Πώς κατέστρεψε ο Πούτιν την πολιτική κληρονομιά του

Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ έζησε αρκετά ώστε να δει όλα όσα είχε προσπαθήσει να επιτύχει να καταρρέουν ή να ανατινάζονται. Η εποχή της ντετάντ και του ελέγχου των όπλων ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα έχει αντικατασταθεί από έναν φονικό πόλεμο στην Ουκρανία, όπου αμερικανικός και νατοϊκός οπλισμός αντιπαρατίθεται με τις ρωσικές δυνάμεις, με τον κίνδυνο μιας απευθείας σύγκρουσης ανάμεσα στις πυρηνικές υπερδυνάμεις, κατά λάθος ή από εσφαλμένο υπολογισμό.

Οταν αποσύρθηκε ο Γκορμπατσόφ, στα τέλη του 1991, τα νατο-σοβιετικά σύνορα δεν αποτελούσαν πλέον σημείο ανάφλεξης. Το ΝΑΤΟ είχε αποσύρει όλα τα στρατεύματά του, πλην μερικών χιλιάδων, από την ανατολική πτέρυγα, και οι τρόμοι του Ψυχρού Πολέμου έμοιαζαν να ανήκουν στα βιβλία της Ιστορίας και τα μουσεία. Μετά την εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο, το ΝΑΤΟ έσπευσε να στείλει στρατεύματα ανατολικά, κινητοποιώντας 40.000 στρατιώτες υπό την άμεση διοίκησή του, με σχέδια να θέσει 300.000 σε ύψιστη επιφυλακή.

Ο Γκορμπατσόφ, που έκλεινε τα 91 και είχε ήδη κλονισμένη υγεία όταν ξεκίνησε η εισβολή, εξέδωσε μέσω του ιδρύματός του ανακοίνωση με την οποία ζητούσε «ταχύ τερματισμό των εχθροπραξιών και άμεση έναρξη ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων». «Δεν υπάρχει τίποτα πιο πολύτιμο στον κόσμο από τις ανθρώπινες ζωές», επεσήμαινε.

Ενας δημοσιογράφος που είχε παραμείνει κοντά του δήλωσε τον Ιούλιο πως ο πρώην ηγέτης της ΕΣΣΔ είχε «ταραχτεί» με αυτά που έβλεπε. «Ολες οι μεταρρυθμίσεις του Γκορμπατσόφ – οι πολιτικές, όχι οι οικονομικές – καταστράφηκαν», δήλωσε ο Αλεξέι Βενέντικτοφ, ο διευθυντής του ραδιοφωνικού σταθμού Ηχώ της Μόσχας, στο ρωσικό Forbes. «Τίποτα, μηδέν, στάχτη».

Ο Γκορμπατσόφ ήταν υπέρμαχος του ελέγχου των όπλων, έφτασε μάλιστα να συζητήσει μία πιθανή εξάλειψη των πυρηνικών όπλων με τον Ρόναλντ Ρέιγκαν στη σύνοδο του Ρέικιαβικ το 1986. Τώρα, η τελευταία εναπομείνασα συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία υπονομεύεται από την απόφαση της Ρωσίας να αναστείλει τις αμοιβαίες επιθεωρήσεις. Και οι δύο χώρες εκσυγχρονίζουν το οπλοστάσιό τους και ο Πούτιν έχει φροντίσει να απειλήσει με χρήση πυρηνικών όπλων. Τη φετινή χρονιά, ο αριθμός των πυρηνικών κεφαλών ανά τον κόσμο θα αυξηθεί, για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.

Ο Γκορμπατσόφ ήλπιζε να αλλάξει θεμελιωδώς τη νοοτροπία μιας χώρας που δεν είχε ποτέ βιώσει δημοκρατία, έχοντας περάσει απευθείας από τους Ρομανόφ στους Μπολσεβίκους. Οι τελευταίες ημέρες της ΕΣΣΔ υπό την γκλάσνοστ του Γκορμπατσόφ ευνοούσαν περισσότερο την ελευθερία της έκφρασης από ό,τι η Ρωσία του Πούτιν, όπου η οποιαδήποτε υπόνοια κριτικής μπορεί να σε οδηγήσει στη φυλακή.

Ανθρωποι έχουν φυλακιστεί επειδή ύψωσαν ειρωνικά λευκά χαρτιά. Ο ραδιοφωνικός σταθμός του Βενέντικτοφ, ο Ηχώ της Μόσχας, υποχρεώθηκε να κλείσει και ο εβραίος δημοσιογράφος βρήκε το κεφάλι ενός χοίρου και αντισημιτικές ύβρεις έξω από την πόρτα του.

Ο Γκορμπατσόφ έκλεισε τα γκουλάγκ. Ο επικεφαλής αντίπαλος του Πούτιν, ο Αλεξέι Ναβάλνι, λιώνει επί του παρόντος σε μία σωφρονιστική αποικία όπου έχει κλειστεί στην απομόνωση για τρίτη φορά τον τελευταίο μήνα.

Ο Γκορμπατσόφ πρόσεχε ολοένα και περισσότερο τι έλεγε δημοσίως για τον Πούτιν, και τον επαινούσε για τη σταθεροποίηση του ρωσικού κράτους μετά το χάος υπό τον Μπόρις Γέλτσιν. Το 2011, ωστόσο, απηύθυνε μία προειδοποίηση για τα όσα έμελλε να έρθουν.

«Ισως είναι κατανοητό που, κατά τη διάρκεια της αρχικής περιόδου, χρησιμοποίησε ορισμένες απολυταρχικές μεθόδους στην ηγεσία του, όμως η χρήση απολυταρχικών μεθόδων ως πολιτική για το μέλλον, αυτό πιστεύω πως είναι λάθος», δήλωσε σε μία δημόσια εκδήλωση στις ΗΠΑ.

«Οπου και αν πάει κανείς… βλέπει πως όπου υπάρχουν ηγέτες που κυβερνούν για 20 χρόνια ή και περισσότερο… το μόνο πράγμα που έχει σημασία σε παρόμοιες καταστάσεις για αυτούς τους ηγέτες και τους ανθρώπους που τους περιβάλλουν είναι να μη χάσουν την εξουσία», πρόσθεσε. «Πιστεύω πως αυτό είναι κάτι που συμβαίνει τώρα στη χώρα μας».