«Ο Μίκης άφηνε περιθώριο {LF}να προσθέσεις στοιχεία»

«Δεν μ’ έχει ξεχάσει ο κόσμος, ακόμη μ’ αγαπά». Ηταν η φράση που έλεγε ο σπουδαίος Μίκης Θεοδωράκης όταν είχε την ευκαιρία να παρακολουθεί μια συναυλία του. Μια αγωνία η οποία μαρτυρά όχι μόνο την επιθυμία του να συνδέεται το κοινό με τα έργα του, αλλά, κυρίως, τον εφηβικό ενθουσιασμό του για την τέχνη του. Την τύχη να ζήσει από κοντά τον ανυπέρβλητο συνθέτη είχε ο Γιάννης Μπελώνης, ο οποίος τα τελευταία 15 χρόνια συνεργαζόταν στενά μαζί του. Τώρα καταπιάνεται ξανά με το έργο του, με αφορμή τις δύο συναυλίες της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο πλαίσιο του κύκλου «Μίκης Θεοδωράκης». Η αυλαία σηκώνεται την ερχόμενη Κυριακή με τη «Δεύτερη Συμφωνία: Το τραγούδι της γης», με τη συμμετοχή της Ορχήστρας και της Παιδικής Χορωδίας της Λυρικής, σε μουσική διεύθυνση Ηλία Βουδούρη και σολίστ στο πιάνο τον Τίτο Γουβέλη. Πρόκειται για ένα έργο που σηματοδότησε την επιστροφή του Μίκη Θεοδωράκη στη λόγια μουσική, το 1980. Για τη δημιουργία της ο μουσικοσυνθέτης επέλεξε πρωτογενές υλικό από δύο έργα της περιόδου 1954-1960: την «Πρώτη σουίτα» (1957) και το μπαλέτο «Αντιγόνη» (1957-58). Στο τρίτο μέρος του έργου, η Παιδική Χορωδία ερμηνεύει «Το τραγούδι της γης» (σε ποιητικό κείμενο Μίκη Θεοδωράκη), μια σύντομη ποιητική σύνθεση που ενσωματώνει αποσπάσματα από τις τραυματικές εμπειρίες του συνθέτη από πολέμους, εξορίες, διώξεις.

Στις 5 Οκτωβρίου, εξάλλου, παρουσιάζεται στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» στην Εθνική Λυρική Σκηνή το «Πνευματικό εμβατήριο» από την «ιδεώδη ερμηνεύτρια έργων του Μίκη Θεοδωράκη» Μαρία Φαραντούρη, μαζί με τον διακεκριμένο βαθύφωνο Τάσο Αποστόλου και με τον σημαντικό ερμηνευτή της νεότερης γενιάς Θοδωρή Βουτσικάκη. Το «Πνευματικό εμβατήριο» είναι το δεύτερο λαϊκό ορατόριο του Θεοδωράκη, μετά το «Αξιον εστί», το οποίο συνέθεσε το 1969 στη Ζάτουνα Αρκαδίας, όπου βρισκόταν εξόριστος από τη δικτατορία. Δίπλα στη σπουδαία αυτή σύνθεση θα παρουσιαστεί και μια επιλογή τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη, σε μουσική διεύθυνση Στάθη Σούλη, με τη συμμετοχή της Ορχήστρας και της Χορωδίας της ΕΛΣ. Τραγούδια τα οποία ενορχήστρωσαν οι Γιάννης Σαμπροβαλάκης, Αλέξανδρος Λιβιτσάνος, Τεό Λαζάρου και ο Γιάννης Μπελώνης. Ο τελευταίος ενορχήστρωσε το «Εις Σάμον» που θα ακουστεί από τη Μαρία Φαραντούρη, το «Ξημερώνει», τη «Νύχτα μαγικιά» και την «Ομορφη πόλη», από τον Θοδωρή Βουτσικάκη.

Η συνεργασία τους

Ο Γ. Μπελώνης είχε την τύχη να βρίσκεται σε στενή επαφή μαζί με τον συνθέτη που έφυγε πριν από έναν χρόνο, καθώς το 2007 εντάχθηκε στην Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης» και ενορχήστρωσε συνθέσεις του πολλές φορές, όπως λέει, για ορχήστρες ή μικρότερα σύνολα αλλά και για θεατρικές παραστάσεις. «Εχουμε δουλέψει για διάφορα μουσικά projects, συναυλίες τόσο για την Ελλάδα όσο και το εξωτερικό. Οτιδήποτε έγραφα του το παρουσίαζα και είτε το ενέκρινε είτε έκανε τις δικές του παρατηρήσεις ή εξέφραζε ακόμη και τις διαφωνίες». Τι τον ευχαριστούσε και πότε εξέφραζε τις διαφωνίες του ο σπουδαίος συνθέτης; «Ο Μίκης ήταν πάντα πολύ ευγενικός και γενναιόδωρος. Ομως δεν ήθελε να αλλοιώνεται το πνεύμα της κάθε σύνθεσής του. Αυτό ήταν κάτι που ζητούσε και όταν συνέβαινε δηλωνε τη διαφωνία του αμέσως. Χωρίς ποτέ να απαγορεύει τίποτα, δεν ήθελε να αλλοιώνονται οι μελωδίες και οι αρμονίες. Αφηνε όμως το περιθώριο να δουλέψεις με τα χρώματα, με δεύτερες και τρίτες μελωδικές γραμμές, ή με ρυθμικά στοιχεία τα οποία μπορούσες να προσθέσεις».

Ο Μίκης, λέει ο Γιάννης Μπελώνης, παρακολουθούσε τα πάντα, «τις ηχογραφήσεις, τις πρόβες, όχι μόνο παραστάσεις. Ενδιαφερόταν για τα πάντα, μας καλούσε στο σπίτι του για να συζητήσουμε, να μας πει τις παρατηρήσεις που ήθελε να κάνει σχετικά με ό,τι προετοιμάζαμε. Οποτε ήταν εφικτό, όπως όλοι ξέρουμε, ήταν παρών και στις παραστάσεις. Η τελευταία μας συνάντηση το 2020 ήταν πολύ σημαδιακή, γιατί μου έγραψε και μια συγκινητική αφιέρωση. Μετά προέκυψε η πανδημία και δεν καταφέραμε να συναντηθούμε ποτέ ξανά».