Υπόδειγμα πολιτικού συντηρητισμού

Η Ελισάβετ είχε το μοναδικό προνόμιο στη ζωή να συναντήσει τις μεγαλύτερες προσωπικότητες του 20ού αιώνα και να μιλήσει μαζί τους. Αναλογισθείτε τι μεγάλο κρίμα είναι ότι κανείς ποτέ δεν πρόκειται να μάθει τι είδε αυτή η γυναίκα και τι κατάλαβε από τη μοναδική διαδρομή των 96 χρόνων της στην ιστορία του 20ού αιώνα. Τι κρίμα που όλα αυτά χάνονται μαζί της για πάντα. Αυτό ακριβώς ήταν, όμως, το συστατικό της επιτυχίας στον βρετανικό θρόνο: ότι ξεχώρισε τελείως τις πεποιθήσεις και τις αντιλήψεις της από τον συνταγματικό ρόλο της. Ποτέ δεν αποκάλυψε τι νομίζει για το ένα ή το άλλο θέμα, αλλά και ποτέ δεν άσκησε την επιρροή της για να προωθήσει τις απόψεις της.

Χάρη σε αυτή την απόσταση ήταν πάντοτε στο κέντρο της διεθνούς δημοσιότητας, ενώ η προσωπικότητά της παρέμενε άγνωστη. Εκτός βέβαια από τα τελείως στοιχειώδη και αθώα: το πάθος της για τα άλογα και τις ιπποδρομίες, τα σκυλιά, την αγγλική εξοχή κ.λπ. Ηταν απολύτως γνώριμη και οικεία στους πολίτες της Βρετανίας, της Κοινοπολιτείας και του κόσμου ολόληρου, αλλά συγχρόνως ανεξιχνίαστη. Αυτό ήταν, το «mystique» (η λέξη είναι αγγλική, περιέργως) που έδωσε η Ελισάβετ στη μοναρχία, σε μια εποχή που κανένας δεν παίρνει στα σοβαρά το ελέω Θεού δικαίωμα του μονάρχη και στην οποία, επιπλέον, τίποτε δεν γλιτώνει από τους αδηφάγους και παντοδύναμους μηχανισμούς δημοσιότητας.

Η Ελισάβετ συνέχισε ουσιαστικά το μοναρχικό μοντέλο που είχε εισαγάγει ο πατέρας της, όταν έγινε βασιλιάς, λόγω της παραίτησης του αδελφού του για χάρη της Αμερικανίδας Γουόλις Σίμσον, μίας κυρίας, η οποία φαίνεται ότι του έκλεψε την καρδιά χάρη στην εκπληκτική ομοιότητά της με κρεμάστρα ρούχων. (Αν ο παραιτηθείς έγραφε ποτέ την αυτοβιογραφία του, θα έπρεπε να είχε τον τίτλο «Ερωτεύτηκα μία κρεμάστρα»…) Η απρόσμενη ανάρρησή του στον θρόνο ήταν μεγάλο σοκ για τον πατέρα της Ελισάβετ. Είναι γνωστό και τεκμηριωμένο – δεν πρόκειται για ανέκδοτο – ότι επί μισή ώρα έκλαιγε στον ώμο της μητέρας του, μετά την είδηση ότι θα γινόταν βασιλιάς.

Για πολλούς λόγους, όπως το ψυχολογικό τραύμα από την τεράστια πολιτική κρίση της παραίτησης του αδελφού του, η εμπειρία του κοινού αγώνα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και το πρόβλημα της δικής του βραδυγλωσσίας και της απουσίας κάθε άνεσης ενώπιον κοινού, ο Γεώργιος ΣΤ΄ εισήγαγε ένα μοντέλο υπηρεσίας προς το έθνος, χωρίς καθόλου αυτοπροβολή. Η κόρη του συνέχισε ακριβώς στα βήματά του και η μακροβιότητα της βασιλείας της, μέσα από κρίσεις και δοκιμασίες, της επέτρεψε να το τελειοποιήσει στη σημερινή μορφή του, ώστε ο μονάρχης να εκπροσωπεί και να υπηρετεί το έθνος.

Μία ιδέα του επιτεύγματος της Ελισάβετ μας δίνει το γεγονός ότι αυτή η γυναίκα κατάφερε (και όχι μόνο στη χώρα της…) να έχει κάνει δημοφιλή και σεβαστό έναν θεσμό, ο οποίος έχει ξοφλήσει παγκοσμίως εδώ και διακόσια χρόνια. Υπό το πρίσμα αυτής της επιτυχίας της, η Ελισάβετ ήταν η προσωποποίηση του πολιτικού συντηρητισμού, διότι προσάρμοσε τον θεσμό της μοναρχίας προκειμένου να τον διατηρήσει και, τελικά, τον ενίσχυσε ως προς τον συμβολικό ρόλο του και την ήπια ισχύ του – αν μου το επιτρέπετε να πω στα ελληνικά, αυτό που όλοι μάθαμε ως «soft power». Η βασιλεία της Ελισάβετ είναι η απόδειξη ότι όταν κάτι λειτουργεί δεν το αλλάζεις. Αντε το πολύ πολύ να το πειράξεις λιγάκι για να διατηρεί τη σχέση του με την εποχή και τις ανάγκες της. Τι κρίμα που δεν ζει ο Εντμουντ Μπερκ να νεκρολογήσει τη μεγαλύτερη συντηρητική ηγέτιδα του 20ού αιώνα.

Ωστόσο, το μέλλον είναι άδηλο μετά την Ελισάβετ, παρά τις ενδείξεις για τις σοβαρές προθέσεις του διαδόχου της. Θα διατηρηθεί η Κοινοπολιτεία των 52 (αν δεν κάνω λάθος) μελών, χωρίς διαρροές; Θα καταφέρει ο Κάρολος να είναι ο συγκολλητική ουσία του εγχειρήματος, όπως ήταν η μητέρα του; Επίσης, θα εξακολουθήσει ο βρετανός μονάρχης να διατηρεί τους θρόνους των άλλων περίπου 15 βασιλείων που παραδοσιακά έχουν απομείνει στον βρετανικό θρόνο, λόγω αυτοκρατορικού παρελθόντος, ή μήπως κάποιες από αυτές τις μικρές χώρες, που δεν ήθελαν να δυσαρεστήσουν τη βασίλισσα όσο ζούσε, τώρα θα βρουν την ευκαιρία να γίνουν δημοκρατίες (με εισαγωγικά ή χωρίς); Τέλος θα διατηρηθεί η ενότητα του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά και πώς θα καταφέρει ο Κάρολος να εκπροσωπήσει το έθνος, όταν μετά το 1996 η Βρετανία είναι πια και επισήμως ένα πολυεθνικό κράτος; Εν πάση περιπτώσει, αυτοί θα τα βρουν μεταξύ τους κι εμείς εδώ θα είμαστε να παρακολουθούμε…