Ολο και ισχυρότερο {LF}το αίσθημα της εξάντλησης

Θα ξεκινήσω με μια διαπίστωση. Το σύμπαν των social media, ο τρόπος που εκφράζεται ο δημόσιος λόγος στα σύγχρονα επικρατούντα μέσα, έχει πλέον μεταμορφωθεί σε έναν δαιδαλώδη λαβύρινθο. Βρισκόμαστε στον πυρήνα ενός αδιευκρίνιστου χάους, σχεδόν εγκλωβισμένοι σε μια αναλλοίωτη συνθήκη και όσο κι αν πασχίζουμε, είναι σχεδόν αδύνατον να βγούμε στο φως. Τι συμβαίνει ακριβώς; Πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο; Κατ’ αρχάς, όσο κι αν κανείς θέλει να αποφύγει το κλισέ, δεν μπορεί να παραβλέψει το στοιχείο μιας κραυγαλέας προσπάθειας από τους χρήστες διαφόρων σελίδων να δείξουν στους άλλους έναν αψεγάδιαστο εαυτό, έναν εαυτό που θα δικαιώνει το μοντέλο ενός σύγχρονου ανθρώπου, ο οποίος ξέρει να ζει, είναι γοητευτικός και πάνω απ’ όλα είναι νικητής.

Η ηλεκτρονική ζωή έχει χαρτογραφήσει έναν μικρόκοσμο μέσα στον οποίο η ήττα, η αδυναμία, η ανικανότητα είναι έννοιες που τιμωρούνται διά ροπάλου, πρόκειται πλέον για έναν διαγωνισμό, έναν αγώνα δρόμου, κατά τη διάρκεια του οποίου εκείνοι που θα μείνουν πίσω αγνοούνται από τους υπόλοιπους. Προκειμένου να κάνουμε μια βαθύτερη βουτιά στο εν λόγω ζήτημα, μάλλον θα πρέπει να αποσαφηνίσουμε τι ακριβώς σημαίνει σήμερα Διαδίκτυο, δημόσιος λόγος, όλο αυτό το πάρε δώσε, στο πλαίσιο ενός κόσμου που όσο υπάρχει, τόσο βρίσκεται και στα σύνορα μιας ψευδαίσθησης. Και ας ξεκαθαρίσω ότι σαφέστατα η χρήση όλων αυτών των μέσων θα μπορούσε να δημιουργήσει μια ανθρώπινη κοινότητα, τη συμμετοχή ενδιαφερουσών προσωπικοτήτων – ένα ψηφιδωτό απόψεων και ατόμων – και την ευκαιρία τους να έχουν μια θέση σε ό,τι συμβαίνει σε αυτόν τον πλανήτη. Ωστόσο απέχουμε χιλιομετρικά από αυτή την πραγματικότητα. Και αυτό κυρίως γιατί με έναν ασαφή, ίσως ακόμα ύπουλο τρόπο, έχει σχηματιστεί μια νέα ανθρωποφαγική ηθική σε ό,τι αφορά αυτό το κομμάτι της ζωής μας.

Τι σημαίνει πλέον «Ανταλλάσσω απόψεις;», τι σημαίνει «Διαφωνώ», τι σημαίνει «Δεν είμαι σαν κι εσένα;». Αναφερόμαστε πλέον με πολεμικούς όρους, άνθρωποι επιτίθενται σε ανθρώπους με οργή, με ένα αδιανόητο μίσος, μια αλλόκοτη ένταση, η οποία αν μεταφερόταν σε ένα ρεαλιστικό, χειροπιαστό επίπεδο, θα μιλούσαμε για μια σφαγή, σωματική και διανοητική. Από την άλλη, η αγωνία των χρηστών των Διαδικτύου, ας αναφέρουμε ενδεικτικά το Facebook, να φανούν λαμπεροί, ερωτεύσιμοι και αποδεκτοί, έχει φτάσει σε ψυχοπαθολογικά όρια, και για να μην παρεξηγηθώ, τέτοια στοιχεία αναγνωρίζω και στον εαυτό μου. Ολη αυτή η ψυχολογική διαδικασία οδηγεί μαθηματικά σε μια απερίγραπτη εξάντληση, σε μια υπερπροσπάθεια με κύριο άξονα τη ματαιότητα. Μα ναι, όλοι είμαστε κατά βάθος παιδιά, όλοι θέλουμε να αρέσουμε, αυτό είναι σχεδόν πάντα συνδεδεμένο με την ανθρώπινη φύση, γιατί όχι; Ομως εδώ μιλάμε για μια ατμόσφαιρα κόπωσης, για μια εμμονική κατάσταση χωρίς να διευκρινίζεται ο τελικός σκοπός όλης αυτής της παράδοξης διαδικασίας, η οποία σαφώς δεν οδηγεί ούτε για αστείο στην ευτυχία, έστω σε μια ψευδαίσθησή της.

Τι μπορεί κανείς να προτείνει; Σίγουρα μια πιο νηφάλια και ώριμη αντιμετώπιση στο όλο θέμα, όμως είμαι περίπου βέβαιος ότι είναι μια λύση που δεν μπορεί να βρει πρακτική εφαρμογή. Διότι η ταχύτητα που συμβαίνει ό,τι συμβαίνει σε αυτόν τον χώρο – η τρομακτική τοξικότητα, η ανασφάλεια και η κατ’ επίφαση εξουσία – δεν δίνει τον απαιτούμενο χρόνο για να γίνουν όλα κάπως περισσότερο συνειδητά. Εχω την εντύπωση ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο. Τελευταία αυτό το φαινόμενο της «εξάντλησης» είναι όλο και ισχυρότερο, υπάρχει πολύς κόσμος που σταδιακά απέχει, κόσμος που ανακουφισμένος διαπιστώνει ότι όλο αυτό το κτίσμα δεν είναι παρά μια αχυρένια κατασκευή και ότι δεν χρειάζεται συνεχώς να προσπαθεί να αποδείξει τόσα για τον εαυτό του. Ας κάνουμε, λοιπόν, μια δεύτερη σκέψη, ας επιβιβαστούμε σε αυτό το «τρένο», το οποίο μπορεί να πραγματοποιεί ψηφιακές στάσεις, να περνάει από τοπία με διαφορετικές απόψεις, με κάποιες διασκεδαστικές συγκρούσεις, με την έννοια του παιχνιδιού μέσα τους – το οποίο όλοι χρειαζόμαστε -, όμως ας προσέξουμε! Οταν το τρένο αποκτήσει ιλιγγιώδη ταχύτητα, καλό θα ήταν να είμαστε προσεκτικοί και να μην πέσουμε στον γκρεμό.

Ο Δημήτρης Σωτάκης είναι συγγραφέας. Από τις εκδ. Κέδρος κυκλοφορεί το μυθιστόρημά του «Μισή καρδιά».