Εργονομικές παρωπίδες

Ευγνωμονώ τον Θεό που με συνέλαβαν, δήλωσε ο επικεφαλής των Εξορκιστών στη Θεσσαλονίκη – πού το πρωτότυπο; Αλλος ευγνωμονεί τον Θεό που τού παρακολουθούσαν το κινητό, άλλος παρακαλάει να έχει κανένα νέο θύμα ο πολιτικός του χώρος για να πουλήσει κατατρεγμό, μαρτυριλίκι  και μοιρολόι. Ή, όπως λέει και το άσμα «Μ’ ένα χαστούκι σου ήρθα να σ’ αγαπήσω». Διάφορα κόμματα στην Ιστορία είχαν πιο πολλά κέρδη από δυστυχείς «ήρωες», παρά από σοβαρούς ηγέτες. Το μελό είναι πιο ευπώλητο απ’ τις ιδέες. Το μαρτυρολόγιο πουλάει απείρως περισσότερο απ’ τη θεωρία – και ποιος ξέρει τη θεωρία; (Τσάτρα-πάτρα, λειψά διαβάσματα και  ολίγος Χέγκελ).

Γι’ αυτό άλλος τα βάζει με τον Σεφέρη κι άλλος με τον Σεφερλή. Και βέβαια πολλοί μειδιούν με τους εξορκιστές – αλλά υπάρχουνε εξορκιστές διαφόρων ειδών. Πόσοι φανατικοί, μονάντεροι, μονοποικιλιακοί κυκλοφορούν στον κόσμο δεν λέγεται – ίσως να είναι και πλειοψηφία από πληθυσμιακή άποψη. Το αρχαϊκό «σκέπτεσθαι εξ ιδίων», δηλαδή σκέψου με το δικό σου το μυαλό, κρίνε, συλλογίσου, σύγκρινε, διασταύρωσε, απόδειξε, είναι μια διαδικασία πολύ οδυνηρή, δεν ταιριάζει με τα ελαφρά υλικά, ή τη ραστώνη. Ο συνήθης ιδεοληπτικός θέλει μιαν απόλυτη ιδέα, μια πίστη, μια προκάτ αλήθεια να γαντζωθεί πάνω της και να την αναμασά έως θανάτου, ερήμην της όποιας πραγματικότητας. Μάλλον η πραγματικότητα είναι ο μεγάλος εχθρός του κυρίως όταν δεν ταιριάζει με την προτηγανισμένη Ιδέα. Πώς ένα στρόγγυλο παιδί να περάσει από μια τετράγωνη τρύπα;

Διάβαζα προχθές έναν τόμο που έβγαλε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου τo 1995 αφιερωμένο στον πολωνό σκηνοθέτη Κριστόφ Κισλόφσκι, ο οποίος λέει σε ένα σημείο: «Ο κομμουνισμός είναι σαν το AIDS. Είναι ένας ιός που θα μείνει μέσα σου μέχρι να πεθάνεις. Δεν θεραπεύεται. Κι αυτό ισχύει για όλους όσους είχαν κάποια σχέση με τον κομμουνισμό, ανεξάρτητα από την παράταξη στην οποία ανήκαν. Δεν έχει σημασία αν ήταν κομμουνιστές, αντικομμουνιστές, ή εντελώς αμέτοχοι. Για όλους το ίδιο ισχύει. Αν έχουν εκτεθεί στο σύστημα τόσον καιρό όσο στην Πολωνία (σαράντα χρόνια δηλαδή) τότε ο κομμουνισμός, ο τρόπος σκέψης του δηλαδή, ο τρόπος ζωής του, η ιεράρχηση των αξιών του, μένουν μέσα τους και αποκλείεται να αποβληθούν απ’ τον οργανισμό τους. Μπορούν να τον διώξουν, φυσικά, απ’ τον νου τους, και να πουν πως δεν είναι άρρωστοι πια. Μέχρι κι ότι θεραπεύτηκαν μπορούν να πουν. Δεν είναι αλήθεια όμως. Εχει μείνει μέσα τους. Υπάρχει και δεν θα βρεθεί φάρμακο που θα τους βοηθήσει να απαλλαγούν απ’ αυτόν. Εμένα δεν με προβληματίζει ιδιαίτερα. Απλώς ξέρω ότι τον έχω και μ’ αυτόν θα πεθάνω. Οχι απ’ αυτόν, αλλά με αυτόν. Εξαφανίζεται μόνο όταν εξαφανιστείς κι εσύ. Σαν το AIDS».

Βέβαια, δεν φταίει ειδικά ο κομμουνισμός, αλλά οποιοδήποτε ολοκληρωτικό σύστημα που διεισδύει σε κάθε πτυχή ακόμα και της ιδιωτικής ζωής και τη διαβρώνει σταδιακά, την αλλοτριώνει – μακροπρόθεσμα σε κάνει κάτι αλλογενές, σαν ζόμπι. Σίγουρα το ίδιο θα παθαίνει κανείς αν ζήσει μέσα σε πολύχρονο αυταρχισμό, φασισμό,  στρούγκα, θρησκευτική σέχτα, ή σε οποιοδήποτε κλειστό σύστημα σκέψης, μεταφυσικό, ή πολιτικό, που σου γανώνει νυχθημερόν το μυαλό με την επανάληψη κλισέ, με ηθικολογία, δαίμονες, και μόνιμους εχθρούς που σε επιβουλεύονται. Σε κάνει να μη σκέπτεσαι, να αντιδράς με ρεφλέξ – παβλοφικά. Ο βομβαρδισμός με συνθήματα, αλλά και η υποτιθέμενη συντροφικότητα, η μικρο-ανταμοιβή, το παράσημο, ακόμα και το μαρτύριο, η ποινή, σε συνδυασμό με την ακατάπαυτη γαλουχία από δηλητηριασμένο μπιμπερό σού κάνει το μυαλό κομπόστα. Σε κάνει ρομπότ, σε ταπεινώνει, κάτι που μπορεί να εξελιχθεί και σε κατευθυνόμενη επιθετικότητα: οι ισλαμιστές που ζώνονται βόμβες και αυτοκτονούν επιτιθέμενοι είναι απόφοιτοι ανάλογου κολεγίου. Κι εκείνοι ξορκίζουν τους απίστους, είναι ντοπαρισμένοι αγωνιστές, κουρντισμένοι ήρωες. Πεπεισμένοι για την απόλυτη αλήθεια τους κι ότι ο γάιδαρος ίπταται, ή ότι θα θεραπεύσουν τις αιμορροΐδες, ή τους αλλόθρησκους με ψαλμούς, και με τσιτάτα. (Τελικά και με βόμβες).

Το κατηχητικό, όποιας εκδοχής, θρησκείας ή κλειστής ιδεολογίας, μάλλον αφήνει αβαρίες στο σκέπτεσθαι – βραχυκυκλώνει το μυαλό, το κάνει να υποφέρει αν η πραγματικότητα δεν ταιριάζει με τις νόρμες που τού έχουν επίμονα υποβληθεί και τις ιδέες που του έχουνε ενσταλάξει. Μεγάλη ζημιά – και μήπως δεν πέθαναν ένα σωρό νεαροί ναζί στρατιώτες φωνάζοντας Χάιλ Χίτλερ μπροστά στο απόσπασμα; Είχαν υποστεί κι αυτοί σχετική  μπουγάδα εγκεφάλου – δεν είναι μόνο οι ισλαμιστές και οι όποιοι καμικάζι. Το μαρτυρολόγιο περιέχει απ’ όλα τα είδη μπαχαρικά. Κατά βάθος το θέμα είναι η Μία, ή απόλυτη ιδέα, στις παραλλαγές της. Διάφορες μάρκες για κάθε εθελούσιο θύμα, ή για κάθε ανύποπτο νεοφώτιστο – δεν αναφέρομαι στους καλοπροαίρετους οπαδούς αλλά κυρίως σε όσους εξελίσσονται σε φανατικούς, σε αλυσοπρίονα.

Και, βέβαια, δεν φταίει ο κομμουνισμός ως θεωρία, ο φασισμός, ο Βούδας, ο αντιεμβολιασμός, αλλά οι άνθρωποι. Το «εγώ» που ψάχνει μιαν οριστική, τελειωτική, αναμφίβολη απάντηση για όλα και στο διηνεκές. Μιαν αδιαμφισβήτητη βεβαιότητα, χωρίς αντίλογο. Κυρίως ενέχονται όσοι εκμεταλλεύονται την απόλυτη ιδέα και μετά τη διαστρέφουν. Γίνονται αυταρχικό καθεστώς – αν γίνουν. Επιβάλλουν παρωπίδες, κόβουν καρωτίδες. Ταλαιπωρούν κόσμο, επί δεκαετίες – ή ακόμα και τον πλανήτη ολόκληρο. Και όλα, λίγο, πολύ, από άποψη μεθόδου, στηρίζονται στην εναντίωση και στον εξορκισμό – μην καγχάζουμε μόνο με τους «χριστιανούς» εξορκιστές. Είναι και αυτοί μια γραφική ποικιλία τού μεταφυσικού κλισέ «ο Θεός είναι μεγάλος», ο Πάπας είναι αλάνθαστος, το κόμμα έχει πάντα δίκιο, η προσωπολατρία, και τ’ άπαρτα βουνά. Τα ίδια ρεφρέν, που παίρνουνε τη ζωή σου δεκάρικο και την κάνουν τάλιρο. Δηλαδή, τελικά ο γάιδαρος δεν πετάει. Ο γάιδαρος δεν απογειώνεται, όσο και να τον σέρνει κάποιος βλαμμένος πίσω απ’ την καρότσα.