μέσα στην τελευταία δεκαετία, με τελευταίο φετινό τον «Θρίαμβο της ομορφιάς» (μτφ. Μαρία Αγγελίδου). Στο πλαίσιο αυτό, η «Κριτική», από την οποία έχει κυκλοφορήσει «Ο ιστός της αράχνης» (μτφ. Τούλα Σιετή), εκδίδει στις 6 Οκτωβρίου το βιβλίο «Ο τυφλός καθρέφτης», σε μετάφραση Γιώργου Δεπάστα. Σε αυτό περιλαμβάνονται η ομότιτλη νουβέλα και η ιστορία «Απρίλης» (η οποία, παρεμπιπτόντως, κυκλοφόρησε και από το «Κοβάλτιο», μτφ. Αγγελική Κορρέ). Στην πρώτη κεντρικός χαρακτήρας είναι η Φίνι, που ενηλικιώνεται στο πνιγηρό περιβάλλον της Βιέννης επί Α’ Παγκοσμίου. Μέσα στη «θορυβώδη έρημο της πόλης» και τη «σιδερένια ζωή» της όνειρα και θηλυκότητα ισοπεδώνονται, καθώς τα βλέμματα των ανθρώπων απομακρύνονται. Από τον «Τυφλό καθρέφτη» το «Β» προδημοσιεύει ένα απόσπασμα, με την άδεια του εκδοτικού οίκου.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΟΥΛΓΕΡΙΔΗΣ

Η μητέρα δεν ήταν ακόμα στο σπίτι. – Είναι καλό όταν οι μητέρες μας λείπουν, οι μητέρες με τα απίστευτα ερευνητικά μάτια, που είναι θλιμμένες και όλο κλαίνε, αυστηρές και τρομερές, κι ωστόσο θλιμμένες, οι καημένες οι μητέρες μας, που τίποτα δεν καταλαβαίνουν και μας επιπλήττουν, κι αναγκαζόμαστε να τους λέμε ψέματα. Δεν χρειάζεται τώρα να δώσουμε σε κανέναν αναφορά, ούτε να τρέμουμε για τις συνέπειες, ούτε να φοβόμαστε για το αναγκαστικό ψέμα, ούτε και για την αποκάλυψή του.

Η Φίνι γδύθηκε αργά· ένιωσε κάτι ζεστό και υγρό να κυλάει στους μηρούς της, αίμα πρέπει να ήταν, ανησυχούσε πολύ. Κάτι της είχε συμβεί, κι ερεύνησε το ξεχασιάρικο μυαλό της για κάποια αμαρτία, κάποια που είχε διαπράξει πολύ καιρό πριν.

Είναι ωραίο να μπορείς να γδύνεσαι μόνη στο δωμάτιο μπροστά στον καθρέφτη -μόνη· η πόρτα κλειδωμένη, σαν να είχε το δικό της δωμάτιο, όπως η Τίλι, η μεγάλη- και να διαπιστώνεις πως μεγαλώνουν τα στήθη σου, λευκά και σφιχτά και στεφανωμένα με ρόδινους λοβούς, παρόλο που ακόμα δεν είναι τόσο μεγάλα και ευδιάκριτα μέσα από τα ρούχα όπως της Τίλι, που έχει φίλο κι είναι ελεύθερη να τον φιλάει.

Συγκινημένη, σαν να χάιδευε ένα μικρό ξένο ζώο, έτσι ψηλάφισε η Φίνι το κορμί της, ένιωσε την αρχή της καμπύλης των γοφών και το δροσερό στρογγυλό γόνατο κι είδε πως το αίμα χραζε μια λεπτή κόκκινη γραμμή πάνω στο γυμνό πόδι.

Τα μικρά κορίτσια φοβούνται σαν βλέπουν το κόκκινο αίμα και δεν ξέρουν από πού έρχεται· σαν είναι ολομόναχα και γυμνά, χωρίς το προστατευτικό κάλυμμα του ρούχου, κλεισμένα σε ένα δωμάτιο με ζωντανό καθρέφτη και βλέπουν κόκκινο αίμα, άγνωστο, να κυλάει γι’ άγνωστους λόγους, ο φόβος γίνεται τρεις φορές πιο μεγάλος. Τα θαύματα έχουν την αιτία τους και τη ζωή τους, κι εμείς τρομάζουμε καθώς σιμώνει το μυστήριο που νομίζαμε πως μεγαλώνει μακριά και πέρα απ’ τα σώματά μας. Η Φίνι κράτησε την αναπνοή της κι άκουσε άξαφνα το μεγάλο κενό του δωματίου, ένιωσε τη νέκρα των νεκρών αντικειμένων, είδε τη λάμπα να καίει σε μια ομίχλη, σε μια λευκή ομίχλη, που πήρε το σχήμα ενός προσώπου και το διατήρησε, ενός τρομακτικού προσώπου με φωτεινό πυρήνα. Η Φίνι άκουσε από αμέτρητη απόσταση, σαν από άλλο, φανταστικό κόσμο, φωνές του δρόμου και τη στριγκλιά του τραμ, τη μελωδία ενός αιώνιου βιολιού κι έναν παρήγορο ψίθυρο της σιωπής, όπως από μεγάλο κοχύλι. Δροσερά κι απαλά μουρμούριζε η απέραντη σιωπή, ένας ωκεανός που ανέβαινε απ’ τα πόδια, κι ανέβαινε – ήταν κιόλας μέχρι τα γόνατα μέσα του, κι η γαλάζια σιωπή σκέπασε τους γοφούς κι ανέβαινε σφίγγοντας την καρδιά.

Ένα καλό σκοτάδι ήρθε και τη σκέπασε. Σωριάστηκε αναίσθητη στον μαλακό, απλωμένο, φιλόξενο μανδύα από τρυφερό βελούδο.